طوبی اردلان| آیین نكوداشت یاد و خاطره مرحوم «حاج علی اصغر عابدزاده» پنجشنبه شب گذشته در فرهنگ سرای انتظار برگزار شد. این مراسم با عنوان «حاجی عابدزاده و تجربه نهادسازی اجتماعی» و به همت انجمن «چهارسو» و مشاركت سازمان فرهنگی وهنری شهرداری مشهد پا گرفت.

مهدیه باید حفظ شود
در آغاز برنامه، حجت الاسلام محمدرضا نوراللهیان كه محوریت سخنان خود را به موضوع «مهدیه، بازخوانی یك تجربه ماندگار در نهادسازی» اختصاص داده بود، گفت: بعد از مهدیه مرحوم عابدزاده، مهدیه ها در ایران شكل گرفتند و از این پس بود كه افق بزرگ تر و ائتلاف سنجیده تری تشكیل شد و توانست نهاد آموزشی را نه تن ها در مشهد كه در ایران تغییر دهد.
مشاور ارشد رئیس سازمان اسناد و كتابخانه ملی ایران، در ادامه مرحوم عابدزاده را روحانی دین مداری توصیف كرد كه توانست در زمانه خود قرآن را از مهجوریت خارج كند: امثال استاد رضوان و استاد زحمتكش ها در بنا هایی مانند مهدیه مرحوم عابدزاده شناخته شدند. ایشان با فعالیت خود توانست در حد یك روحانی دین مدار قرآن را از مهجوریت درآورد، اما آیا ما امروز توانسته ایم با وجود امكاناتی مانند رادیوقرآن، مجلات، پژوهشگاه ها، رشته های دانشگاهی و مسابقات قرآنی كه هر سال برگزار می كنیم، قرآن را از مهجوریت خارج كنیم؟ من می گویم كه نتوانسته ایم و قرآن در این زمانه مهجورتر از هر زمانه دیگری است.
نوراللهیان توضیح داد: بنا بر وصیت نبی اكرم (ص)، آنچه قرآن را از مهجوریت خارج می كند، عمل به آن است. جامعه ای كه شاخص آن چندهزار ساعت آموزش قرآن باشد، جامعه قرآنی نیست؛ جامعه ای قرآنی است كه همه در آن قرآن بخوانند و قرآن بدانند. همین است كه معتقدم مرحوم عابدزاده، هم در وارد شدن به عمق قرآن و هم در عمل به آن همت داشت.
این مدرس دانشگاه همچنین بر حفظ هویت مهدیه تأكید كرد و گفت: در و دیوار این مكان پیام دارد، ازاین رو باید آن را حفظ كرد و این كار باید علمی و با استفاده از واقعیت های روان شناختی و تربیتی انجام شود.

آمادگی داریم كه به حفظ یادگار های مرحوم عابدزاده، كمك كنیم
محمدرضا حیدری نیز یكی از نكات مثبت مدارس مرحوم عابدزاده را انعطاف در برنامه های آموزشی آن دانست و افزود: شرایط آموزش در این مدارس به برخی قالب ها محدود نبود و عمر دانش آموزان در آن تلف نمی شد. آنچه ما امروز به عنوان مدارس تیزهوشان می شناسیم، سال ها پیش از این، در مدارس مرحوم عابدزاده دیده می شد.
رئیس شورای شهر مشهد كه خود روزگاری به عنوان دانش آموز پشت نیمكت های دبستانی نشسته كه به همت آن مرحوم ساخته شده است، ضمن یادآوری خاطرات آن دوران، بر بازسازی بنا های تخریب شده عابدزاده در مشهد تأكید كرد: ما در شورای شهر مشهد آمادگی داریم كه به حفظ این نماد های هویتی كمك كنیم تا با حفظ چهارچوب این بنا ها و اماكن، كاركرد های متنوع فرهنگی و دینی و مذهبی درون آن ها شكل بگیرد؛ البته به این شرط كه طرح جامع و مدونی درباره آن ارائه شود.

نگاه به عابدزاده نباید موزه ای و درآمدی باشد
دكتر مجید خدایی كه محوریت صحبت های خود را به «نسبت بنا های حاجی عابدزاده و هویت شهری» اختصاص داده بود، نیز بر لزوم حفظ دو بخش محتوایی و كالبدی آثار و یادگار های عابدزاده در مشهد اذعان كرد و توضیح داد: كاری كه مرحوم عابدزاده كرد، این بود كه برای برخی فعالیت های فرهنگی، مكان تعریف كرد. این موضوع تا پیش از او مسبوق به سابقه نبود.
به گفته عضو پژوهشكده ثامن مشهد، نباید درباره مرحوم عابدزاده نگاه موضوعی داشت و فقط تلاش كرد كه یاد و خاطره او را با جمع آوری لوازمش در یك مكان و بلیت فروشی به مردم برای تماشایشان زنده نگه داشت. او ادامه داد: نگاه ما به مرحوم عابدزاده نباید نگاه موزه ای و درآمدی باشد، زیرا در دورانی كه محوریت یك شهر را خیابان ها و جاده ها تشكیل می داد، مرحوم عابدزاده كانون هایی را ایجاد كرد كه به قرارگاه های اجتماعی و مراكز توسعه دینی و فرهنگی تبدیل شدند؛ برای همین بنا های او فقط ساختمان هایی كهنه نیستند كه برایشان مجوز تخریب صادر می شود، این اماكن تجلی جریان اجتماعی و تفكر مرحوم عابدزاده است، بنابراین باید كاری كنیم كه این جریان اجتماعی نه تن ها برای نسل امروز كه برای آیندگان نیز باقی بماند.

از تجربه مدارس عابدزاده در مدرسه سازی استفاده كردیم
در ادامه، جعفر ملكی كه به عنوان سومین سخنران، گفته هایش به موضوع «نظام تربیتی انجمن پیروان قرآن در مدارس» اختصاص داشت، گفت: انجمن پیروان قرآن كه مرحوم عابدزاده در دهه های 30 و 40 به ثمر نشاند، كاركرد های بسیاری داشت كه توسعه زیارت عتبات، امدادرسانی و مدرسه داری ازجمله نتایج آن بود. مدیریت در تعلیم و تربیت كار دشواری است، آن هم در مدارسی كه كتب درسی و معلمان از طرف حكومت پشتیبانی نمی شدند و درواقع مقابل جریان حاكمیت قرار داشتند.
به گفته مدیركل اسبق آموزش وپرورش خراسان، اگر این مدارس با هویت دینی تشكیل نمی شد، بسیاری از افراد جامعه فرزندان خود را به مدرسه نمی فرستادند. او توضیح داد: در این مدارس عدالت كاملا حاكم بود و از كارگر تا تاجر محل، فرزند خود را با پیش فرض تدین به آن می فرستادند. اگر كسی هم توان مالی مناسبی نداشت، برای تحصیل فرزندش در این مدارس دینی شهریه پرداخت نمی كرد. همچنین مرحوم عابدزاده از فناوری های روز در آموزش مدارس خود استفاده می كرد و برای هر كار اجرایی یك فرد متخصص داشت. ما هم از تجربه های این مدارس در آموزش وپرورش استفاده زیادی كردیم كه یكی از آن ها، تشكیل مجمع خیرین مدرسه ساز در خراسان بود. آن زمان بیشتر مدارس به این شیوه در استان های كشور ساخته شد و به این ترتیب، این حركت در سطح كشور گسترش بسیاری پیدا كرد.
از دیگر مهمانان آیین نكوداشت یاد و خاطره مرحوم «حاج علی اصغر عابدزاده» می توان به دكتر جواد خدایی، عضو هیئت علمی پژوهشكده ثامن، سیدمحسن حسینی پویا، عضو شورای اسلامی شهر مشهد، آیات عظام شیخ مهدی و شیخ علی مروارید، جعفر مروارید، مدیركل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، تعدادی از اعضای هیئت مدیره انجمن پیروان قرآن نبوی، اعضای خانه گفتگو و جامعه قاریان خراسان اشاره كرد.