رئیس دانشكده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق(ع)، ضمن تبیین راهبردهای پیشنهادی خود برای مدیریت مسجد در ایام شیوع كرونا، اظهار كرد: وجود 80 هزار مسجد در كشور یعنی 80 هزار خانه بهداشت و مركز خدمت رسانی و مركز آموزش نیروهای داوطلب. تاریخ باید ثبت كند كه ما سر بزنگاه و در هنگام یك عملیات حساس، 80 هزار سنگر را تعطیل كردیم.

شیوع بیماری كرونا، مساجد كشور ما را همچون مساجد سایر كشورهای اسلامی به تعطیلی كشاند. این تعطیلی در روز 27 اسفند 1398 با مصوبه ستاد ملی مبارزه با كرونا و با ابلاغ مركز رسیدگی به امور مساجد به انجام رسید. فقدان راهبردهای مدیریت مسجد در ایام شیوع كرونا، انفعال سیاست گذاران مسجد در این زمینه و بسندگی آن ها به ساده ترین راه یعنی تعطیلی مساجد، از همان ابتدا انتقاد فعالان مسجدی را برانگیخت. میثم لطیفی، رئیس دانشكده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق(ع) و عضو بنیاد ملی نخبگان یكی ازشخصیت هایی بود كه با نگارش یادداشت هایی در فضای مجازی، انتقادات صریحی را به تعطیلی مساجد مطرح كرد. با این استاد دانشگاه به گفت وگویی چالشی پرداختیم كه مشروح آن را در ذیل می خوانید.

ایكنا ـ عملكرد مركز رسیدگی به امور مساجد را در اعلام تعطیلی مساجد چگونه ارزیابی می كنید؟ آیا راهی جز این وجود داشت؟

ضمن عرض تشكر بابت پرداخت به این موضوع مهم؛ لازم است در ابتدا ذكر كنم كه در كشور از معضل غلبه مدیریت بحران بر مدیریت راهبردی رنج می بریم، یعنی به جای اینكه قبل از وقوع حادثه بنشینیم و با تشكیل اتاق فكر، پیش بینی و برنامه ریزی كنیم، كار را رها می كنیم تا اتفاق رخ دهد، وقتی اتفاق رخ داد، آنگاه كم كم دور هم جمع می شویم تا جلسه برگزار كنیم، همین اتفاق در جنگ تحمیلی هم رخ داد، شخصیت هایی مثل شهید علم الهدی ماه ها قبل از اینكه جنگ شروع شود، تحركاتی را در آن سوی مرز عراق مشاهده كرد و این موضوع را به اطلاع مسئولان رسانده بودند، اما حرف امثال آن ها شنیده نشد و عاقبت جنگ آغاز شد، حتی زمانی هم كه جنگ آغاز شد با الگوی كلاسیك(زمین بده و زمان بگیر) به جنگ رفتیم و این شد كه پشت سر هم، متحمل شكست شدیم، تا اینكه شخصیتی مثل شهیدباقری پیدا شد و استراتژی مبارزه را تغییر داد.

داستان كرونا هم دقیقاً همین است، نه پیش بینی خوبی داشتیم و نه استراتژی مناسبی اتخاذ كردیم. مسئولان از چند ماه قبل مطلع بودند كه كرونا در چین رخ داده است، مجموعه های پزشكی ما مطالعاتی را آغاز كرده بودند كه كرونا چیست و چطور دارد شیوع پیدا می كند، همان موقع باید دستگاه های مختلف برنامه خود را برای شیوع احتمالی كرونا تنظیم می كردند، واقعاً معلوم بود كه این بیماری به مرحله پاندمی و همه گیری جهانی می رسد اما نه آموزش و پرورش، نه وزارت علوم، نه هیچ ارگان دیگری برای این موضوع برنامه ای ننوشت. نهادهای سیاست گذار مذهبی و فرهنگی مثل مركز رسیدگی به امور مساجد، سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان تبلیغات اسلامی و ... نیز هیچ كدام برای شیوع احتمالی كرونا برنامه ریزی نكردند. به نظر من، سیاست های مسئولان ما به گونه ای بوده است كه گویی هیچ ذهنیتی از كرونا ندارند، انگار نه انگار كه این بیماری چند ماه قبل از چین آغاز شده بود و اطلاعات بسیاری درباره این بیماری و راهكارهای كنترل آن وجود داشت.

اگر بخواهیم به طور خاص درباره مركز رسیدگی به امور مساجد صحبت كنیم، ما هیچ خبری نشنیدیم كه پیش از ورود كرونا به ایران، مركز امور مساجد، جلسه ای یا نشستی یا اتاق فكری برای بررسی تبعات احتمالی ورود كرونا تشكیل دهد. یعنی مساجد ما فاقد یك راهبرد برای شرایط پاندمی بودند در حالی كه لازم بود راهبردی برای چگونگی دایر بودن نماز جماعت و برنامه ای برای تقسیم وظایف و تعیین مسئولیت اجتماعی اركان مختلف مسجد اعم از امام جماعت، پایگاه بسیج، كانون فرهنگی هنری و ... تعیین شود. فقدان راهبرد، سرانجام به انفعال منجر می شود، یعنی چون راهبردی وجود نداشت مجبور شدند به تعطیلی تن دهند. این یك روی سكه است، روی دیگر سكه آن است كه سیستم مدیریت بحران كشور نیز بسیار یك جانبه و یك طرفه وارد قضیه شد، تصمیم گیری در مورد كنترل ویروس كرونا فقط بُعد پزشكی ندارد، بلكه ابعاد اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، امنیتی و رسانه ای هم دارد، اما در ابتدای ورود كرونا به كشور تمام تصمیم گیری به ستاد كرونایی كه متولی آن وزارت بهداشت بود، محول شد. سؤال من این است آیا در روزهای نخست تصمیم گیری، نماینده ای از نهادهای سیاست گذار فرهنگی و مذهبی در ستاد كرونا حضور داشت؟ یا اینكه صرفاً گزارش های خارجی، با عجله خوانده شد و ساده ترین راه حل های ممكن برای اماكن مذهبی اتخاذ شد؟...

ایكنا ـ شما در جایی نسبت به نفس دخالت دولت در تعطیلی مسجد و رویكرد بالا به پایین مركز رسیدگی به امور مساجد انتقاده كرده اید، به نظر شما چه كسی در این شرایط باید برای مسجد تصمیم می گرفت؟

مسئله مسجد از ابتدا باید به خود مساجد واگذار می شد، مسجد نهادی مردمی است و هیئت امنا دارد، از بالا و با صدور بخشنامه نباید درباره آن تصمیم گرفت، مركز امور مساجد به جای اینكه به مساجد امر و نهی كند، باید راهبرد و مقدماتی را فراهم می كرد كه مساجد بتوانند فعالیت های عبادی، فرهنگی و اجتماعی خود را با پروتكل های بهداشتی برقرار كنند و كانون مبارزه با كرونا در محله باشند. دولت هم نباید این فشار را وارد می كرد كه مساجد تعطیل شوند، همه ادارات، فروشگاه ها، حمل و نقل عمومی و ... تا 28 اسفندماه دایر بود و همین حالا هم با رعایت پروتكل های مختلف بهداشتی و فاصله گذاری، به فعالیت خود ادامه می دهند اما تقریباً از همان ابتدا مساجد تعطیل شدند و هنوز هم تعطیل هستند. بسته شدن درِ مساجد و حرم های مطهر، اتفاق بی سابقه ای در تاریخ ایران بود كه در این ایام به وقوع پیوست.

ایكنا ــ مگر در همه كشورهای اسلامی مساجد و اماكن زیارتی تعطیل نشده اند؟ یعنی همه كشورهای اسلامی در تشخیص لزوم تعطیل بودن مسجد به خطا رفته اند؟ حتی مسجدالحرام هم موقتاً تعطیل و عمره متوقف شد.

یك نكته ای همین جا درباره مسجد الحرام عرض كنم؛ اینكه می بینید عربستان بی هیچ درنگی مسجدالحرام را تعطیل كرد و كسی در آنجا متعرض آن ها نشد، علتش این است كه عده ای در درون سیستم عربستان، اساساً دوست دارند كه آن اماكن تعطیل شوند. آن افرادی هم كه درون آن سیستم دوست دارند مسجدالحرام بازگشایی شود، دغدغه های تجاری دارند. لذا خواستم بگویم وضعیت مساجدمان را كه كاركرد جریان سازی و فرهنگی و اجتماعی دارند را با وضعیت مسجدالحرام كه متولیانش متأسفانه نگاه ابزاری به آن دارند، مقایسه نكنیم.

اما در كل، من اصلاً در مقام مقایسه با كشورهای اسلامی دیگر نیستم، نخستین علت این است كه نظام افتا و فقه آنان متفاوت است، من خودم كلیپی را دیدم كه در یكی از كشورهای اسلامی، مؤذن مسجد، به متن اذان دست برده بود و می گفت: «الصلاة فی بیوتكم؛ در خانه هایتان نماز بخوانید»، البته حتماً برای این كار ادله فقهی خودشان را هم داشته اند اما مسئله اساسی این است كه اساساً مساجد در آن كشورها، صرفاً یك «نمازخانه» است و كاركردهای فرهنگی و اجتماعی ندارد، مساجد كشور ما بحمدالله در طول تاریخ همواره به همان شیوه مد نظر اسلام، كاركردهای فرهنگی و اجتماعی داشته اند. مساجد ایران، ظرفیتی هستند كه نمونه شان در هیچ جای دنیا وجود ندارد و ما از این ظرفیت اتفاقاً باید برای مبارزه با كرونا استفاده می كردیم. مردمی ترین شبكه ای كه به شكل مویرگی در همه محلات كشور حضور دارد، مسجد است. مدارس فقط برای دانش آموزان و دانشگاه ها فقط برای دانشجویان است اما مسجد برای همه اقشار مردم است. مساجد می توانستند در این ایام، محل آموزش های مختلف همچون آموزش بهداشت، چگونگی نگهداری از بیمار كرونایی در منزل و ... باشند.

ایكنا ـ اجازه دهید كمی مصداقی تر صحبت كنیم، در مقام عمل با چه راهبردهایی این امكان فراهم می شد كه مساجد در ایام شیوع كرونا دایر بمانند؟ آیا دایر نگاه داشتن مساجد، ریسك بزرگی تلقی نمی شد؟

وقتی می گویم ما برای مساجد به راهبرد و برنامه ریزی نیاز داشتیم یعنی اینكه می رفتیم و با علمای خودمان وارد بحث می شدیم كه آیا از نظر فقهی ممكن است به جای شانه به شانه ایستادن در نماز جماعت، با فاصله از یكدیگر بایستیم؟ همچنین می توانستیم از علما بپرسیم آیا نمی شود در ایام شیوع كرونا، مصافحه بعد از نماز را به كل حذف كنیم؟ یعنی در این زمینه نیاز به صدور فتوا و اخذ نظر علما وجود داشت كه انجام نشد، آیا نمی توانستیم نمازگزاران را ملزم كنیم كه در خانه وضو بگیرند؟ آیا نمی توانستیم نمازگزاران را ملزم كنیم كه مُهر و سجاده شخصی با خود بیاورند؟ آیا نمی توانستیم در ورودی مساجد، لوازم ضدعفونی و ابزار بهداشتی به میزان كافی قرار دهیم؟ همه این كارها و خیلی كارهای دیگر می توانست به راحتی انجام شود، اما به نظر می رسد چنین دغدغه هایی در میان تصمیم سازان وجود نداشت. در مورد احتمال شیوع بیماری در مسجد، در آخرین جلسه ستاد ملی مبارزه با كرونا كه از شبكه خبر هم پخش شد، یكی از كارشناسان كه اتفاقاً با ما هم سابقه رفاقت و آشنایی دارد، اعلام كرد: مساجد در انتقال ویروس كرونا تنها هفت درصد می توانستند نقش داشته باشند در حالی كه براساس آن آمار، حمل و نقل عمومی، ادارات و فروشگاه ها كه هنوز هم به فعالیت خود ادامه می دهند، بیش از 50 درصد در شیوع بیماری می توانند نقش داشته باشند. ضمن اینكه این هفت درصد كه براساس مدل سازی بدست آمده، گویای وضعیت عادی مساجد است، یعنی اگر پیشنهادهایی كه به آن اشاره كردم، انجام می شد و راهبردی برای مسجد اتخاذ می شد، قطعاً احتمال شیوع بیماری از طریق آن، به زیر یك درصد می رسید. همچنین اهل مسجد، الحمدلله همه انسان های متدین و اهل رعایت مسائل بهداشتی هستند.

ایكنا ــ البته در حال حاضر بسیاری از گروه های جهادی با محوریت مسجد به فعالیت خود ادامه می دهند، یعنی درِ مسجد به روی گروه های جهادی بسته نیست و آن هایی كه می خواهند فعالیت داوطلبانه انجام دهند به مسجد رفت وآمد دارند.

در حال حاضر، درِ مسجد محله ما قفل است اما درِ پایگاه بسیج باز است چون بچه ها در آن به فعالیت جهادی مشغول اند، ضدعفونی كردن محله ما در این ایام، تقریباً هر شب توسط بچه های انقلابی مسجد بوده است، همچنین برای افرادی كه خودشان نمی توانند از منزل خارج شوند و خرید كنند، مواد غذایی تهیه می كنند، اما با این حال شاهدیم كه درِ مسجد به روی آن ها بسته است. خیلی عجیب است، اصلاً به فرض بپذیریم كه نماز جماعت باید تعطیل می شد، چه لزومی دارد درِ مسجد بسته شود؟ آیا فعالیت های اجتماعی و فرهنگی و خدمت رسانی نمی توانست با رعایت پروتكل هایی در فضای مسجد انجام شود؟ وجود 80 هزار مسجد در كشور یعنی 80 هزار خانه بهداشت و مركز خدمت رسانی و مركز آموزش نیروهای داوطلب. تاریخ باید ثبت كند كه ما سر بزنگاه و در هنگام یك عملیات حساس، 80 هزار سنگر را تعطیل كردیم.

ایكنا ــ البته حدود یك سوم از این 80 هزار مسجد، فاقد امام جماعت و مدیریت واحد هستند. یعنی به نظر می رسد برخلاف آنچه ترسیم می فرمایید همه مساجد هم به یك اندازه از سازمان یافتگی و قابلیت بسیج امكانات محلی برخوردار نیستند.

بله، تعدادی از مساجد در برخی شهرها و روستاهای كشور امام جماعت ندارند اما اهالی محل، مدیریت آن را بر عهده دارند. همین اهالی می توانند دور هم جمع شوند و فعالیت هایی مفید و سازنده را در ایام شیوع بیماری تدارك ببینند. گاهی وقت ها یك دهیار توانمند می تواند تمام ظرفیت های روستا را با محوریت مسجد بسیج كند. احساس من این است كه ما در قبال مساجد، استراتژی اوایل جنگ تحمیلی را تكرار كردیم، یعنی آن موقع عده ای از مسئولان گفتند: «زمین بدهیم و زمان بگیریم»، نتیجه اش این شد كه دشمن در خاك ما پیشروی كرد و شهدای زیادی را از دست دادیم. حالا همین شد، زمینِ فعالیتِ جامعه ما در ایام شیوع كرونا، مسجد بود كه آن را تعطیل كردیم. اگر امام راحل(ره) فرمودند كه مسجد، سنگر است، یعنی مسجد در همه زمینه های جامعه مثل مبارزه با بیماری، دست گیری از افراد نیازمند و... سنگر است.

ایكنا ـ حالا اجازه دهید از زاویه دیگری به موضوع نگاه كنیم، به فرض كه سیاستگذاری های دولتی در زمینه تعطیلی مساجد، اشتباه بوده باشد، چرا شخصیت های دینی كشور نسبت به تعطیلی مساجد، اعتراضی نكرده اند؟ آیا مسجد در نگاه آن ها از اهمیت بالایی برخوردار نیست یا اینكه ضرر باز بودن آن را بیشتر تشخیص داده اند؟

حقیقت این است كه برخی شخصیت های دینی كشور به اندازه ای كه امام راحل(ره) و مقام معظم رهبری بر مسجد به عنوان نقطه استراتژیك جامعه تأكید كرده اند، توجه ندارند.

ایكنا ـ پس شما در این زمینه، نقدی را هم متوجه شخصیت های دینی كشور می دانید؟

بله، آن ها هم باید در این موضوع جوابگو باشند. من انتقادی مبنایی تر را می خواهم به حوزه علمیه مطرح كنم؛ مادامی كه در حوزه تفقه، خودمان را فقط مسئول شناسایی حكم بدانیم و شناسایی موضوع را به مكلف واگذار كنیم، در شرایط این چنینی كه شناسایی موضوع و حكم خیلی به هم نزدیك می شوند، ناگاه با تعطیلی مسجد مواجه می شویم. حوزه عملیه باید به موضوع شناسی هم ورود كند، چرا كه اگر بخواهد فقط در زمینه صدور حكم متوقف بماند، یك پای حكمرانی اسلامی خواهد لنگید. نكته عجیب تر اینكه حتی آن هایی كه الان در كسوت موضوع شناسی نشسته اند و فكر می كنند كه موضوع مسجد را خوب فهمیده اند، اتفاقاً آن را خوب نفهمیده اند. مسجد را جایی فرض كرده اند كه یك عده آدم، صرفاً در آن 17 ركعت نماز می خوانند، لذا اگر این 17 ركعت را در خانه بخوانند، اتفاق خاصی نمی افتد، در حالی كه 17 ركعت نماز، 17 دقیقه از شبانه روزِ یك مسجد است، 23 ساعت و 43 دقیقه دیگر به فعالیت های اجتماعی و فرهنگی و خدمت رسانی به مردم اختصاص دارد.

ایكنا ــ سؤالی كه مطرح می شود و البته شاید جنبه جامعه شناختی هم داشته باشد، این است كه چرا اذهان مردم عادی، آنچنان كه نسبت به تعطیلی زیارتگاه ها حساس شد، نسبت به تعطیلی مساجد حساس نشد؟ مثلاً عده ای از ناراحتی به سمت حرم ها هجوم بردند ولی كسی برای مسجد، چنین حساسیتی نشان نداد.

اولاً هجوم بردن به سمت حرم، اقدام كاملاً اشتباه و غلطی بود و جریاناتی هم كه در آن دخیل بودند جریانات مختلفی بودند. یك جریان، افرادی بودند كه با هدف شیطنت خود را به اطراف حرم ها رسانده بودند، اما یك جریان هم مردمی بودند كه واقعاً بهت زده شدند. وقتی كسی، هنگام اذان مغرب، از این سر شهر بلند می شود تا خود را برای زیارت به آن سر شهر برساند و ناگهان می بیند كه حرم مطهر بدون اطلاع قبلی بسته شده است، طبیعی بود كه كمی ناراحت شود. ثانیاً زیارتگاه ها اماكن خاص و منحصر به فردی هستند، چون تعدادشان كم است، مگر چند زیارتگاه مثل حرم حضرت امام رضا(ع) و حرم حضرت معصومه(س) در كشور داریم؟ ...

ایكنا ـ آقای دكتر بحث ما به طور خاص درباره مساجد است، بعد از اینكه رویكرد دولت و شخصیت های دینی را در قبال تعطیلی مساجد نقد كردید، خواستم بدانم آیا به رویكرد عامه مردم هم انتقادی دارید؟ یعنی به عدم حساسیت مردم نسبت به تعطیلی مساجد، انتقاد دارید؟

ببینید اینكه عده ای در اعتراض به تعطیلی حرم جلوی آن تجمع كردند ولی كسی چنین كاری را برای مسجد انجام نداد، دلیل خوبی برای این نیست كه نتیجه بگیریم عامه مردم نسبت به تعطیلی مسجد بی تفاوت بوده اند. همانطور كه توضیح دادم زیارتگاه ها اماكن خاصی هستند و گاهی شخص برای حضور در آن فضا، از این سر شهر به آن سر شهر حركت می كند، ضمن اینكه كم بودن تعداد زیارتگاه ها نسبت به مساجد بر خاص بودگی آن ها افزوده است. لذا نمی توانیم از مقایسه این دو نتیجه بگیریم كه مردم نسبت به مسجد، حساسیتی نداشته اند.

ایكنا ــ البته تجمع جلوی حرم های مطهر، تنها یك مورد از ابراز نارضایتی ها بود. نارضایتی های گسترده ای هم در فضای مجازی بروز داده شد و افراد بسیاری به تعطیلی حرم ها اعتراض كردند. سؤال این است كه پس چرا كسی به تعطیلی مساجد اعتراضی نكرد؟

البته مسجدی ها و آنان كه فعالیت های مسجد را می شناسند و با آن مأنوس هستند، حتماً از تعطیلی مساجد، دلخور هستند، اما به هر حال حقیقت این است كه برای ترویج فرهنگ مسجدی در جامعه، به اندازه كافی تلاش نكرده ایم، ضمن اینكه نمی توان منكر شد كه اهمیت برپایی نماز جماعت و فعالیت های فرهنگی و اجتماعی برای خیلی از مردم هنوز جا نیفتاده و مثلاً زیارت، كه صد البته در جای خود لازم است، در نظر آن ها پررنگ تر شده است. مسجد حتی در تصویرسازی های مذهبی نیز سهم بسیار اندكی دارد، اگر دقت كرده باشید، وقتی قرار است تصویری از فضای معنوی نشان داده شود عمدتاً تصاویر اماكن مقدسه و حرم های مطهر امامزادگان بازنمایی می شود اما از تصویر مسجد، كه آن هم از بیوت خداوند است، غفلت می شود.

ایكنا ـ در آستانه ماه رمضان هستیم و ممكن است سیاست تعطیلی مساجد، ادامه پیدا كند. نظر شما در این زمینه چیست؟

لازم است تصریح و تأكید كنم كه ما در هر صورت تابع مسئولان نظام هستیم، چون اعتقاد اول و آخر ما این است كه هر تصمیمی كه داخل نظام گرفته می شود، حجت شرعی دارد لذا اگر این انتقادات را نیز مطرح می كنیم، صرفاً به این جهت است كه به ستاد فرماندهی این بحران، كمك فكری كنیم تا از این پس تصمیمات بهتری اتخاذ كند.

پیشنهاد ما این است كه با توجه به اینكه گزارش رسمی ستاد ملی مبارزه با كرونا، سهم مساجد در شیوع بیماری كرونا را تنها حدود هفت درصد دانسته است، این پایگاه های مهم اجتماعی با اتخاذ پروتكل های بهداشتی، بازگشایی شوند. اما اگر این اتفاق رخ ندهد، فرصت خوبی است كه خانواده ها به برپایی نماز جماعت در منزل مبادرت ورزند. چه خوب است كه پدر خانواده یا برادر بزرگتر جلو بایستند و بقیه پشت سر او، نماز جماعت بخوانند. چه زیبا می شود اگر سنت حسنه اذان گفتن در پشت بام احیا شود، همچنین برنامه جزءخوانی كه هرسال ماه رمضان در مسجد برگزار می شود، امسال می تواند به شكل خانوادگی در منزل برگزار شود.

با توجه به اینكه شب های قدر نیز در پیش است و امسال به طور قطع این مراسم در مساجد برگزار نمی شود، لازم است كه خانواده های متدین از حالا برای آن برنامه داشته باشند كه این شب ها را چگونه در فضای خانه احیا بدارند. در زمینه شب های قدر، نهادهای سیاست گذار فرهنگی و مذهبی و صداوسیما از حالا باید فكری كنند و ایده ای در اندازند كه مردم چگونه این شب های باعظمت را در منازل خود به بهترین شكل ممكن پاس بدارند، حتی شاید بتوان طرحی ریخت كه مردم در كوچه یا خیابان محله خود، با فاصله از هم حاضر شوند و دسته جمعی دعایی را بخوانند و شمعی روشن كنند. بالاخره چه مساجد باز شود و چه بسته بماند، ما باید در این شرایط، بیش از هر زمان دیگر، اضطرار خود را به محضر خدای متعال نشان دهیم. بگذارید حُسن ختام صحبتم این باشد كه اشاره كنم: گاهی احساس می كنم خداوند در این آخرالزمان، ما را به حال خودمان واگذار كرده است. مرگ را تا درِ خانه های ما آورده است تا نشان دهد چقدر از مرگ غافل شده بودیم و ما را از فیض حضور در خانه هایش محروم كرده است تا نشان دهد چقدر بی برنامه و بی توجهیم. باید از این حوادث عبرت گیریم و در روزهای خانه نشینی، در رابطه خود با خداوند، بازاندیشی كنیم. اگر كسی اهل دل باشد، حتی در شرایطی كه مسجد و اعتكاف و شب قدر تعطیل باشد، فرصت خانه نشینی را به یك اعتكاف تمام عیار و خلوت با خدا تبدیل می كند.

گفت وگو از مجتبی اصغری

انتهای پیام