سرویس اقتصاد جوان ایرانی _ بخش بورس، بیمه، بانك و بازار:

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی با دفاع از عملكرد آمارگیران این نهاد در جمع آوری قیمت های مورد استفاده در محاسبه نرخ تورم گفت: آمارگیران بانك مركزی هر ماه به حدود 40 هزار منبع اطلاع مراجعه و قیمت جاری بیش از 121 هزار مظنه از كالا و خدمات را رصد می كنند.

به گزارش جوان ایرانی به نقل از صبحانه، «علیرضا مقتدایی» درباره شبهه افكنی برخی درباره آمارهای اعلامی بانك مركزی درباره كاهش نرخ تورم و اینكه مدعی هستند تورم كالاهای ضروری خانواده ها 50 درصد است كه با تورم تك رقمی كل ادعایی فاصله زیادی دارد، اظهار داشت: ارزش ریالی تمام كالاها و خدماتی كه خانوار مصرف می كند، در محاسبه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی لحاظ می شود و هیچ هزینه ای كه توسط خانوار پرداخت می شود حتی ناچیز، كنار گذاشته نمی شود.

وی افزود: برای نمونه سهم هزینه هایی كه خانوارها بابت مصرف نارنج و گریپ فروت می پردازند، به اقلام نماینده گروه مركبات یعنی پرتقال، نارنگی و لیموشیرین اختصاص داده می شود.

مقتدایی یادآور شد: شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی (CPI- consumer price index) یكی از انواع شاخص های قیمت به شمار می رود كه معیار سنجش تغییرات قیمت كالاها و خدماتی است كه توسط خانوارهای شهرنشین ایرانی به مصرف می رسد.

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی افزود: تغییرات قیمت كالاها و خدمات مصرفی، نسبت به یك دوره ای ثابت و مفروض در نظر گرفته می شود كه آن را دوره یا سال پایه می نامند؛ این شاخص به عنوان نماگری از وضعیت اقتصادی كشور در سری های زمانی مربوط به آمارهای اقتصادی و حساب های ملی مورد استفاده قرار می گیرد.

به گفته مقتدایی، همچنین برای ارزیابی تأثیر سیاستگذاری های اقتصادی بر تغییر سطح عمومی قیمت ها و نیز در طرح ریزی برنامه های رفاهی و اجتماعی، تعدیل مزد و حقوق در قراردادهای دوجانبه، دعاوی حقوقی و بسیاری از زمینه های دیگر كاربرد دارد.

این شاخص برای نخستین بار در سال 1315 در ایران توسط بانك ملی (به عنوان بانكدار مركزی) محاسبه و پس از تاسیس بانك مركزی (سال 1339) توسط اداره آمار اقتصادی این بانك محاسبه و منتشر می شود.

در سال های 1338، 1348، 1353، 1361، 1369، 1376، 1383 و 1390 سال پایه شاخص مذكور مورد تجدید نظر قرار گرفته است؛ اقدامات مربوط به تغییر سال پایه از 1390 به 1395 هم انجام شده است كه در آینده نزدیك گزارش های مربوطه بر اساس سال پایه جدید ارایه خواهد شد.

نحوه محاسبه نرخ تورم در بانك مركزی

مدیر كل آمارهای اقتصادی بانك مركزی با یادآوری این نكته كه فرایند محاسبه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی شامل دو مولفه اصلی است، اظهار داشت: مولفه اول تعیین تركیب كالاها و خدمات مصرفی خانوارها و میزان مصرف هر یك از اقلام در سال پایه است كه به آن سبد شاخص می گویند.

مقتدایی رصد تغییرات قیمت اقلام سبد شاخص در طول زمان را مولفه دوم در فرآیند محاسبه بهای كالاها و خدمات مصرفی عنوان كرد.

سال پایه محاسبه به زودی اصلاح می شود

مدیر كل آمارهای اقتصادی بانك مركزی با بیان اینكه در دنیای واقعی خانوارها تعداد زیادی كالا و خدمات مصرفی استفاده می كنند كه باید در محاسبه تغییرات مورد توجه قرار گیرد، افزود: بررسی بودجه خانوار، طرح آماری است كه با هدف شناسایی عادات مصرفی خانوارها به صورت سالانه انجام می شود.

به گفته مقتدایی، نتایج این بررسی در سال پایه، ملاك عمل جهت تعیین اقلام سبد شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی و میزان مصرف سالانه هر یك از اقلام سبد قرار می گیرد.

وی گفت: در آخرین سال پایه 1390 با مراجعه به حدود 16 هزار خانوار نمونه در مناطق شهری ایران الگوی مصرفی خانوارهای شهرنشین ایرانی تعیین و در محاسبات شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی مورد استفاده قرار گرفت.

مقتدایی یادآور شد: این نمونه 16 هزار تایی از خانوارها به گونه ای انتخاب شدند كه نماینده مناسبی از تمام خانوارهای شهرنشین ایرانی برای تعمیم نتایج به كل جامعه باشند.

وی توضیح داد: با استفاده از نتایج بررسی بودجه خانوارهای شهری تمام كالاها و خدماتی كه خانوارها مصرف می كنند در 12 گروه اصلی طبقه بندی (COICOP) می شوند كه این اقلام بالغ بر 1200 عنوان است.

مقتدایی گفت: با استفاده از روش های آماری تعدادی نماینده از هر طبقه به منظور رصد قیمت ها انتخاب می شود به طوری كه این اقلام نماینده توانایی تبیین قیمت تمام كالاهای طبقه مورد نظر را داشته باشند.

وی یادآور شد: در سال 1390 تعداد 385 قلم كالا و خدمت نماینده (294 قلم كالا و 91 قلم خدمت) با توجه به سهم مصرف اقلام نسبت به كل هزینه سالانه خانوارها انتخاب شده است.

مقتدایی ادامه داد: این اقلام، نماینده اقلام مصرفی خانوار هستند كه با ضریب مشخص اهمیت (نسبت هزینه هر قلم به كل هزینه های مصرفی خانوار) وارد سبد شاخص می شوند.

به گفته وی، ضریب اهمیت اقلام غیرنماینده كه (از نظر ضریب اهمیت) مقادیر ناچیزی هستند به ضریب اهمیت اقلام نماینده كه از نظر تغییرات قیمت مشابه اند اضافه می شود؛ به عبارت دیگر ارزش ریالی تمامی كالاها یا خدماتی كه توسط خانوار مصرف شده است، در محاسبه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی لحاظ می شود و هیچ ضریب اهمیتی حتی ناچیز كنار گذاشته نمی شود.

مقتدایی افزود: برای نمونه سهم هزینه هایی كه خانوارها (وزن یا ضریب اهمیت) بابت مصرف نارنج و گریپ فروت می پردازند، به اقلام نماینده گروه مركبات یعنی پرتقال، نارنگی و لیمو شیرین اختصاص داده می شود و بنابراین تمام اقلام مصرفی خانوارها در یكی از طبقات طبقه بندی بین المللی COICOP قرار می گیرد.

ضرایب گروه های كالایی در محاسبه نرخ تورم

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی تاكید كرد: در این تقسیم بندی، گروه مسكن آب برق گاز و سایر سوخت ها با ضریب اهمیت 32.82 درصد در صدر گروه ها و گروه خوراكی ها و آشامیدنی ها با 104 قلم كالا و ضریب اهمیت 27.38 در رده بعدی قرار دارد و گروه دخانیات با 0.35 درصد ضریب اهمیت كمترین سهم را در سبد تورم دارد.

به گفته مقتدایی، تنها در گروه خوراكی ها و آشامیدنی ها 17 زیر گروه قرار می گیرد تا همه اقلام را نمایندگی كند.

رصد تغییرات و لزوم حفظ كیفیت آمارهای اعلامی

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی با تاكید بر اینكه ركن دوم محاسبه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی، رصد تغییرات قیمت اقلام سبد شاخص است، گفت: رصد تغییرات قیمت اقلام از اول هر ماه آغاز می شود و تا روز بیست ونهم همان ماه ادامه می یابد.

مقتدایی تصریح كرد: حفظ كیفیت آمارهای اعلامی بانك مركزی و صیانت از امانت مردم یعنی آمارهای رسمی ایجاب می كند كه فرایند قیمت گیری از اقلام، تقریبا تمام روزهای ماه را در برگیرد و پوشش جغرافیایی و جمعیتی متناسب داشته باشد.

وی توضیح داد: جمع آوری اطلاعات مربوط به قیمت كالاها و خدمات در همه شهرهای مورد بررسی از طریق مراجعه مستقیم آمارگیران ثابت، رسمی، محلی و كارآزموده اداره آمار اقتصادی بانك مركزی به منابع اطلاع و مصاحبه با آن ها صورت می گیرد.

وی افزود: آمارگیران اقتصادی بانك مركزی هر ماه به حدود 40 هزار منبع اطلاع مراجعه و قیمت جاری بیش از 121 هزار مظنه از كالاها و خدمات را پرسش می كنند و در صورتی كه قیمت كالا یا خدمتی در ماه قیمت گیری نسبت به ماه گذشته افزایش یا كاهش داشته باشد، دلایل این نوسان بررسی می شود.

وی تاكید كرد: در جمع آوری اطلاعات همواره سعی می شود قیمت های عملی حاكم بر بازار هر شهر جمع آوری و گزارش شود.

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی افزود: پس از جمع آوری قیمت ها، اگر اقلام مورد قیمت گیری از نظر كیفی تغییراتی داشته باشند، اثرات تغییر قیمت به واسطه تغییر كیفیت استخراج و قیمت تعدیل شده وارد محاسبات شاخص می شود.

به گفته وی، از آنجا كه به منظور حفظ كیفیت و جامعیت داده ها تا آخرین روزهای هر ماه فرایند جمع آوری قیمت ها ادامه دارد، لذا پس از جمع آوری قیمت ها فرآیند محاسبات انجام می گیرد و خلاصه نتایج به دست آمده از شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی برای هر ماه حداكثر در روز پنجم ماه بعد از طریق سایت بانك مركزی منتشر می شود.

وی توضیح داد: پس از انتشار خلاصه نتایج، گزارش تفصیلی ماه مورد نظر تا روز بیست و پنجم هر ماه برای اطلاع عموم مردم، برنامه ریزان، محققان و غیره منتشر می شود.

مقتدایی تاكید كرد: علاوه بر شاخص های مندرج در گزارش ماهانه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی، اطلاعات تفصیلی این شاخص در سطح زیرگروه ها و اقلام برای استفاده بیشتر در اختیار وزارتخانه ها، سازمان ها، متقاضیان و علاقه مندان قرار می گیرد.

به گفته وی، گزارش ماهانه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی انواع درصد تغییر شامل «درصد تغییر عدد شاخص ماه جاری نسبت به ماه قبل»، «درصد تغییر عدد شاخص ماه جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل»، «درصد تغییر متوسط اعداد شاخص از ابتدای سال تا پایان ماه مورد گزارش نسبت به دوره مشابه سال قبل» و نیز «درصد تغییر میانگین دوازده ماه اعداد شاخص منتهی به ماه جاری نسبت به دوره مشابه قبل» نیز منتشر می شود.

وی یادآور شد: هر یك از درصدهای تغییر ذكر شده معنی و مفهوم خاصی دارند و بسته به اینكه از چند عدد شاخص در محاسبه آن استفاده شده است، كامل تر، گویاتر و قابل اطمینان تر می شوند.

وی با یادآوری اینكه درصد تغییر ماه جاری نسبت به ماه قبل بیانگر چگونگی تغییرات سطح عمومی قیمت ها نسبت به ماه قبل است، اظهار داشت: این تغییر اگر مثبت باشد نشان دهنده رشد قیمت ها، اگر صفر باشد نشان دهنده ثبات قیمت ها و در حالتی كه منفی باشد نشان دهنده كاهش قیمت ها نسبت به ماه گذشته است.

مقتدایی یادآور شد: این عدد روند تغییرات قیمت پس از رخداد آن را در ماه جاری نسبت به ماه قبل نشان می دهد و تنها توانایی توصیف وضعیت اقتصادی حاكم بر بازار را در محدوده ماه جاری نسبت به ماه قبل دارد.

مدیر كل آمارهای اقتصادی بانك مركزی ادامه داد: از آنجا كه در محاسبه این شاخص تنها از دو عدد شاخص نزدیك به هم استفاده شده كه در حالت كلی ممكن است ناشی از دلایل خاصی نظیر افزایش قیمت های مدیریت شده، تغییر آب و هوا، افزایش ناگهانی تعرفه ها و ... باشد، این شاخص توان توصیف وضعیت اقتصادی حاكم بر بازار را در محدوده همان ماه دارد.

مقتدایی درباره «درصد تغییر ماه جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل» اظهار داشت: این شاخص، رشد شاخص قیمت های ماه جاری را نسبت به قیمت های ماه مشابه سال قبل نشان می دهد؛ اگر چه در این مورد هم از دو عدد شاخص استفاده شده اما به دلیل فاصله یك ساله بین اعداد شاخص، مقایسه بهتری از روند تغییر قیمت ها در دو مقطع مشابه را در دو سال متوالی نشان می دهد.

وی در عین حال افزود: البته این شاخص نوسانات احتمالی فواصل این دو ماه را دربرنمی گیرد و نمی توان از این درصد تغییر برای مقایسه چند ماه متوالی و تعیین روند تورم این ماه ها استفاده كرد.

مقتدایی توضیح داد: فرض كنید درصد تغییر شهریورماه سال 1394 نسبت به ماه مشابه سال قبل برابر 11.7 درصد و درصد تغییر مهرماه 1394 نسبت به ماه مشابه سال قبل برابر 10.8 درصد باشد؛ با ملاحظه این دو درصد تغییر نمی توان به این نتیجه رسید كه در یك ماه گذشته سطح عمومی قیمت ها 0.9 واحد كاهش یافته است.

وی افزود: زمانی كه از دو عدد شاخص با فاصله یك سال برای بررسی وضعیت تغییر قیمت ها استفاده می كنیم، ممكن است مقطعی از زمان را كه قلم خاصی دارای افزایش قیمت است، با مقطعی كه سطح قیمت آن قلم پایین بوده مقایسه كنیم، در صورتی كه قیمت این قلم همچون میوه ها و سبزی ها در ماه های مختلف سال هم قیمت های پایین و هم قیمت های بالا را در بازار ثبت كرده باشد.

تفسیر بلندمدت تر از تغییر شاخص ها

مقتدایی درباره «درصد تغییر متوسط شاخص از ابتدای سال تا ماه جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل» نیز چنین توضیح داد: این شاخص تغییرات دو دوره با طول یكسان را از دو سال پیاپی با هم مقایسه می كند كه در آن روند تغییر قیمت ها از ابتدای هر سال تا ماه جاری با همین دوره در سال قبل مقایسه می شود.

وی تاكید كرد: این درصد تغییر در ماه های پایانی سال به دلیل اینكه اطلاعات مربوط به ماه های بیشتری از سال حضور دارند، دربرگیرنده حجم بیشتری از اطلاعات تورمی است.

مقتدایی گفت: «درصد تغییر دوازده ماه منتهی به ماه جاری نسبت به دوره مشابه قبل» شاخص دیگری به شمار می رود كه همواره دربرگیرنده اطلاعات 24 ماه متوالی است.

به گفته وی، این شاخص علاوه بر دارا بودن حجم زیادی از اطلاعات، امكان مقایسه دوره های متوالی با یكدیگر را نیز فراهم می كند و نواقص درصدهای تغییر قبلی را به خوبی پوشش می دهد.

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی تاكیدكرد: به این دلیل است كه استانداردهای بین المللی، این شاخص را به عنوان نرخ تورم (برای شاخص كل) در نظر می گیرند چرا كه متكی به ضریب اهمیت كالاها و تغییر هر یك از آن ها در دوازده ماه سال است.

مقتدایی افزود: شاخص فوق الذكر در برگیرنده نوسانات فصلی قیمت ها و مصرف متفاوت از اقلام كالاها و خدمات در طی یك سال است. لذا حساسیت های مربوط به در نظر نگرفتن شرایط متفاوت را از بین می برد. پس می توان گفت این شاخص برای مقایسه تورم در دو سال متوالی نسبت به دیگر شاخص ها ارجح است.

گزارش های هفتگی از قیمت كالاهای اساسی

مدیركل آمارهای اقتصادی بانك مركزی همچنین گفت: به منظور اطلاع هر چه دقیق تر و سریع تر از قیمت برخی از اقلام مهم مواد خوراكی و مقایسه قیمت فروش این كالاها با قیمت های تعیین شده رسمی (مثلاً میادین شهرداری)، علاوه بر قیمت های مربوط به شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی، به طور هفتگی قیمت مواد مهم خوراكی در تهران جمع آوری و در قالب «گزارش متوسط قیمت خرده فروشی برخی از مواد خوراكی در تهران» منتشر می شود.

مقتدایی افزود: این بررسی همچنین برای اطلاع زود هنگام از تغییرات مواد خوراكی مورد استفاده قرار می گیرد و نتایج آن در محاسبه شاخص بهای كالاها و خدمات مصرفی شهر تهران لحاظ می شود.

وی یادآور شد: در جمع آوری قیمت های اقلام گزارش هفتگی، همان اصول پراكندگی زمانی و مكانی شاخص (در سطح شهر تهران) رعایت می شود.

مقتدایی افزود: افزایش های قابل توجه در تغییرات قیمت اقلام در دوره های مختلف، با وزن های اقلام، موزون می شود و شاخص كل بهای كالاها و خدمات مصرفی را نتیجه می دهد. /ایرنا