امروز به این مساله رسیده اند كه همه چیز به محیط زیست باز می گردد و شهر باید مردم محور باشد. امروز اتوبان سازی ها و زیباسازی ها در شهر برای آسایش مردم است، اما وقتی مردم احساس آرامش نكنند قطعا مشكل وجود دارد. ما باید در شهری زندگی كنیم كه حداقل استانداردها و كیفیت ها را داشته باشد. تهران در گذشته باغشهر بود و از آبادی ها و روستاها تشكیل شده بود كه بالاتر از ری و دامنه جنوبی البرز استقرار داشتند و به تناسب رشد تهران این آبادی ها به یكدیگر وصل شدند و تهران امروز را تشكیل دادند. در این روستاها باغ ها نقش كلیدی و كاركرد زیستی و اجتماعی داشتند. متاسفانه با مرور زمان و اینكه تهران به عنوان یك كلانشهر تشكیل شد این باغ های پایتخت كاركرد خود را از دست دادند. تهران مساحت 650 كیلومتر مربع از كل كشور را در برمی گیرد، اما یك ششم جمعیت كل كشور را دارد. آمایش سرزمین كاملا بر اساس منابع طبیعی و امكانات طبیعی بستر یك سرزمین تعریف می شود و برنامه ریزی برای اسكان جمعیت هم برای همین است. برای مثال قانون حفظ و گسترش فضای سبز از سال 1352 وضع شد و در سال 1359 در شورای انقلاب تایید شد، اما هیچ گاه به درستی اجرا نشد. باید باغات شناسایی و شناسنامه دار می شدند و درخت ها پلاك كوبی می شدند، اما از آن دوره تاكنون فقط در اقدامات موقتی شاهد چنین اتفاقی بودیم.

پوشش گیاهی در شهر تهران چگونه است؟

هسته مركزی شهر تهران به دلیل تراكم بافت مسكونی، جمعیتی و نیز كمبود زمین بیشترین نیاز به فضاهای جدید برای احداث بوستان و فضای سبز را دارد. احداث بوستان در این شهر علاوه بر اینكه سرانه فضای سبز منطقه را تا حد قابل توجهی ارتقا خواهد داد موجب رونق گردشگری در شهر تهران و نیز بهره مندی شهروندان به امكانات تفریحی و ورزشی نیز می شود. در ضمن تعیین سرانه فضای سبز تا حد زیادی بستگی به خصوصیات بیوكلیماتیك منطقه و شهر دارد، بر این مبنا باید گفت سرانه فضای سبز در یك شهر كویری یا یك شهر بزرگ مانند تهران نمی تواند شرایطی همانند با یك شهر ساحلی در استان مازندران داشته باشد. با وجود این، اطلاع از استانداردهای فضای سبز می تواند به عنوان هدایتگر فعالیت ها و خط مشی ها به شمار آید. براساس مطالعات و بررسی های وزارت مسكن و شهرسازی، سرانه متعارف و قابل قبول فضاهای سبز شهری در شهرهای ایران بین هفت تا 12 مترمربع برای هر نفر است كه در مقایسه با شاخص تعیین شده از سوی محیط زیست سازمان ملل متحد (20 تا 25مترمربع برای هر نفر)، رقم كمتری است. با وجود این، در شهرهای مختلف كشور نیز این رقم، با توجه به ویژگی های متفاوت جغرافیایی و اقلیمی آنها، با اختلافاتی همراه است كه میزان آن را طرح های مصوب هر یك از شهرها تعیین می كنند. در مجموع آنچه از دیدگاه محیط اجتماعی در ارتباط با فضای سبز شهری اهمیت دارد، میزان فضای سبز عمومی است، یعنی فضای سبزی كه رفت و آمد عموم مردم در آنها بدون مانع باشد یا به تعبیر دیگر فضای سبز اجتماعی. بنابراین مفهوم سرانه فضای سبز تنها می تواند برای آن نوع فضای سبز به كار رود كه برای گذران اوقات فراغت، بازی و تفریح مهیا شده است. نكته ای كه درباره فضای سبز از اهمیت بالایی برخوردار است، مكان یابی آن است. بر این اساس «جین جكوب»، منتقد شهرسازی معاصر معتقد است كه پارك باید در جایی باشد كه زندگی در آن موج می زند، جایی كه در آن، فرهنگ و فعالیت های بازرگانی و مسكونی وجود دارد. تعدادی از بخش های شهری، دارای چنین نقاط كانونی ارزشمندی از زندگی هستند كه برای ایجاد پارك های محلی یا میادین عمومی، مناسب به نظر می رسند. به مكان یابی فضای سبز توجه شود. بر این اساس مكان یابی فضای سبز باید از اصولی چون «مركزیت، سلسله مراتب و دسترسی» تبعیت كند: مركزیت فضای سبز به این مفهوم است كه فضای سبز حتی المقدور در مركز محله، ناحیه یا منطقه شهری مكان یابی شود. همچنین فضاهای سبز در مقیاس های متفاوت اعم از پارك های محله ای، منطقه ای و امثال آنها، باید با ساختار كالبدی متناظر خود انطباق داشته باشد، به عنوان مثال پارك منطقه ای در محدوده منطقه پیشنهاد شود. یكی از معیارهای دیگری كه در مكان یابی فضای سبز باید به آن توجه شود، معیار « دسترسی» است. به این مفهوم كه پارك های شهری باید از چهار جهت به شبكه ارتباطی دسترسی داشته باشند تا بدین طریق هم جمعیت بیشتری از آن استفاده كند و هم امكان نظارت اجتماعی و امنیت پارك افزایش یابد. بدین ترتیب امكان بهره برداری دیداری از جلوه های زیبای پارك برای رهگذران از چهار جهت فراهم می شود.

سرانه فضای سبز شهری كشور اندك است

در حال حاضر سرانه فضای سبز شهری در كشورمان 8/11متر مربع است، در حالی كه در وضعیت مطلوب برای فضای سبز باید 25 متر مربع باشد. با این تفاسیر باید سرانه پارك های عمومی در سطح شهرهای كشور شش متر مربع باشد. چون شاخص سوم در زمینه توسعه فضای سبز كشور، طرحی است كه از سال 79 در وزارت كشور آغاز شده و در ردیف بودجه ای تعریف شده است. از سال 79 تاكنون 50 درصد فضای سبز شهرهای كشور تحت پوشش آبرسانی مستقل از آب شرب است، در حالی كه باید 100 درصد این فضاها تحت پوشش شبكه این نوع آبرسانی قرار گیرد و در دولت یازدهم پیش بینی می شود این رقم به 60 درصد برسد.

سیستان وبلوچستان دارای كمترین میزان فضای سبز در كشور

در بین استان های كشور استان اصفهان با سرانه فضای سبز 1/23متر مربع بیشترین سرانه كشور و سیستان و بلوچستان كمترین میزان فضای سبز كشور را دارد. سرانه فضای سبز شهری در استان كردستان با 34/5متر مربع در سطح میانی جدول كشوری قرار دارد. همچنین سرانه پارك های عمومی در استان خوزستان با 8/11متر مربع بیشترین میزان و چهار محال و بختیاری با 45/1متر مربع كمترین میزان پارك های عمومی كشور را داراست.

استفاده از گونه های وارداتی درایجاد فضای سبز شهری

همچنین یكی دیگر از مشكلات فضای سبز شهری كشور استفاده از گونه های وارداتی و عدم سازگاری آنها با گونه های بومی منطقه است. برخورد سلیقه ای در طرح های فضای سبز بدون توجه به بررسی و تدوین طرح های عملی مناسب از دیگر مشكلات فراروی فضای سبز كشور است. در ضمن نبود آب مناسب برای طرح ها با توجه به وضعیت كم آبی كشورمان از دیگر مشكلات این حوزه است. هزینه های هنگفت و بالای نگهداری فضای سبز، طولانی شدن اجرای طرح های فضای سبز، تامین منابع مالی برای اجرای طرح های فضای سبز، تخریب فضای سبز به دلیل تعریض معابر و تخریب باغات و تغییر كاربری های ناشی از این اراضی از مهم ترین مشكلات فراروی فضای سبز شهری كشورمان است. همگام با افزایش جمعیت و بزرگ تر شدن شهرها باید امكانات رفاهی، سرگرمی و تفریحی نیز در شكل ها و قالب های مختلف همچون بوستان ها، باغ موزه ها یا شهرك های بازی ایجاد شود و زیرساخت های لازم تفریحی و سیاحتی برای شهروندان به ویژه كودكان مورد توجه قرار گیرد.در طول سال های اخیر، نه تنها شهرداری تهران كه بسیاری از كلانشهرها در ایجاد فضاهای فراغتی اقدامات ارزنده ای انجام داده اند؛ البته در این گذار مدیریت شهری تهران پیشتاز این اقدام بوده است. توسعه فضاهای فراغتی ازجمله بوستان ولایت، بوستان نهج البلاغه، باغ موزه قصر، دریاچه چیتگر و طرح های توسعه فضاهای سبز در قالب احداث بوستان های جدید، گامی در جهت افزایش روحیه شهروندان و توسعه دسترسی آنها به فضای سبز بوده است.