فضای سبز جزئی از نظام كالبدی شهر محسوب می شود كه انسان همواره با آن در تماس بوده و هدف از طراحی آن نیز در حقیقت توجه به نیازهای انسانی و فرهنگی جامعه و نیز جست وجوی عوامل ضروری در ایجاد فضای سبز مناسب شهری است.
می توان با تحلیل دسترسی به شریان های فرعی و اصلی و نزدیكی به كاربری های سازگار و ناسازگار و پتانسیل های موجود در راستای جانمایی و مكان یابی بهینه فضاهای سبز شهری گام برداشت. بنابراین، مكان یابی نادرست فضاهای سبز شهری در نهایت، به ایجاد ناهنجاری های بیشمار اجتماعی منجر خواهد شد كه لازم است در برنامه ریزی و عمران شهری و احداث فضاهای سبز رعایت ملاك ها و استانداردهای لازم برای مكانیابی آنها مدنظر قرار گیرد.
آثاری كه از طریق كاهش فضای سبز شهری بر اكولوژی شهری به ویژه در زمینه های اقلیم، هوا، خاك، آبهای زیرزمینی و جامعه گذاشته می شود، آنچنان شدید است كه عناصر سازنده آن را در محیط شهری به كل دگرگون می كند. در عصر كنونی افزایش شتاب زندگی مدرن شهری و فرهنگ «بی تفاوتی مدرن شهرنشینان» منجر به كاهش تعامل اجتماعی شهروندان با یكدیگر و غفلت از اهمیت فضاهای عمومی بسترساز برای این تعامل های اجتماعی شده است.
عماد مطالبی، كارشناس برنامه ریزی و محیط زیست شهری در گفت وگو با ایسنا، فضای سبز شهری را یكی از اولین پدیده های طبیعی دانست كه انسان همواره با آن در تماس بوده و دارای ابعاد زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و كالبدی است و اظهار كرد: مكان فضای سبز باید به گونه ای انتخاب شود كه مطلوبیت و سازگاری مناسبی با سایر كاربری ها و نیازهای شهروندان داشته باشد؛ در غیر این صورت قادر نخواهد بود نقش خود را به خوبی ایفا كند.
وی افزود: ساماندهی فضایی و مكانی فعالیت ها و عملكردهای شهر از یك سو در تناسب و هماهنگی با یكدیگر و از سوی دیگر، در ارتباط منطقی با سیستم های شهری قرار نمی گیرند.
این دانشجوی دكترای تخصصی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، یكی از مشكلات اساسی شهرها را كمبود فضای سبز شهری دانست كه از جنبه های مختلف بر كیفیت زندگی انسان تاثیر سوء می گذارد و تصریح كرد: در مقایسه با استانداردهای شهرسازی، علاوه بر پایین بودن سطح كاربری فضای سبز در شهرهای مختلف ایران، پراكندگی نامناسب آن نیز مشكلاتی را به وجود آورده است كه از جمله آن می توان به عدم توزیع عادلانه فضای سبز در شهر و مشكلات دسترسی شهروندان اشاره كرد.
مطالبی، با بیان اینكه مدیران شهری، جهت پاسخگویی به عدم تعادل فضای سبز نیازمند به كارگیری ابزارهای تحلیلی جدید هستند، گفت: پدیده شهرنشینی پدیده ای در حال پیشرفت است و مكان مناسب و نحوه توزیع جغرافیایی فضای سبز شهری در توسعه و آینده شهر نقش بسزایی دارد.
وی با اشاره به نقش مكان مناسب برای پارك ها و فضاهای سبز شهری در تداوم كیفیت زندگی مردم، خاطرنشان كرد: فضای سبز به عنوان یكی از شاخص های توسعه یافتگی جوامع دارای ابعاد زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و كالبدی است و برای اینكه بتواند نقش ها و عملكردهای خود را به خوبی ایفا كند، اولین و مهمترین گام تعیین مكان های مناسب برای آن است و پیش زمینه آن تجزیه و تحلیل تناسب فضای سبز می باشد.
مشاور كمیسیون بهداشت و محیط زیست شورای شهر رشت، دسترسی و قیمت زمین را از جمله معیارهای مكانی دانست كه برای فضای سبز در نظر گرفته می شود و عنوان كرد: با افزایش تقاضای جمعیت برای اراضی شهری، برخی از كاركردهای اكولوژیكی و محیطی به سمت متناسب سازی كیفیت زندگی برای جمعیت های انسانی حركت می كنند.
وی با بیان اینكه در فرایندهای شهری شدن ویژگی های طبیعی مانند پوشش های گیاهی و خاك های بكر با مصالح ساختمانی برای مناطق مسكونی، ساختمان های تجاری، جاده ها و پاركینگ ها جایگزین می شوند، اضافه كرد: امروزه هیچگونه تعادلی از نظر سطح فضای سبز و مناطق باز موجود بین شبكه های شهری و الگوهای طبیعی سرزمین مشاهده نمی شود و شبكه های شهری در حال مسلط شدن بر شبكه های اكولوژیكی هستند.
مطالبی ادامه داد: ارتقای بهره وری فضاهای سبز باید با ارتقای اكولوژیك آنها مورد توجه قرار گیرد، زیرا درون شهرها عناصر با ارزش اكولوژیك به طور فزاینده ای در حال كاهش هستند و بر این اساس، برنامه ریزان شهری یكی از اصلی ترین راه های مقابله با معضلات شهرنشینی را تقویت رابطه انسان شهرنشین با طبیعت دانسته اند و این همان رویكرد بیوفیلیك شهری یا شهر طبیعت محور است.
این كارشناس برنامه ریزی و محیط زیست شهری، یبا بیان اینكه امروزه شهرها از جنبه احیای طبیعت شهری نیاز به توجه ویژه دارند، تصریح كرد: حضور طبیعت در شهر در وسعت، تركیب و توزیع لازم و كافی از ضروریات محیط زیست شهری كاراتر است. این موضوع برای پیشبرد كیفیت زندگی در نواحی شهری اهمیت بالایی دارد و این نواحی را از نظر اكولوژیكی پایدار و پویا می سازد.
وی یكی از وظایف مهم برنامه ریزان شهری و ناحیه ای را تخصیص زمین به كاربری های گوناگون شهری دانست و متذكر شد: برنامه ریزی كاربری زمین به معنی اختصاص بهینه منابع زمین است، زیرا كاربری ها به عنوان اجزای سازنده ساختار فضایی شهر، نقش بی همتایی در ایجاد و مطلوبیت این ساختار دارند.
مشاور كمیسیون عمران و توسعه شهر شورای اسلامی شهر رشت عنوان كرد: عدم مكان یابی مطلوب و متناسب با ویژگی ها و خصوصیات كاركردی كاربری و خصوصیات محیط شهری در هر مقیاس عملكردی، در پایان به توزیع نامتوازن كاربری ها در سطح شهر منجر شده و ساختار فضایی را ناهمگن و نامتعادل می سازد و باعث آشفتگی در ساختار فضایی موجود می شود؛ بنابراین مكان یابی بهینه فضای سبز شهری با توجه به عملكردهای اكولوژیكی و اجتماعی كه در مقیاس های مختلف عملكردی از محله تا منطقه دارند، ضروری و منطبق بر اصول برنامه ریزی شهری است.
این دانشجوی دكترای تخصصی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، با بیان اینكه گسترش فضایی و فیزیكی شهرها، افزایش جمعیت و به وجود آمدن فعالیت های جدید در ساختار شهر باعث شده تا در شهر متغیرهای مختلفی وارد شوند، اظهار كرد: تجزیه و تحلیل این متغیرهای جدید با استفاده از روش های سنتی بسیار دشوار و پرهزینه است و تنها راه مواجه شدن با چنین حجمی از اطلاعات و بهره برداری صحیح و برنامه ریزی از آنها، استفاده از سیستم های نوین است كه با داده های فضایی ارتباط دارد.
مشاور كمیسیون بهداشت و محیط زیست شورای شهر رشت، با اشاره به نظر متخصصان و مدیران شهری، مدیریت و اداره امور مختلف شهرها در برنامه ریزی شهری با ابزارهای سنتی را غیر ممكن دانست و یادآور شد: با گسترش اهمیت سیستم اطلاعات جغرافیایی و افزایش سرسام آور اطلاعات كه باید برای مدیریت شهری پردازش شوند، روشن شده كه تحلیل مكانی فضای سبز شهری به عنوان یكی از مهمترین عناصر محیط شهری، سهم زیادی در مطلوبیت و مطبوعیت فضا دارد. در واقع اگر مكان یابی فضاهای سبز شهری از اصول برنامه ریزی شهری دور شود و معیارهای مكانی به آن توجه نشود، در واقع منجر به ایجاد ناهنجاری هایی از جمله استفاده كم كاربران از فضاهای سبز، ایجاد محدودیت در ارائه طرح معماری مناسب، ایجاد محدودیت در انتخاب و چیدمان گیاهان مناسب، آشفتگی در سیمای شهر، عدم تعاملات اجتماعی مناسب، مشكلات مدیریت و نگهداری و كاهش امنیت روانی و اجتماعی خواهد شد.
مطالبی، رشد در شاخص های كمی شهری همانند جمعیت را موجب افزایش فعالیت های عمرانی و توسعه شهری دانست و خاطرنشان كرد: این گسترش و توسعه بی رویه بدون الگوهای مناسب به گونه ای منجر به ساخت و سازهای سوداگرانه و آزمندانه می شود و به نیازهای شهروندان به ویژه در مناطق متراكم شهری توجهی نداشته است.
وی با بیان اینكه تعرض به محیط های طبیعی با منظر و نمای مناسب، ایجاد كاربری های ناسازگار و حتی در بعضی موارد مزاحم نمونه هایی از عدم الگوها و رویكرد نامناسب برای ایجاد توازن و تعادل جهت پاسخگویی به نیازهای شهروندان و كاربری های جدید شهری است، گفت: فضاهای سبز در جهت آسایش شهروندی و ایجاد نزدیكی و تعاملات شهروندی در فضای شهری بسیار مورد توجه قرار می گیرند؛ از این رو اختصاص فضای مناسب به این پهنه های سبز بسیار مهم است و به جهت اینكه مكان این فضاهای سبز با معیارهای مكانی همسو و بهینه باشد، تحلیل معیارهای مكانی با توجه به اهمیت و نیاز شهروندان به این فضا در شهر تحلیل درست و مناسبی را با معیارهای مكان یابی می طلبد و مسیر رسیدن به یك شهر طبیعت محور را هموار می سازد.
انتهای پیام