یكی از نگرانی ها و انتقادهای كارشناسان در سال های گذشته برداشت حداكثری قطر از میدان گازی مشترك پارس جنوبی و عقب ماندن ایران در این زمینه بود.
تا پیش از استقرار دولت یازدهم، سوال و مطالبه اصلی این بود كه باید چه كرد تا عقب ماندگی تولید نسبت به قطر را جبران كنیم اما اكنون سوال این است كه با توجه به تولید حداكثری و جلو زدن ایران از قطر، با این حجم عظیم تولید در پارس جنوبی چه باید كرد.
آیا باید گاز برداشت شده از پارس جنوبی را به مصرف داخلی برسانیم یا صادر كنیم؟

رقابت قطر و ایران در تولید از پارس جنوبی
میدان گازی پارس جنوبی (یا گنبد شمالی در بخش قطری)، بزرگ ترین میدان گازی مستقل جهان است كه با داشتن 34.2 تریلیون مترمكعب گاز استحصال پذیر، حدود ١٩درصد از كل ذخایر گازی جهان را در خود جای داده است.
این میدان گازی در عمق بیش از سه هزار متری از بستر خلیج فارس و در محوطه ای به وسعت ٩ هزار و ٧٠٠ كیلومتر مربع واقع شده است.
حدود سه هزار و ٧٠٠ كیلومتر مربع از این میدان مشترك، در آب های سرزمینی ایران و حدود 6 هزار كیلومتر مربع از آن در آب های قطر قرار دارد.
از جمله دغدغه های ایران در سال های گذشته، تولید حداكثری قطر از پارس جنوبی و از دست رفتن فرصت برداشت از این میدان مشترك توسط ایران بود.
با توجه به اینكه به دلیل شرایط فیزیكی، امكان مهاجرت گاز این میدان مشترك به كشور قطر وجود دارد، كارشناسان نسبت به لزوم توسعه هرچه سریع تر بخش ایرانی این میدان تاكید كرده بودند.
ایران توسعه فازهای پارس جنوبی را همزمان با قطر آغاز كرد و میزان تولید 2 كشور از سال 1381 تا سال 1386 فاصله زیادی نداشت اما به تدریج قطری ها پیشی گرفتند؛ به طوری كه این كشور در سال 92 دو برابر ایران از پارس جنوبی گاز برداشت می كرد.

فرصت سوزی دولت نهم و دهم در پارس جنوبی
در گذشته، طرح های توسعه فازهای این میدان در ایران طبق برنامه پیش نمی رفت و كاستی هایی دیده می شد كه بیشتر در كمبود منابع مالی و سوءمدیریت ریشه داشت.
مهمترین اقدام دولت نهم و دهم به نام توسعه پارس جنوبی، كلنگ زنی همزمان چندین فاز پارس جنوبی بود كه به فازهای 35 ماهه معروف است.
آن دوران بدون توجه به ظرفیت و توان داخلی و محدودیت های بودجه، در خرداد سال 89 كلنگ اجرای فازهای 13،14،19،20،21،22،23 و 24 موسوم به فازهای 35 ماهه به زمین زده شد.
اگرچه این تصمیم با هدف توسعه سریع فازهای پارس جنوبی صورت گرفت اما به علت غیر كاشناسی بودن به زیان ایران تمام شد و با پراكنده كردن منابع فنی و مالی، تاخیر طولانی در تكمیل پروژه ها را رقم زد و كشورمان نسبت به قطر عقب افتاد.
در زمان امضای پر سروصدای قرارداد فازهای 35 ماهه برخی كارشناسان صنعت نفت هشدار دادند راه اندازی این فازها اقدامی احساسی و شعاری است و با ظرفیت ها و واقعیت های صنعت نفت همخوانی ندارد.
طبق قرارداد باید در خرداد ماه سال 92 تولید زودهنگام از این هشت فاز آغاز می شد اما این مساله در تاریخ اعلام شده محقق نشد.
نگاهی به وضعیت پیشرفت این فازها نشان می دهد این فازها در مهلت تعیین شده (خرداد 92) فقط 50 تا 60 درصد پیشرفت داشتند.

اولویت بندی فازهای پارس جنوبی در دولت یازدهم
از نخستین اقدامات وزارت نفت در دولت یازدهم، ساماندهی وضعیت توسعه پارس جنوبی بود. بنابراین فازهای در دست ساخت پارس جنوبی اولویت بندی شد.
پس از استقرار دولت یازدهم وزیر نفت اعلام كرد تكمیل فازهای ١٢، ١٥، ١٦، ١٧ و ١٨ میدان مشترك پارس جنوبی در اولویت قرار دارد.
بیژن زنگنه اعلام كرد: باید نخست تكلیف پروژه های قدیمی را روشن كنیم و مطمئن شویم به موقع می آیند و بعد روی فازهای ٣٥ ماهه تمركز كنیم. نمی گویم آنها را تعطیل كنیم اما اكنون تمركز بر پنج فاز قدیمی پارس جنوبی است.
بدین ترتیب ابتدا فازهای ١٢، ١٥، ١٦، ١٧ و ١٨ كه توسعه بیشتری داشتند تكمیل شدند تا اینكه تقریبا همه فازهای پارس جنوبی راه اندازی شد یا در مدار توسعه قرار گرفت.
تنها فازی كه هنوز عملیات فیزیكی توسعه آن آغاز نشده، فاز 11 است كه به علت مشكلات مربوط به تحریم در روند اجرای قرارداد مربوط به توسعه آن مشكلاتی رخ داد اما با برنامه ریزی انجام شده، این فاز توسط كنسرسیومی متشكل از شركت های چینی و ایرانی توسعه می یابد.
جدیدترین فازهایی كه اكنون در نوبت بهره برداری قرار دارد، فازهای 13، 22 و 24 است و رییس جمهوری در روزهای آتی به طور رسمی این فازها را افتتاح می كند.

پیشی گرفتن ایران در تولید گاز نسبت به قطر
با اقدام دولت یازدهم و بهره برداری از طرح های جدید، برداشت گاز ایران از میدان مشترك پارس جنوبی پس از 12 سال و در پایان سال 1395 با قطر برابر شد.
اما این پایان كار نبود و با راه اندازی فازهای جدید، میزان تولید گاز از پارس جنوبی همچنان افزایش یافت تا اینكه ایران توانست از قطر پیشی بگیرد و بدین ترتیب بخشی از عقب ماندگی سال های گذشته را جبران كند.
تولید گاز از ١٠ فاز نخست پارس جنوبی در سال 1392 نزدیك به 285 میلیون مترمكعب بود اما اكنون میزان تولید از روزانه 600 میلیون مترمكعب فراتر رفته كه علاوه بر رفع نیاز داخل، باعث پیشی گرفتن از قطر در برداشت از این میدان نیز شده است.

سرمایه گذاری 80 میلیارد دلاری برای توسعه پارس جنوبی
پارس جنوبی به عنوان بزرگ ترین مركز صنعتی كشور به شمار می رود كه تاكنون 80 میلیارد دلار برای توسعه فازهای مختلف آن در بخش دریا و خشكی سرمایه گذاری شده است.
با وجود این سرمایه گذاری هنگفت، میزان درآمد آن برای كشور بسیار بالاتر از هزینه های صرف شده است؛ به طوری كه با احتساب قیمت های كنونی نفت و گاز، از زمان راه اندازی در اوایل دهه هشتاد تاكنون حدود 250 میلیارد دلار درآمد از این میدان كسب شده است.

منبع: ایرنا