پرونده ثبت شهر رشت به عنوان «رشتی دوزی» در میراث كشور در حال بررسی است و با بسترسازی های لازم نظیر ساخت المان، نامگذاری معابر و ایجاد بازارچه دائمی و خانه خلاقیت به ثبت این برند ملی كمك می كند.

به گزارش گیلانستان، نخستین روز از آذر ماه، مدیركل میراث فرهنگی گیلان با شهردار رشت نشستی برگزار كرد كه یكی از مصوبات این دیدار، همكاری های دو جانبه این دو نهاد برای ایجاد زیر ساخت های لازم به منظور ثبت ملی شهر رشت به عنوان« شهر رشتی دوزی» بود.

در كتاب «سیری در صنایع دستی ایران» كه سال 1355 منتشر شده، انواع سوزن دوزی در ایران و اقوام مختلف معرفی شده است. اما در این كتاب قطور كه در قطع رحلی و با عكس های رنگی و گلاسه منتشر شده، هنر «رشتی دوزی» به صورت مختصر آن هم ذیل «قلاب دوزی» معرفی شده است.

در این كتاب، تصویر پسر نوجوانی منتشر شده كه بر  روی یك كتل(چهارپایه) نشسته و جریده را لای زانو و پارچه ماهوت قرار داده و رشتی دوزی می كند. نویسنده زیرنویس عكس، طرز كار در قلابدوزی رشت را اینگونه توضیح داده است:« قلابدوز، پارچه را به روی تخته ای متكی به یك زانو نگاه می دارد و تخته را از زیر پای دیگرش می گذراند. قلابدوزی با قلاب آهنی انجام می گیرد.»



قدمت رشتی دوزی هنوز بر پژوهشگران این رشته هنری معلوم نیست. به دلیل فسادپذیری الیاف پارچه و ابریشم، یافته های باستان شناسی قدمت این هنر ویژه گیلان را به هشت هزار سال پیش از میلاد تخمین می زنند. اگرچه در حال حاضر، هنرمندان رشتی دوزی، بانوان هستند، اما در گذشته رشتی دوزی هنری مردانه بود.  مطرح ترین آنها، برادران «فرودی» بودند و تنها شاگرد مرد فرودی، «عباسعلی بیپناه» است كه به دلیل كهولت سن، دوخت این هنر را به دخترانش سپرده است.

«كبری گلبندی حقیقت» یكی از بانوان پیشرو در هنر رشتی دوزی است كه تاكنون هنرمندان زیادی را آموزش داده است. وی شاگرد مرحوم حبیب فرودی بود. رشتی دوزی یكی از هنرهای موروثی بین خاندان وی بود و كبری گلبندی اكنون یكی از طراحان نقوش رشتی دوزی نیز هست.

نخ های مورد استفاده در رشتی دوزی، ابریشم بود كه بر پارچه ماهوت دوخته می شد. پدر او در راسته گلبندان بازار، كلاف های ابریشمی می فروخت. كبری گلبندی دراین باره می گوید: «گلبند به كلاف های سفید و رنگ نخورده ابریشم می گفتند كه تجار ابریشم، كلاف های ابریشم را به صورت گل، لوله می كردند و در پارچه های سفید برای فروش و صادرات بسته بندی می كردند، زیرا عقیده داشتند ابریشم حرمت دارد. نام اصلی رشتی دوزی، گلبندی دوزی بود.»



آنگونه كه كبری گلبندی می گوید؛« راسته گلبندان، در خیابان شریعتی (شیك) بود و كارگاه های رشتی دوزی از ابتدای بازار به سمت میدان صیقلان، در اختیار مردانی بود كه رشتی دوزی می كردند.»

خانواده هایی كه در كار ابریشم طبیعی بودند، در میانشان «گلبندی دوزی» نیز رواج داشت و عمدتا نام خانوادگی آنها گلبندی بود. در دوره پهلوی، به هنرمندان قلاب دوز، لقب گلدوز باشی داده می شد.

كبری گلبندی حقیقت، جزوه آموزشی هنر رشتی دوزی را نخستین بار تهیه و برای آموزش در اختیار مراكز فنی و حرفه ای و میراث فرهنگی گیلان قرار داد. كتاب آموزش رشتی دوزی و طرح های رشتی دوزی، از دیگر فعالیت های مكتوب وی است.

«عالیه صادقی» از دیگر هنرمندان مطرح رشتی دوزی است كه این هنر را از «كبری گلبندی » آموخته است. آثار وی، مهر اصالت یونسكو را دریافت كرده و پنج نشان ملی مرغوبیت و درجه هنری 2 رشتی دوزی را از آن خود كرده است.

وی می گوید: رشتی دوزی فقط مختص رشت نبود و شهرهای لاهیجان و فومن كه عمده ترین مراكز تولید ابریشم بودند، در قلاب دوزی سرآمد بودند.

صادقی به استناد كتاب «منتخب صبا»، یادآور می شود كه این هنر متعلق به 550 تا 350 سال پیش از میلاد است. ولی به عقیده باستان شناسان، قدیمی ترین نمونه قلاب دوزی متعلق به هشت هزار سال پیش است كه در اطراف «بهشهر» پیدا كرده اند و به وسیله استخوان و با نخ های پشمی بافته شده بود.



«فرزاد رشیدی» میگوید: پرونده ثبت ملی رشتی دوزی به نام شهر رشت از مردادماه به وزارتخانه ارسال شده و با پیگیری های مقام ارشد استان و نمایندگان محترم مجلس در شورای اسلامی، امیدواریم بهزودی شهر رشت به عنوان شهر رشتی دوزی ثبت ملی شود.

معاون صنایع دستی اداره كل میراث فرهنگی و صنایع دستی گیلان با بیان اینكه یك سری الزامات و بسترسازی ها برای ثبت ملی و ماندن این برند برای رشت لازم است، ابراز كرد: اجرای برخی از این الزمات بین دستگاهی است. به عنوان نمونه، نامگذاری خیابان ها، معابر و میادین با عناوین رشتی دوزی، ساخت و نصب المان هایی با موضوع رشتی دوزی و طرح های اصیل این هنر، به ثبت ملی این برند كمك می كند.

رشیدی با تاكید بر اینكه ثبت رشت به عنوان شهر صنایع دستی، به تقویت گردشگری كمك می كند، اضافه كرد: ایجاد بازارچه های دائمی برای عرضه و فروش صنایع دستی، از دیگر مواردی است كه به ثبت ملی رشت به عنوان شهر رشتی دوزی كمك می كند و طی مذاكرات صورت گرفته، امیدواریم شهرداری رشت و اداره كل زندانها در تخصیص فضای نمایشگاهی در دو مكان پیشنهادی در مركز شهر و محله منظریه با اداره كل میراث فرهنگی گیلان همكاری كنند.

ایجاد موزه هنرهای دستی با محوریت رشتی دوزی، از دیگر مواری بود كه معاون صنایع دستی میراث فرهنگی گیلان عنوان كرد و خاطرنشان ساخت: عمارت میراثی «كلاه فرنگی» واقع در باغ محتشم بدین منظور درنظر گرفته شده است و درنظر داریم آثاری رشتی دوزی كه ارزش هنری دارد و برخی در دیگر موزه های كشور نگهداری می شود، در این ساختمان به نمایش بگذاریم.

فرزاد رشیدی ابراز امیدواری كرد؛ با برگزاری رویدادهای رشتی دوزی، ایجاد دبیرخانه شهرملی صنایع دستی بامحوریت هنررشتی دوزی ایران و ایجاد «خانه خلاقیت»، گام های بعدی برای ثبت جهانی رشت به عنوان شهر رشتی دوزی برداشته شود.

پایان پیام/شبستان print