چه جرایمی موجب سوء پیشینه كیفری می شوند؟یكی از مداركی كه در زمان استخدام دولتی، اخذ جواز كسب و پروانه های شغلی و… از متقاضی خواسته می شود، گواهی عدم سوءِپیشینه است.
به گزارش گروه رسانه های دیگر آنا، یكی از مداركی كه در زمان استخدام دولتی، اخذ جواز كسب و پروانه های شغلی و... از متقاضی خواسته می شود، گواهی عدم سوءِپیشینه است.

برای دریافت گواهی عدم سوءِپیشینه كیفری، نداشتن محكومیت مؤثر كیفری شرط است. اما محكومیت مؤثر كیفری چیست؟

محكومیت مؤثر كیفری، محكومیتی است كه محكوم را به تبعِ اجرای حكم، از حقوق اجتماعی محروم می سازد. در چارچوب قوانین حقوقی، افراد در صورت ارتكاب برخی جرایم و فراخوانده شدن به دستگاه قضا، پس از محكومیت، علاوه بر مجازات جرم مربوطه، از حقوق اجتماعی نیز محروم می شوند. به عبارت دیگر، در برخی از انواع جرایم، مرتكب علاوه بر مجازات اصلی، به مجازات تبعی نیز محكوم می شود كه نتیجه آن محرومیت از حقوق اجتماعی است. این حقوق در ماده 26 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 مورد تصریح قرار گرفته اند و به شرح زیر هستند.

داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شورا های اسلامی شهر و روستا؛ عضویت در شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام یا هیات دولت و تصدی معاونت رییس جمهور؛ تصدی ریاست قوه قضاییه، دادستانی كل كشور، ریاست دیوان عالی كشور و ریاست دیوان عدالت اداری؛ انتخاب شدن یا عضویت در انجمن ها، شوراها، احزاب و جمعیت ها به موجب قانون یا با رأی مردم؛ عضویت در هیات های منصفه، امنا و شورا های حل اختلاف؛ اشتغال به عنوان مدیر مسئول یا سردبیر رسانه های گروهی؛ استخدام یا اشتغال در كلیه دستگاه های حكومتی اعم از قوای سه گانه و سازمان ها و شركت های وابسته به آنها، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، نیرو های مسلح و سایر نهاد های تحت نظر رهبری، شهرداری ها و مؤسسات مأمور به خدمات عمومی و دستگاه های مستلزم تصریح یا ذكر نام برای شمول قانون بر آنها؛ اشتغال به عنوان وكیل دادگستری و تصدی دفاتر ثبت اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتریاری؛ انتخاب شدن به سمت قیم، امین، متولی، ناظر یا متصدی موقوفات عام؛ انتخاب شدن به سمت داوری یا كارشناسی در مراجع رسمی؛ استفاده از نشان های دولتی و عناوین افتخاری و نیز تأسیس، اداره یا عضویت در هیات مدیره شركت های دولتی، تعاونی و خصوصی یا ثبت نام تجارتی یا مؤسسه آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و علمی، این موارد را به خود اختصاص می دهد.

محكومیت مؤثر كیفری چه محكومیتی است؟

حال پرسش این است كه چه جرایم و مجازات هایی موجب می شوند فرد از این حقوق اجتماعی محروم شود؟ به بیان دیگر، ارتكاب چه جرایمی موجب می شود فرد در صورت محكومیت، از حقوق اجتماعی محروم و در پیشینه كیفری او نیز ثبت شود؟

این جرایم در ماده 25 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 بیان شده اند و عبارت است از جرایمی كه مجازات آن ها سالب حیات است، مانند قتل كه مجازات آن قصاص است؛ جرایمی كه مجازات آن ها حبس ابد است، مانند ارتكاب سرقت حدی برای بار سوم؛ جرایمی كه موجب مجازات قطع عضو هستند، مانند سرقت حدی برای بار اول و دوم؛ جرایم موجب مجازات قصاص عضو، مانند قطع عمدی عضو دیگری كه موجب قصاص عضو جانی می شود؛ جرایم مستوجب نفی بلد، مانند محاربه؛ جرایم مستوجب حبس تا درجه پنج، مانند آدم ربایی و جرایم موجب شلاق حدی، مانند زنا، قَذف و شرب خمر.

اما آیا كسی كه مرتكب این جرایم شود، همواره مجبور است این بار سنگین را به دوش بكشد و به عنوان فردی سابقه دار شناخته شود؟

پاسخ این پرسش، منفی است ثبت در سوءِپیشینه فرد نیز مدت زمانی دارد و افراد به تناسب جرمی كه مرتكب شده اند تا مدت زمان معینی از حقوق اجتماعی محروم می شوند.

پس از گذشتن این مواعد مقرر، فرد اعاده حیثیت می شود و آثار تبعی محكومیت وی زائل خواهد شد. این مدت ها در ماده 26 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 مشخص شده اند كه شامل هفت سال در محكومیت به مجازات های سالب حیات و حبس ابد از تاریخ توقف اجرای حكم اصلی؛ سه سال در محكومیت به قطع عضو، قصاص عضو در صورتی كه دیه جنایت واردشده بیش از نصف دیه مجنی علیه باشد، نفی بلد و حبس تا درجه چهار همچنین دو سال در محكومیت به شلاق حدی، قصاص عضو در صورتی كه دیه جنایت واردشده نصف دیه مجنی علیه یا كمتر از آن باشد و حبس درجه پنج است.

مطابق قانون مجازات اسلامی، پس از گذشتن مدت زمان های مذكور، برای رفع اثر از محكومیت مؤثر كیفری و اعاده حیثیت، نیازی به مراجعه به دادگاه و دریافت حكم از دادگاه نیست و با اجرای حكم و منقضی شدنِ مدت زمانِ محرومیت شخص از حقوق اجتماعی، طی فرایندی اداری، موضوع به مراجع ذی ربط اعلام و از پیشینه كیفری فرد محكوم پاك می شود.

منبع سازمان قضایی نیروهای مسلح