فرشته مرادی

سرانه فضای سبز در پایتخت به چالشی بحث برانگیز میان حامیان محیط زیست و مدعیان این حوزه تبدیل شده است. در حالی كه مسئولان محیط زیست سرانه فضای سبز پایتخت را اندك می دانند مدیران شهری مدعی اند كه سرانه فضای سبز در چند سال اخیر رشد صعودی داشته است.
اما واقعیت این است كه فضای سبز پایتخت حال و روز خوبی ندارند، یعنی روز به روز از سطح و میزان فضاهای سبز كم می شود و به سرانه ساخت وسازهای شهرمان اضافه می شود.
اصولا یك شهر از دو بخش كالبدی و بخش زنده شهری، یعنی فضای سبز و رودخانه ها و... تشكیل می شود. برای داشتن شهری ایده آل و مناسب برای زیستن، باید بین این دو تعادل برقرار باشد؛ اما در تهران در طول سال های گذشته عدم تمركززدایی از تهران و هجوم جمعیت مهاجر به این كلان شهر، باعث شده تا برای تامین مسكن و سرانه های خدماتی آن ها، درختان و باغ ها به تدریج قطع و تخریب شوند و جای خود را به واحدهای مسكونی، برج ها و مجتمع های تجاری بدهند. این وضعیت درباره اراضی كشاورزی نیز به همین منوال بوده است. ادامه این روند باعث شده تا امروز، باغ ها تنها 2 درصد از اراضی تهران را به خود اختصاص دهند و اراضی كشاورزی 2/7 درصد و در مجموع 16/5درصد از مساحت تهران به این مقوله یعنی فضای سبز، باغ ها و اراضی كشاورزی اختصاص داشته باشد؛ این در حالی است كه شهرداری تهران مدعی است فضای سبز تهران در حال گسترش است.
چندی پیش رحمت الله حافظی، رئیس كمیسیون سلامت شورای شهر تهران، درباره ادعای شهرداری مبنی بر افزایش سرانه فضای سبز در پایتخت گفته بود: به طور مثال سرانه فضای سبز در منطقه 17، به ازای هر نفر از شهروندان 3 مترمربع است، این در حالی است كه شهرداری مدعی است میانگین سرانه فضای سبز شهرداری تهران 15 متر است. رئیس كمیسیون سلامت شورای شهر تهران می افزاید: شهرداری تهران هنوز نتوانسته فاصله سرانه فضای سبز را در مناطق مختلف تهران كاهش دهد؛ ولی جالب است كه آقایان ادعا می كنند كه این فاصله ها كاهش یافته است. در حالی كه این عضو شورای شهر تهران از سرانه 3 متری هر شهروند تهرانی خبر می دهد و به ادعاهای شهرداری در این زمینه انتقاد دارد، مدیرعامل سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران تاكید می كند كه سرانه فضای سبز پایتخت نشینان به 8/15 مترمربع رسیده است.
علی محمد مختاری، مدیرعامل سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران، با بیان این كه سرانه مطلوب برای فضای سبز شهری تا حدود بسیار زیادی به شرایط زیست بومی، ویژگی های اقلیمی و همچنین تراكم جمعیت و بافت مسكونی یك منطقه یا یك شهر بستگی دارد، می گوید: بدیهی است این سرانه در یك منطقه بیابانی، خشك و با محدودیت منابع آب می تواند با آنچه در یك منطقه معتدل و مرطوب وجود دارد، متفاوت باشد.
او با اشاره به این كه استاندارد سرانه فضای سبز از نظر تاثیرات محیط زیستی با همین استاندارد در شهرسازی متفاوت است، ادامه می دهد: به عنوان نمونه وزارت مسكن و شهرسازی این مقدار را برای شهرهای ایران 7 تا 12 مترمربع و طرح جامع شهر تهران این مقدار را 10 مترمربع در نظر گرفته است.
مدیرعامل سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران با تاكید بر این كه در حال حاضر تهران دارای بیش از 13هزار هكتار فضای سبز داخل محدوده شهری است، تاكید می كند: این محدوده شامل بوستان های درون شهری در ابعاد محله ای، ناحیه ای، منطقه ای و فرامنطقه ای، بوستان های جنگلی داخل محدوده، رفیوژها، میدان ها، لچكی ها، حواشی بزرگراه ها و درختان معابر است كه با احتساب جمعیت فعلی تهران، سرانه فضای سبز داخل محدوده شهری 15/8(پانزده و هشت دهم) مترمربع است و این میزان نسبت به 10 سال گذشته افزایش چشمگیری را نشان می دهد.
مختاری با اشاره به این كه طبق برنامه 5 ساله دوم، شهرداری تهران موظف است تا پایان برنامه دوم سرانه فضای سبز شهری به 17/4 مترمربع افزایش دهد، اظهار می كند: در این میان سهم سرانه بوستان ها 6/7 مترمربع خواهد بود، همچنین تاكید بر آن است كه میزان سرانه فضاهای سبز در مناطق كم برخوردار حداقل به 6 مترمربع افزایش یابد.
مدیرعامل سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران با بیان این كه آمارها نشان می دهند سرانه فضای سبز در شهر تهران در سال 1357 حدود یك مترمربع بوده است، خاطرنشان می كند: این سرانه در پایان سال 1365 به 1/2 مترمربع رسیده است و تا پایان سال 1383 بالغ بر 9 مترمربع بوده است. سرانه فضای سبز در شهر تهران در حال حاضر به 15/8متر مربع با توجه به جمعیت بیش از 8 میلیون نفری تهران رسیده است.
اما محمد حقانی، رئیس كمیته محیط زیست شورای شهر تهران، با سخنان مدیرعامل سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران موافق نیست و معتقد است هنوز تعریف درست و مشخصی از فضای سبز وجود ندارد كه بتوانیم بر آن اساس میزان فضای سبز پایتخت را تخمین بزنیم.
حقانی در این باره به «سبزینه» می گوید: هر كسی به شیوه ای سرانه فضای سبز را تعریف می كند. یكی درختكاری حاشیه خیابان ها را هم جزو سرانه می داند و یكی باغ ها را و دیگری باغچه های خانه ها و اراضی كشاورزی را هم جزیی از فضای سبز می داند. به همین دلیل مقدار فضاهای سبز هم، متفاوت است؛ مثلا وزارت راه و شهرسازی مقدار سرانه فضای سبز استاندارد در شهری مانند تهران را بین ٧ تا ١٢ متر می داند، اما سازمان محیط زیست این رقم را بین ٣٠ تا ٥٠ متر و سازمان پارك ها این رقم را بین ٢٥ تا ٥٠ متر اعلام می كند. این در حالی است كه طبق آمار مناطق ١٠و ١١ كمترین سرانه و مناطق ٥ و ١٩ بیش ترین سرانه فضای سبز را دارند. اما آنچه در كلان شهر تهران دیده می شود این است كه همچنان فقر سرانه فضای سبز در تهران وجود دارد. فضای سبزی كه نقش مهمی در تلطیف هوا و همچنین كاهش آلودگی هوا دارد و با توجه به تراكم بالای جمعیت در پایتخت بهتر است مدیران به جای ارائه عدد و رقم و آمارهای غیر واقعی درباره افزایش فضای سبز تهران به فكر راه حلی برای جلوگیری از تخریب مناطق سبزی كه باقی مانده است، باشند، تاكمی حال و روز فضای سبز تهران بهتر و پایتخت به شهری سبز مبدل شود.