این روزها كه گفته می شود فاز دوم پالایشگاه ستاره خلیج فارس آماده بهره برداری است و فاز سوم نیز گویا قرار است تا یك ماه آینده پیش راه اندازی شود، رسانه های موافق و مخالف دولت از یك دستاورد عظیم ملی حرف می زنند. الحق و الانصاف هم ساخت و بهره برداری از بزرگترین پالایشگاه میعانات گازی دنیا در شرایط تحریم و به دست متخصصان داخلی كار بزرگ وقابل تقدیری است.

یك پالایشگاه 360 هزار بشكه ای كه 62 درصد از خوراك میعانات گازی را تبدیل به بنزین با كیفیت می كند و در رتبه بندی پالایشگاه های میعانات گازی دنیا با فاصله زیادی از رتبه دوم ایستاده است. همانطور كه در جدول یك مشاهده می شود دومین پالایشگاه میعانات گازی دنیا از نظر حجم تولید، پالایشگاه 292 هزار بشكه ای قطری است كه تنها یك تفكیك كننده (Splitter) است و واحد پیچیده بنزین سازی را ندارد. تا اینجای كار باید بگوییم هنر و «ما می توانیم» نزد ایرانیان است و بس. بنابراین راه اندازی پالایشگاه ستاره خلیج فارس اقدام مناسب و قابل تقدیری است و از مصادیق «ما می توانیم» محسوب می شود.

جدول 1- بزرگترین پالایشگاه های میعانات گازی دنیا بر حسب ظرفیت

ردیف	نام پالایشگاه	ظرفیت(هزار بشكه در روز)	كشور
1	ستاره خلیج فارس	360	ایران
2	راس لفان	292	قطر
3	الرویس	280	امارات

از خودكفایی نباید فعلا دم زد زیرا اولا هنوز فاز سوم پالایشگاه ستاره خلیج فارس آماده بهره برداری نیست و حتی شخص وزیر نفت (بیژن زنگنه) تولید بنزین در سه ماهه پایانی امسال را 96 میلیون لیتر در روز عنوان كرده؛ یعنی به صورت ضمنی افتتاح كامل فاز سوم پالایشگاه ستاره را در سال 98 دانسته است. از سویی دیگر در این تحلیل ها رشد مصرف بنزین را هم باید در نظر گرفت. افزایش تعداد خودروها در كنار كم بی توجهی وزارت نفت به كنترل مصرف بنزین طی سال های اخیر، موجب رشد روز افزون مصرف این فرآورده نفتی در كشور شده است. به طوری كه رشد مصرف این فرآورده طی سال های اخیر مطابق جدول زیر بوده است:

جدول 2- سیر صعودی رشد مصرف بنزین در سال های 95 و 96

سال	95	96	پیش بینی 97
درصد رشد مصرف	5.1	8	8-10

در حالی كه سیاست كنترل مصرف بنزین به كمك راهبردهایی نظیر سهمیه بندی بنزین بر بستر كارت سوخت، جایگزینی CNG با بخشی از بنزین مصرفی و نهایتا هدفمند كردن یارانه ها، برای مدتی موجب نزدیك شدن تولید و مصرف بنزین در كشور شده بود، همانطور كه در شكل 1 مشاهده می شود در سال های اخیر مجددا تولید و مصرف بنزین از یكدیگر فاصله گرفته اند به طوری كه اختلاف مذكور طی سالهای 95 و 96 به ترتیب موجب واردات روزانه به طور متوسط 13.7 و 12 میلیون لیتری بنزین شد.


شكل 1- مقایسه میزان تولید و مصرف بنزین در كشور از سال 67 تا 95

درست است كه بهره برداری كامل از پالایشگاه ستاره خلیج فارس موجب خواهد شد كه ایران برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در تولید بنزین خودكفا شود اما در صورتی كه رشد مصرف بنزین كنترل نشود، امكان صادرات آن فقط برای 1 یا 2 سال وجود دارد و بسیار ناچیز خواهد بود (شاید در حد 4 میلیون لیتر) كه آن هم احتمالا به پر كردن ذخایر استراتژیك خواهد رسید و ایران اصلا مازادی برای صادرات نخواهد داشت. بنابراین همانطور كه در شكل 2 مشاهده می شود ایران از سال 1400 مجددا نیاز به واردات بنزین خواهد داشت؛ مگر در صورتی كه سیاست های كنترل مصرف به صورت جدی دنبال شود یا طرح های افزایش تولید بنزین در پالایشگاه های كشور تا سال 1400 به بهره برداری برسد كه كاملا دور از انتظار است.


شكل 2- پیش بینی تولید و مصرف بنزین در كشور تا سال 1401 / پیش بینی تا سال 1401

اما در صورت عدم ساخت پالایشگاه ستاره خلیج فارس، ایران مطابق شكل 3 وارد كننده حدود 47 میلیون لیتر بنزین در روز می شد كه می توانست تهدیدات امنیتی جدی برای كشور به همراه داشته باشد. درست است كه احداث این پالایشگاه 12 سال به طول انجامید، اما در حال حاضر نقش مهمی در تامین بنزین باكیفیت داخلی ایفا می كند.


شكل 3- وابستگی به بنزین وارداتی با فرض عدم وجود پالایشگاه ستاره خلیج فارس