خبری تایید نشده درباره فروش دیجی کالا به همراه اول، این دومین شوک استارتاپی بعد از معامله سهام تپسی توسط گلرنگ است
نگین باقری
هفت صبح| دیروز اغلب آنهایی که خبر فروخته شدن دیجی کالا به همراه اول را شنیدند شوکه شدند. اگرچه بعدا جزئیات تکمیلی آن منتشر شد و نشان داد هنوز چنین قراردادی به نتیجه قطعی نرسیده اما چرا حتی شایعه این معامله بزرگ همه را شوکه کرد؟
تکان دهنده بودن خبر آن احتمالا به این برمی گشت که بعد از فروش تپسی کسی انتظار نداشت یکی دیگر از کسب و کارهای اینترنتی هم به فروش برود. منتها اگر چند پازل مشابه دیگر به این قطعه اضافه کنیم به این نتیجه می رسیم که فضای کار و کاسبی های فناورانه در حال تجربه یک جابه جایی قدرت بزرگ هستند. مدیران برجسته کسب و کارهایی که قبلا نام استارتاپ را یدک می کشیدند یکی یکی چهارگوشه زمین را می بوسند و آن را به غول هایی بسیار بزرگ تحویل می دهند.
دقیقا چه اتفاقی دارد می افتد؟ سهام عمده اسنپ که در دست ایرانسل است. سرمایه عمده تپسی را هم که گروه گلرنگ تامین کرده و حالا اگر سهام عمده دیجی کالا هم به همراه اول تحویل داده شود این سومین استارتاپ بزرگی خواهد شد که بنیانگذاران آن زمین بازی را ترک و به اقتصاد سنتی و حاکمیتی واگذار می کنند.
مذاکره بوده اما قطعی نشده بیایید تاریخ پرخبر دیجی کالا در یک سال گذشته را مرور کنیم: مرداد سال پیش یکی از ساختمان های اداری دیجی کالا به خاطر مسئله حجاب پلمب شد. آبان ماه حمید محمدی از مدیر عاملی کناره گیری کرد و رئیس هیات مدیره باقی ماند.
بهمن ماه مدیرعامل جدید به خاطر محصول یکی از فروشندگان متهم به توهین به مقدسات و سپس بازداشت شد. دیجی کالا دوباره در توییتر زیر ضرب منتقدان محافظه کار قرار گرفت و حتی روی دیوارهای آن شعارنویسی شد و همه این ها گذشت تا اینکه دیروز یکی از خبرنگاران خبرگزاری ها در توییتر نوشت: « همراه اول سهم یکی از سهامداران مهم دیجی کالا را خریداری کرده.» او درباره 25 درصد سهمی که شرکت سرآوا قبلا در اختیار داشت حرف می زد. بقیه سهامداران بزرگ دیجی کالا شامل بنیانگذاران آن (برادران محمدی) و یک صندوق سرمایه گذاری اروپایی می شوند.
حالا خبر واقعیت داشت؟ رئیس هیات مدیره دیجی کالا در توییتر نوشت که هیچ قراردادی نهایی نشده. او تایید کرد که مذاکراتی با همراه اول در جریان بوده اما در ادامه جمله خود نوشت: «در ماه های گذشته مذاکراتی را با تعدادی از سرمایه گذاران برای جذب سرمایه در دیجی کالا داشته ایم که یکی از این شرکت ها حرکت اول (شرکت سرمایه گذاری همراه اول) بوده. هیچ یک از این مذاکرات به نتیجه قطعی نرسیده.»
برای آنهایی که اخبار دنیای استارتاپ ها را دنبال می کنند این شایعه خیلی غیرمنتظره نبود. جابه جا شدن مهره های اصلی مدیریت در آبان ماه می توانست این سرنخ را بدهد که دیجی کالا قرار است یک تغییر بزرگ پیش رو داشته باشد.
یک شایعه کوچولو یک قدم به عقب برگردیم و یادآوری کنیم که آخرین بار این تپسی بود که همه را غافلگیر کرد. قبل از اینکه گروه گلرنگ 70 درصد از سهام تپسی را به صورت بلوکی در بورس بخرد و تبدیل به سهامدار عمده این سکوی اینترنتی بشود شایعه این موضوع دهان به دهان پیچید و اتفاقا مثل مورد دیجی کالا این شایعات رد شد. این زمزمه ها نه تنها صحت داشت بلکه در قدم بعد، میلاد منشی پور که بنیانگذار تپسی بود به خاطر تفاوت نگاه هایی که با سهامدار تازه نفس داشت از سمت مدیرعاملی هم کناره گیری کرد.
همه این ها را گفتیم ولی باز هم این را در ذهنتان داشته باشید که همیشه یکی از شایعات سیلیکون ولی ایران این بوده که همراه اول مشتاق خرید یکی از استارتاپ هاست یا مثلا یکی از آنها را خریده ولی هیچ کدام واقعیت نداشته و شایعه به مرور کمرنگ شده.
دیجی کالا چند؟ با اینکه شباهت هایی در ماجرای تپسی با دیجی کالا دیده می شود اما آنها یک تفاوت بزرگ در این معامله احتمالی دارند؛ تفاوت مسیر تپسی و دیجی کالا این خواهد بود که تپسی سهام خود را در بورس به عرضه گذاشته و مسیر معامله از فروش در بورس گذشت. مشخص بود که سهام «تپسی» از سوی مجموعه گلرنگ به ارزش بیش از 2/1 هزار میلیارد تومان (معادل 38 میلیون دلار) خریداری شده. اما دیجی کالا با اینکه اولین استارتاپی بود که برای بورسی شدن قدم برداشت، هیچ وقت به این پله نرسید. همین ماجرا هم باعث شده که ارزش دیجی کالا مشخص نباشد.
با اینکه به نظر می رسد همراه اول ارزشمندتر از دیجی کالا باشد اما باز هم مدرک مستحکمی برای این ادعا وجود ندارد. برخی از کاربران دیروز به این اشاره کردند که همراه اول توان تامین هزینه های باشگاه استقلال را نداشته و چطور می تواند شرکتی که از خودش بزرگ تر است بخرد؟
آخرین ارزشگذاری که روی دیجی کالا شد به سال 2014 برمی گردد که نشریه اکونومیست عدد 150 میلیون دلار را برای آن تعیین کرد.که 25 درصد آن می شود 37 میلیون و 500 هزار دلار که حتی با درنظر گرفتن نرخ دلار مبادله ای برابر است با هزار و 500 میلیارد تومان. اما مشخص است که ارزش دیجی کالا امروز نسبت به 9 سال قبل مطمئنا افزایش چشمگیری پید اکرده است.
سایت دیجیاتو چند سال پیش برآورد کرده بود که ارزش دیجی کالا به 500 میلیون دلار رسیده اما به عقیده برخی دیگر این عددها صرفا حباب این مارکت پلیس هستند و معادل ارزش واقعی آن نیست. ارزش دیجی کالا هرچقدر هم باشد آنقدر زیاد است که برای خروج سرمایه خود احتمالا گزینه ای به جز یک مشتری وابسته به دولت نداشته.
بازی های نیابتی فرض کنیم که این معامله سرگرفت و سهام دیجی کالا به همراه اول واگذار شد. باید به این هم توجه داشت که شرکت های اصطلاحا گل درشت استارتاپی برای خروج سرمایه راهی ندارند جز اینکه سهام خود را یا به ابرشرکت های خصوصی مانند گلرنگ بفروشند و یا اینکه یک مشتری از سازمان های وابسته به دولت یا حاکمیتی پیدا کنند.
گلرنگ یک شرکت خصوصی بوده که قبل از تپسی در الوپیک، شب و اوفود هم آتشی به پا کرده. خریدار احتمالی دیجی کالا هم شرکتی به نام حرکت اول، یک صندوق سرمایه گذاری زیرمجموعه همراه اول است.
سهامدار عمده و اصلی شرکت همراه اول هم به عنوان بخشی از مخابرات متعلق است به ستاد اجرایی فرمان امام و دولت. «حرکت» سال 1397 بنیانگذاری شده. این شرکت تقریبا با 9 استارتاپ همکاری داشته. مثلا همان سال تاسیس روی آچاره و اوبار سرمایه گذاری کرد. سال 1399 بخشی از سهام جاجیگا (پلتفرم گردشگری) را خرید و چند ماه بعد از آن خارج شد. همان سال روی «همراه مکانیک» سرمایه گذاری کرد.
حالا که اسم همراه اول آمد باید به این هم اشاره کرد که سهام عمده اسنپ هم که به ایرانسل تعلق دارد. نیمی از سهام ایرانسل هم متعلق به سرمایه گذاری خارجی و نیمی دیگر با واسطه در نهایت به بنیاد مستضعفان می رسد. بنابراین اگر معامله دیجی کالا تمام شود باید گفت دو اوپراتور مهم اینترنت همراه به صورت نیابتی و یک گروه صنعتی خصوصی بزرگ به صورت مستقیم مالکان عمده سه استارتاپ بزرگ کشور شده اند. این ابرسازمان ها که نبض اقتصاد سنتی را در دست داشتند به جای تاسیس استارتاپ جدید، با خرید سهام علاقه مند به مشارکت در میدان اکوسیستم استارتاپی شده اند. نیمه پر لیوان این است که این جابه جایی قدرت فصل جدیدی در رقابتی تر شدن کسب و کارهای فناورانه باز کرده و مسیر متفاوتی به روی سیلیکون ولی کوچک ایران باز کند.