گروه اقتصادی: بازار ارز بعد از مدت ها حركت در مدار ثبات نسبی این روزها هیجان زده و در حال تغییر به نظر می رسد مسیر نوسان قیمت ها و البته نیم نگاهی كه معامله گران به احتمال افزایش مجدد قیمت ها دارد این سیگنال را ارسال می كند كه احتمال این بازار در آستانه پوست انداختن است هرچند كه تقریباً هیچكدام از فعالان این بازار و بسیاری از علمای اقتصادی حاضر نیستند به صراحت آینده تابلوی قیمت ها در چهارراه استانبول را پیش بینی كنند . با این حال از مجموع واكنش ها می توان به این نتیجه رسید كه به احتمال فراوان موج جدید نوسان ها در راه است . البته دولت در سه سال گذاشته نشان داده كه می خواهد نرخ ارز را تحت كنترل داشته باشد یعنی به همان اندازه كه افزایش شدید نرخ ها جلوگیری كرده میلی به كاهش آن هم نشان نداده به عبارت دیگر تلاش كرده با ابزارهای مختلف از جمله میزان تزریق ارز و قیمتگذاری ارز در مركز مبادلات به روند حركت بازار آزاد جهت بدهد . این سیاستی است كه كارشناسانی مانند طهماسب مظاهری ، قیمتگذاری دستوری می دانند كه چندان مطابقتی با واقعیت های اقتصاد و میزان عرضه و تقاضا ندارد .رئیس كل اسبق بانك مركزی با توجه به همین شرایط پیش بینی كرده در صورتی كه دولت كماكان نرخ ارز را دستوری پایین نگه ندارد قیمت دلار سال آینده به بیش از 4 هزار تومان خواهد رسید .

این پیش بینی در حالی صورت می گیرد كه بانك مركزی بارها تاكید كرده تا پایان امسال بازار ارز را تك نرخی می كند و این یعنی خداحافظی با ارز دولتی و مبادله ای و حركت به سوی بازار ارز آزاد . البته كاملاً مشخص نیست كه این ارز تك نرخی دقیقاً به چه صورت تعیین خواهد شد یعنی این بار هم بانك مركزی قیمتگذار اصلی است یا اجازه خواهد داد نظام عرضه و تقاضا نرخ ها را تعیین كند؟ نكته دیگر این كه زمان اجرای این طرح هم چندان قابل اطمینان نیست و با یقین نمی توان گفت كه تا پایان سال بانك مركزی خواهد توانست وعده خود را عملی كند.

ضرب الاجل تمدید می شود

پیمان قربانی معاون اقتصادی بانك مركزی به بلومبرگ گفته یكسان سازی بلندمدت و پایدار نرخ ارز نیازمند برقراری روابط كارگزاری خوب با بانك های بزرگ دنیا است وما در حال برداشتن گام هایی هستیم اما عجله نمی كنیم چون می خواهیم مطمئن شویم كه پیش شرط ها آماده شده اند.

با این تفاسیر ظاهراً پایان سال برای بانك مركزی چندان ضرب الاجل قطعی برای یكسان سازی نرخ ارز به حساب نمی آید و تمدید این ضرب الاجل هم در صورت وقوع شگفت انگیز نخواهد بود.

به همه این اما و اگرها باید پیامدهای انتخابات آمریكا و ابهام های مطرح شده در خصوص آینده برجام را هم اضافه كرد . برجامی كه اقصاد ایران امیدهای فراوانی به آن دارد و به چالش كشیده شدن آن می تواند پیامدهایی چون كاهش درآمدهای ارزی به همراه داشته باشد كه در نتیجه آن نوسان در بازار ارز و افزایش قیمت ها هم دور از ذهن نخواهد بود ضمن این كه به گفته بسیاری از كارشناسان از جمله محسن رنانی ، در خوش بینانه ترین حالت ، با اجرای برجام و رفع مشكلات تولید و صنعت ایران دوباره به مدار رونق بازخواهد گشت و این یعنی نیاز به واردات مواد اولیه و تكنولوژی كه همه و همه وابسته به تأمین ارزی است و این تأمین هم تنها می تواند در بازار آزاد صورت بگیرد به عبارت دیگر تشدید قابل ملاحظه تقاضا با توجه به این كه نتایج بهبود به اقتصاد كشور نرسیده و درآمد ارزی به دنبال نداشته ، نتیجه ای ندارد جز افزایش قیمت ارز.

به این ترتیب در هر دو صورت یعنی چه برجام به نتیجه برسد یا نه ، احتمال نوسان در بازار ارز و افزایش قیمت ها بالاست و احتمالاً به همین دلیل هم چشم انتظاری برای اتفاقات جدید در چهارراه استانبول بیش از همیشه مشهود است و به نظر می رسد شمارش معكوس آغاز شده پیامدهای این شرایط هم روی تابلوی قیمت ها مشهود است . قیمت یورو از مرز 4 هزار تومان فراتر رفته و ارزش دلار آمریكا هم كه بعد از انتخابات آمریكا خیز برداشته بود به مرز سه هزار و 700 تومان رسیده این در حالی است كه شایعات چند روزر پیش از نرخ سه هزار و 790 تومان هم حكایت داشتند. این خبر البته عموماً از سوی صراف های بازار ارز تأیید نمی شود اما در نهایت نشان می دهد آمادگی برای جهش قیمت وجود دارد.

چشم بازار ارز به دست بانك مركزی

از دغدغه های فعالان بازار هم می توان نتیجه گرفت به همان اندازه كه همه نگران قیمت ارز هستند و چشم به چهارراه استانبول و تابلوهای قیمتش دارند ، صراف ها هم نگران نحوه قیمتگذاری بانك مركزی هستند چون همین امروز هم این دست بانك مركزی است كه با تعیین قیمت فروش به صرافی ها ، نرخ نهایی را تعیین می كند .

علی اسفندیاری صراف و فعال در بازار ارز در این خصوص به خبرنگار ما گفت : قیمت دلار در روزهای گذشته به مرز 3 هزار و 700 تومان رسید و كمی هم از این رقم فاصله گرفت اما در مجموع این بانك مركزی است كه قیمت های نهایی در بازار را تعیین می كند در این روزها هم همین دخالت ها به افزایش قیمت ها منجر شده است.

او در خصوص انگیزه های بانك مركزی برای افزایش قیمت ها تاكید كرد: كارگزار بانك مركزی در بازار ارز بانك ملی است و این بانك ارز را به دست صرافی ها می رساند بنابراین وقتی به طور نمونه روز گذشته قیمت فروش از طرف این بانك افزایش می یابد صراف ها هم به تبع از همین روند نرخ روی تابلوهای فروششان را بالا می برند یعنی در نهایت این بانك مركزی است كه قیمت نهایی را مشخص می كند احتمالاً هم این بانك معتقد است كه ارزش پول ایران در مقابل دیگر ارزها و از جمله دلار آمریكا كمتر از رقم های فعلی نیست.

او می افزاید :با توجه به همه آنچه گفته شد و البته با توجه به مجموع اتفاقات و تحولات ،پیش بینی روند آینده قیمت ها در بازار ارز دشوار است و تنها می توان گفت كه هرگونه افزایش یا كاهشی با اعمال قدرت بانك مركزی صورت می گیرد.

با توجه به این شرایط معلوم هم نیست اگر گره از بخت بازار تك نرخی هم باز شود چه تبعاتی در انتظار قیمت ها خواهد بود یعنی از یك سو اگر بازار ارز تك نرخی شود ممكن است هیجان زدگی بازار و دست تنگ دولت و بانك مركزی ، كار دست دولت بدهد از سوی دیگر ادامه روند فعلی و نرخ های چندگانه هم به ایجاد رانت منتهی می شود.

فقط دولت می تواند پیش بینی كند

بایزید مردوخی استاد دانشگاه و كارشناس اقتصادی معتقد است چاره ای جز یكسان سازی قیمت ارز نیست چون همیشه قیمت های چندگانه تنها اطلاعات غلط به سرمایه گذاران می دهد و تصمیم گیری های اقتصادی را به سوی بیراهه می برد اما در این میان دولت باید به ضرورت ها هم توجه كند چون تنها دولت و بانك مركزی می توانند به این نتیجه برسند كه شرایط برای تك نرخی شدن بازار مهیا است یا نه . دولت باید بر اساس داده های دقیق اقتصادی از درآمدهای ارزی و صادراتی و میزان نیاز بازار به عرضه در این خصوص تصمیم بگیرد.

او تاكید كرد : البته در سال های گذشته هم چند نرخی شدن بازار ارز بر اساس دلایلی از سوی دولت ها به عنوان یك سیاست كلان اتخاذ شد اما با وجود همه این دلایل ، تبعاتی هم گریبان بازار و قیمت ها را گرفت .در حال حاضر هم دولت باید به صورت شفاف مشخص كند كه چه سیاستی را در قبال حمایت از تولید یا تخصیص ارز برای واردات خاص از جمله دارو در پیش خواهد گرفت.

مردوخی ادامه داد : در بحث دارو افزایش قیمت ارز در نهایت به افزایش قیمت دارو می انجامد و دود آن به چشم بیماران خاص می رود در حوزه تولید هم حذف كامل ارز دولتی و مبادله ای قیمت نهایی برای تولید كننده را افزایش می دهد و می تواند به حذف از بازارهای داخلی و خارجی منجر شود.

آماده ارز آزاد هستیم ؟

با این تفاسیر این بار هم دولت است كه باید تصمیم بگیرد برای تك نرخی شدن بازار ارز مهیا هستیم یا نه و این كه بر سر مصارف خاص ارز چه خواهد آمد ضمن این كه باید دید بازار ارز تا چه اندازه نسبت به این تحول احتمالی واكنش نشان خواهد داد یعنی واقعاً زمان جهش به سوی دلار 4 هزار تومانی فرارسیده است یا نه ؟