باغ تاریخی سالار مشكات و یخچال طبیعی داخل باغ، دومین باغ تاریخی رشت است كه تبدیل به بوستان شهری شده و به دلیل اختلاف ارتفاع در توپوگرافی باغ، در تمام فصول زیباست.

به گزارش گیلانستان، مهری شیرمحمدی؛ «باد» سفره پاییزی اش را در باغ «سالار مشكات» می تكاند و بارانی از برگ های ریز درختان آزاد و نارون بر زمین می بارید. «باغ»، آخرین فرش پاییزی خود را هم گستراند. فرشی از برگ های زرد، سرخ و قهوه ای از درختان تنومندی كه سرتاسر باغ را فراگرفته است. وزش آخرین بادهای پاییزی، رقصی از برگ ریزان را در این باغ ایجاد كرده بود و پاپیتال های وحشی، برای سبز ماندن دور تنه درختان آزاد باغ پیچیده اند تا بیشتر بمانند و سبزی درختان نارنجی كه در گودال ته باغ از گذشته های دور به جامانده، در میان زردی به چشم می زد.

پیش از آنكه باران های ریز در آخرین روزهای پاییز تبدیل به رگبار شود، سفره زردرنگ باغ «حاج حسینعلی سالار مشكات» برای آخرین شادی های قرن خاطره انگیز شد و مردمی كه آخرین جمعه پاییز را به امید پایان یافتن شب های دیجور به باغ سالار مشكات آمده بودند.



اگر از دورهمی های شب یلدا محروم شده اند، روز خدا، هنوز امید به روشنایی صبح می دهد و در روشنی باغ سالار مشكات می توان هوایی به سلامت بلعید و امید را زنده نگه داشت. در آخرین روزهای پاییز قرن، پله های ورودی باغ با برگ های پاییزی فرش شده بود و خیابان منتهی به این باغ تاریخی، پر از برگ هایی شده بود كه با سرعت حركت خودروها، به این سو و آن سو پخش می شد و ماموران پاكبان شهرداری رشت، سعی داشتند برگ ها را به سرعت جمع كنند، اما عملكردشان بسان «سیزیف» بود كه جاروی بلندش را بر سراشیبی خیابان می كشید و دوباره باد، به همان سرعت برگ های خشكیده را به شیب تند خیابان می سپرد. مجازاتی سخت برای پوچی و من می گویم معنای بودن در همان تلاش به ظاهر نافرجام نهفته است.

تلاش برای شادی های ولو كوچك را می توان در خنده های مردمی دید كه لای پرچین چوبی خانه باغ، عكسی را از خود به یادگار می گذارند و یا لذت مشاهده برگ ریزان درختانی را مشاهده می كنند كه از معدود ذخیره گاه ژنیك درختان «آزاد و نارون» رشت هستند.



مردمی كه به واسطه شیوع كرونا، فرصت های باهم بودن را از دست داده اند، آخرین گام های خویش را به برگ ریزان باغ سپرده بودند. باغی كه روزگاری مالك خصوصی داشت و درب باغ تنها برای پاسداشت روز طبیعت به روی مردم باز می شد. تنها یخچال طبیعی وسط باغ، روزگاری یخ تابستان محله چمارسرا را تامین می كرد و یخ فروش ها و بستنی سازهای سنتی رشت باید صف می كشیدند تا نگهبان یخچال، یخ های قطعه بندی را برای فروشندگان آماده می كرد.

امروز اما، مردم برای رفتن به بلندای گودال عمیقی كه دورتادورش را درختان آزاد كاشته اند، آزادانه می روند. درختانی كه به واسطه تبدیل شدن این باغ تاریخی به بوستان درون شهری، آسیب دیده ولی ریشه هایشان همچنان استوار ایستاده است.

صاحب باغ سال هاست در كشور كانادا به خواب ابدی رفته ولی درختانش هنوز سایه ساری برای محله «چمارسرای» رشت است.

نویسنده كتاب«رشت در آیینه تاریخ» درباره مالكیت این باغ می گوید: حاج حسینعلی سالار مشكات از خاندان منجم باشی لنگرودی و از فرزندان حاج میرزا علی اكبر مشكات السلطنه بود. حاج حسینعلی از سوی احمد شاه قاجار ملقب به سالار مشكات شده بود وی از رجال گیلان عصر پهلوی و از ملاكین قاسم آباد علیا در شهرستان رودسر و همچنین مالك بخشی از محله چمارسرای رشت بود.



كیوان پندی می افزاید: قاسم آباد رودسر، توسط سرسلسله قاجار یعنی آغامحمدخان قاجار به عنوان تیول به جد وی اهدا شده بود. مالكیت باغ چمارسرا نیز در اصل متعلق به همسرش، مرحومه «سیده ماهرخ بلغاری» بود كه به وی رسیده بود.

این پژوهشگر با اشاره به یخچال بزرگ داخل باغ اضافه می كند: این گودال بزرگ، برف چال باغ بود كه در زمستان ها پربرف می شد و برای استفاده در تابستان رویش را با گیاهان كرف می پوشاندند.



وی ادامه می دهد: سالار مشكات، در دهه 40، رییس انجمن شورای شهر رشت هم بود. او در سال های پایانی عمر در كانادا زندگی می كرد تا اینكه در سال 1371 در سن 87 سالگی در این كشور از دنیا رفت. سالار مشكات، خواهری به نام « اشرف درمشكاتی» داشت كه از شاعران زمانه خود و همسر شادروان یوسف خان منجمی بود. این بانو هم در 13خرداد 1382 وفات یافت و در قم به خاك سپرده شد.

به گفته «محمود نیكویه» نویسنده كتاب «رشت شهر باران» قبل از تبدیل شدن باغ محتشم به پارك شهر، در اوایل دهه 40خورشیدی، باغ سالار مشكات به عنوان گردشگاه اهالی رشت در روزهای جمعه بود.

این نویسنده با اشاره به از بین رفتن بخش های زیادی از باغ سالار مشكات، یادآور می شود: در سال های اول انقلاب، بخش های زیادی از این باغ به عنوان مجتمع های مسكونی تغییر كاربری داد. از جمله بناهای مسكونی برای تعاونی مسكن كارمندان اداره ارشاد در این باغ ساخته شد.



بخش باقیمانده باغ سالار مشكات در سال 1395 توسط شهرداری رشت به شكل تهاتر با وراث سالار مشكات تملك گردید. فاز نخست این باغ كه یخچال طبیعی چمارسرا نیز در آن قرار دارد، طراحی و به بوستان شهری تبدیل شد. یخچال باغ سالار مشكات با ارتفاع تقریبی 10متر از سطح زمین و قطر 20 متر، تنها یخچال طبیعی باقی مانده در شهر رشت است كه در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

فاز دوم این باغ نیازمند طراحی و فضاسازی است. بخش دوم برعكس فاز نخست در ارتفاع پست تری قرار داشته و درختان نارنج زیادی از گذشته به جا مانده است. مهمترین ویژگی این باغ، اختلاف ارتفاع باغ در بخش های مختلف است. ا

ین باغ بزرگ كه در سال های اخیر تنها 24 هزار متر مربع آن باقی مانده بود، در بخش های مختلف 7.5 متر اختلاف ارتفاع دارد.

پایان پیام/شبستان print