«خبرشمال» به بهانه سالروز شهادت سردار جنگل می نویسد؛

قول را عمل باید...

سرویس فرهنگی /

اشاره: دلیرمرد آرمان خواهی كه برای آزادی و استقلال مردم میهنش، امن و رفاه شهر و خانه را رها كرد و به دل جنگل و كوهستان زد. «یونس استادسرایی» مشهور به میرزا كوچك خان جنگلی مبارز ملی گرا، مبارز انقلاب مشروطه، رهبر جنبش جنگل، انقلابی ایرانی و از سرداران معروف گیلك و اهالی رشت بود. او كه در جوانی به تحصیل دینی اشتغال داشت، نفری از نیروهای انقلابی بود كه در جریان نهضت مشروطیت موفق به فتح تهران شدند. به گیلان بازگشت و رهبری گروهی را بر عهده گرفت كه قصدشان آزادسازی این ایالت ایران از اشغال روسیه بود؛ نهضتی كه بعدا به نهضت جنگل مشهور شد. كوچك خان گروه های مختلفی از نیروهای سیاسی و طبقات ناراضی را گرد خود جمع كرد. او موفق شد انقلاب را از مشروطه خواهی به جمهوری خواهی سوسیالیستی سوق دهد و در ژوئن 1920 یك جمهوری شورایی در گیلان به پا كرد. كمبود منابع مالی، اختلافات درونی و حمله نظامی نیروهای دولت به رهبری سردار سپه و انگلستان منجر به سقوط این حكومت شد، كوچك خان در حال عقب نشینی بر اثر یخ زدگی در كوه های تالش درگذشت. اما آیا این همه سردار جنگل است؟ از یك تولد در رشت تا شهادت در كوه تالش؟
خانه میرزا كوچك خان جنگلی امروز بدل شده به یك بنای تاریخی دو طبقه زیبا در محله استادسرا در مركز شهر رشت كه می توانید بروید و در میان ان در و دیوارها چشمهایتان را ببندید و كودكی های میرزا را در اتاق های روشن و آفتابگیر و حیاط وسیع و پرگل عمارت در حال بازی تصور كنید.
یونس فرزند میرزا بزرگ تاجر ابریشم اهل رشت سال 1257 در این خانه چشم به جهان گشود. او می توانست سال های عمر را به آسودگی در همان حرفه پدری بگذراند و از امن و آسایش كافی برخوردار باشد، اما این بزرگ مرد شریف گیلانی زیستن آرمانخواهانه و پرشكوه را به روزمرگی و لذت های معمولش ترجیح داد.
میرزا كوچك كه پس از تحصیل در رشت به تهران رفت و در مدرسه محمودیه تهران به تحصیل علوم دینی پرداخت، با آغاز نهضت مشروطه، ترك تحصیل كرد و به مجاهدین مشروطه خواه رشت پیوست. مردی بی باك در رفتار و در عین حال بااخلاق، شفیق، فروتن، هواخواه آزادی و عدالت و پشتیبان ستم دیدگان و تنگ دستان.
یونس به عنوان یك كنشگر اجتماعی در تحصن مشروطه خواهان رشت شركت كرد و پس از كشته شدن آقا بالاخان، سردار افخم، حاكم مستبد رشت به مجاهدین مشروطه رشت پیوست و از راه فعالیت انقلابی به محرومان كمك می كرد. در اردوی مجاهدین برای فتح تهران حضور داشت و به علت رشادت تحسین برانگیز در برخورد با نیروهای دولتی به عضویت كمیسیون جنگ برگزیده شد.
میرزا كوچك در جریان مبارزات مردم با دربار قاجار، برای كمك به ستارخان به سوی تبریز رفت، اما به علت بیماری نتوانست به تبریز برسد و به تهران بازگشت ولی ارتباطش با این مبارزان همچنان ادامه یافت.
این اسوه آزادگی همراه با اردوی مجاهدین برای رویارویی با محمدعلی شاه كه با پشتیبانی دولت روسیه تزاری برای دستیابی دوباره قدرت وارد خاك ایران شده بود، به سوی گمش تپه حركت كرد. وی در این جنگ زخمی و چندماه در باكو و تفلیس بستری و معالجه شد. این همان جنگی است كه منجر به شكست قطعی محمدعلی میرزا و فرار او برای همیشه شد.
فعالیت های میرزا كوچك خان به عنوان مجاهد نهضت مشروطه حتی پس از استقرار نظام مشروطه ادامه داشت. میرزا پس از تسخیر نواحی شمالی ایران به دست ارتش روسیه تزاری، یك گروه مسلح تشكیل داد و با كمك حاج «احمد كسمایی»، از تجار به نام گیلان، روستای كسما را مركز كار خود قرار داد. این گروه مسلح پس از مدتی گسترش یافت و تا پایان سال 1296 شمسی، بخش وسیعی از گیلان، مازندران، طارم، آستارا و تالش را زیر نفوذ خود در آورد. این جریان كم كم به نام نهضت جنگل شناخته شد.
هدف میرزا از تشكیل این نهضت دفاع از استقلال ارضی در مقابل بیگانگان بود، زیرا در آن زمان، ایران بین روسیه و انگلیس تقسیم شده بود و نهضت جنگل پناهگاهی بود برای روشنفكران و وطن دوستان سراسر ایران كه به این نهضت پیوستند.
جنگلی ها اهداف سیاسی خود را در بیانیه ای چنین اعلام كردند: ما قبل از هر چیز طرفدار استقلال مملكت ایرانیم. استقلالی به تمام معنی كلمه یعنی بدون اندك مداخله هیچ دولت اجنبی. اصلاحات اساسی مملكت و رفع فساد تشكیلات دولتی كه هرچه بر سر ایران آمده، از فساد تشكیلات است. ما طرفدار یگانگی عموم مسلمانانیم. حكومت موقت جمهوری حفاظت از جان و مال عموم اهالی را برعهده می گیرد. هر نوع معاهده و قراردادی كه به ضرر ایران با هر دولتی منعقد شده است، لغو و باطل می شناسد. حكومت موقت جمهوری همه اقوام بشر را یكی دانسته ، تساوی حقوق را درباره آنان قایل است و حفظ شعائر اسلامی را فریضه می داند».
در آستانه كودتای رضاخان، شرایط سیاسی ایران شدیدا علیه میرزا كوچك جنگلی بود. در چنین شرایطی، سران نهضت جنگل چند راه بیشتر نداشتند؛ یا باید تسلیم می شدند و اسلحه را زمین می گذاشتند، یا به روسیه پناه می بردند و یا این كه ننگ تسلیم شدن و پناه بردن به بیگانه و اجنبی را نمی پذیرفتند و تا آخرین قطره خون به مبارزه ادامه می دادند. میرزا كوچك خان در چنین وضعی نه حاضر به ترك ایران شد و نه ننگ تسلیم به قوای دولتی را پذیرفت و سرانجام نیز 11 آذر 1300 به شهادت رسید.
«مصطفی شعاعیان» در كتاب «نگاهی به نهضت انقلابی جنگل»، منتشر شده در سال 1349 در وصف میرزا و نهضت مبارزاتی او چنین نوشته است: «صلابت خود را همراه با معصومیت حفظ كردن و بند و بست های دوست را همراه با احترامات گذشته افشا ساختن و در همه حال راه عدم كرنش در مقابل دشمن و راه قهرمانانه عدم تسلیم را با پاهای چابك پیمودن. این است آن چه میرزا هم چون سمبل و نماینده انقلاب ایران انجام داد».
این تاكتیك خوبی بود برای موقعیتی بد. تاكتیكی كه نتایج حاصل از آن، نه حیات علنی انقلاب كه در هر حال میسر نبود، بلكه بقای معنویت نهضت را در برابر تاریخ و در برابر نسل های آینده تعیین كرد. كه دین و ملیت ما كم ندیده بزرگ مردانی را كه مرگ را پذیرفتن در خون و درد و تشنگی، اما سر به ظلم فرود نیاوردند.
انقلاب در هم شكست، ولی به گند نكشید. پیشوا به خاكساری نرفت. پرچمدار پرچم را سرنگون نساخت. تبلور فردی انقلاب كه در آن هنگام به همه روح و جان انقلاب مبدل شده بود، چون راهی برای زندگی مقدس انقلابی نداشت، با گام های استوار به سوی مرگ مقدس انقلابی پیش رفت. از این به بعد زندگی انقلاب در مرگ آن بود. چگونگی این مرگ بود كه شرافت انقلاب را مشخص می كرد و میرزا دلاورانه مرگی قهرمانانه را برگزید تا زندگی و جان تاریخی انقلاب را نجات بخشد و نجات بخشید.
حفاظت مناسب از خانه میرزا و برگزاری تورهای آموزشی برای دیدار دانش آموزان و دانشجویان به همراه معرفی تاریخچه از مبارزات این دلیرمرد گیلانی برای پاسداشت و نكوداشت نهضت جنگل واجب است.
سازمان میراث فرهنگی گیلان اعلام كرد: براساس تفاهم نامه منعقده با شهرداری رشت در خصوص ساماندهی و مرمت بناهای تاریخی در اختیار شهرداری، مرمت خانه تاریخی میرزا كوچك خان جنگلی در شهر رشت به صورت مشاركتی با همكاری شهرداری رشت و اداره كل میراث فرهنگی گیلان آغاز شده است. كلیه اعتبارات مرمت و ساماندهی این مجموعه از طریق شهرداری رشت تامین شده و با نظارت كارشناسان معاونت میراث فرهنگی گیلان مرمت های لازم روی این بنا صورت می گیرد.
گنجاندن تاریخ مستند نهضت جنگل در كتاب های درسی، آفرینش آثار هنری در خصوص میرزا و یارانش و این نهضت آزایخواهانه اعم از فیلم، نمایش، شعر، داستان، فیلم، سریال، موسیقی، نقاشی، مجسمه و دیگر رشته های هنری، پژوهش و برپا كردن كرسی های آزاداندیشی و تحلیل صحیح این نهضت توسط استادان مجرب یكی از اقداماتی است كه باید در پاسداشت این بزرگمرد تاریخ مبارزات مردمی ایران انجام شود.
ما برای یاد همان جنگیدن ها و شجاعت ها و پا پس نكشیدن ها، قول می دهیم به خودمان و به میرزا و به این خاك كه هرگز اصالت انسانی، ملی و اعتقادی خود را از یاد نبریم و راه میرزا ادامه بیابد تا ان وقت كه هیچ كس نمی داند كی. و به قول نوشته ای از روزنامه جنگل؛ «قول را عمل باید».