آیت الله سیدمصطفی محقق داماد، استاد دانشگاه شهید بهشتی، با بیان اینكه نگاه تك بعدی به آثار ابن سینا دقیق نیست، گفت: ابن سینا یك مسلمان و تحت تاثیر قرآن است و بارها گفته كه توفیق من از خداوند است و خود را مدیون قرآن می داند.
به گزارش ایكنا، مراسم رونمایی از كتاب «ابن سینا و خرد ایرانی» با سخنرانی آیت الله سیدمصطفی محقق داماد، استاد دانشگاه شهید بهشتی و عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، حجت الاسلام احمدحسین شریفی رئیس مؤسسه پژوهشی حكمت و فلسفه ایران، قاسم پورحسن عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مؤلف كتاب و میثم كرمی پژوهشگر مطالعات عالی ایرانی و اسلامی، 27 فروردین به طور مجازی برگزار شد.

آیت الله سیدمصطفی محقق داماد، درباره كتاب «ابن سینا و خرد ایرانی» گفت: كسانی كه در تاریخ حكمت اسلامی قدم زده اند یك تقسیم بندی را مسلم دانسته اند و آن تقسیم حكمت اسلامی به مشایی، اشراقی و متعالیه است و حكمت مشاء را پیرو ارسطو می دانند.

محقق داماد مشكلاتی كه به دنبال این تقسیم بندی، نویسندگان دوره معاصر با آن برخورد كرده اند را اینگونه برشمرد: اول اینكه نتوانسته اند برخی مواضع ابن سینا را در مباحث عرفانی هضم كنند. همچنین چون شیوه ارسطویی استدلالی، منطقی و عقلانی و نیز برخلاف روش افلاطون و فلوطین از شهود به دور است، با این پرسش مواجه شده اند كه مفاد رساله های منتسب به ابن سینا از جمله قرآنی و تفسیر قرآن و برخی رساله های عرفانی مانند سرالصلوة و اسرار دعا و اسرار زیارت چگونه با روش حكمی او كه ارسطویی است منطبق می شود.

نگاه تك بعدی به ابن سینا ممنوع استاد دانشگاه شهید بهشتی اظهار كرد: هر كسی به توجیهی برای حل این مشكل دست زده و همین تفكر سبب شده است تا برخی در بسیاری از رساله های ابن سینا تردید كنند، در صورتی كه فردی كه می خواهد در مورد ابن سینا اظهارنظر كند باید به همه آثارش احاطه داشته باشد و نؤمن ببعض و نكفر ببعض نباشد.

محقق داماد بیان كرد: ما سه ابن سینا داریم نه یك ابن سینا، ابن سینای اول دوره جوانی اوست؛ در این دوره حكمت عروضیه را نوشت كه متأسفانه فقط یك نسخه آن باقی مانده است و دكتر اعوانی موفق شد این نسخه را از یكی از كتابخانه های سوئد به دست آورد و مشغول تصحیح آن است. این رساله تلخیصی از فلسفه ارسطو و مربوط به دوره جوانی اوست.

وی اضافه كرد: ابن سینای دوم ابن سینای مؤلف شفاست كه در بسیاری از موارد به نقد ارسطو پرداخته و وی گزارشگر محض نیست. در برخی موارد كلماتی نسبتاً تند علیه ارسطو ابراز كرد و در همین كتاب «ابن سینا و خرد ایرانی» هم وعده داده و هم اشاره كرده است. ابن سینای سوم مؤلف حكمت المشرقیه و الاشارات و التنبیهات است؛ او در این بخش فیلسوفی مسلمان و متمایل به مكتب اشراق است و گویی متحول شده است.

استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینكه تحول در عرفا امری طبیعی و زیاد است، گفت: غزالی و فیض كاشانی نمونه این تحولات هستند. فیض آورده است كه چندی مشغول كلام و فلسفه و اصول و ... بودم. سپس به تفسیر قرآن و فهم روایات روی آوردم و به مقدار ایمانم دركی از آنها پیدا كردم و او منتقد فلاسفه ای است كه كاری با شهود ندارند و ملاصدرا هم حكمت اصیل را متعالیه معرفی كرده كه مركب از عرفان و قرآن و برهان است. ابن سینا هم همینطور است و احتمال تحول در او بسیار زیاد است.

محقق داماد در ادامه بیان كرد: احتمال اینكه ابن سینا از ابوسعید تأثیر پذیرفته باشد بعید نیست؛ ابن منور نوشته شیخ ابوسعید و ابن سینا نه تنها با هم مكاتبه داشتند، بلكه سه روز و سه شب را در خلوتی با هم بودند و وقتی ابن سینا از خلوت بیرون آمد گفت كه هر چه من می دانم ابوسعید می بیند و ابوسعید هم به شاگردانش گفت كه هر چه من می بینم او می داند. ابن منور گفته او از دوستان نزدیك شیخ شد و 5 اثر فلسفی خود را با اندیشه های ابوسعید بارور كرد.

استاد دانشگاه شهید بهشتی با بیان اینكه انتساب سؤالات ابوسعید به ابن سینا در گزارش ابن منور قابل تردید است، تصریح كرد: ابوسعید در خصوص سبب اجابت دعا و كیفیت زیارت از ابن سینا سؤال كرده است كه شروعش این است: یا افضل المتاخرین ...؛ فاسئل مولای و رئیسی ...؛ تعابیر سنگینی وجود دارد كه انتسابش به ابوسعید بعید است. مطالعه آثار ابن سینا نشان می دهد كه وی از سنت مشائین جدا شده است.

فلسفه اسلامی با فلاسفه ایرانی زنده شد وی با اشاره به كتاب مورد بحث، بیان كرد: نویسنده ابن سینا را ابن سینای دیگر معرفی كرده، نه فردی دست بسته در زمره مشاء. نویسنده او را نقاد فلسفه مشاء معرفی كرده و نشان داده است كه خرد ایرانی چگونه توانسته فلسفه را با كشف و شهود اشراقی بارور كند. من مدتی تصمیم به انجام چنین كاری داشتم و تألیف این كتاب سبب شد تا به صورت جدی تر اثر خودم را بنویسم كه سلیقه متفاوتی دارد. بین حكمت مشاء و حكمت ایرانی تفاوت وجود دارد و پاسخ به این تفاوت مسئله مهمی است. اگر كسی از این تفاوت بپرسد، پاسخ من این است كه اول خرد و فلسفه و حكمت ایرانی؛ یعنی چه؟

محقق داماد افزود: بهترین كسی كه به این پرسش پاسخ داده ملاهادی سبزواری، نوصدرایی بزرگ است. او وجود قابل تشكیك و غیرقابل تشكیك را مایز بین این دو می داند كه اولی در فلسفه ایرانی و دومی در فلسفه مشایی وجود دارد. این تفاوت باعث می شود كه جهان دو تبیین مختلف داشته باشد. دو نگاه به هستی وجود دارد؛ هستی در همه جهان مشكك و هستی متمایز.

وی تصریح كرد: مرحوم مهدی حایری یزدی گفتند كه من سال اولی كه به یكی از دانشگاه های غربی رفتم و فلسفه اسلامی درس می دادم، اتاقی به من دادند كه روی آن تابلویی با عنوان «دپارتمان فلسفه اسلامی» نصب شده بود؛ عربها روی آن خط می كشیدند (چون معتقد بودند باید عبارت عربیك اسلامیك نوشته شود). من از همه دعوت كردم و گفتم فلاسفه ایرانی بار اصلی فلسفه اسلامی را به دوش كشیده اند و آنها را نام بردم، ولی ما چون قصد نداریم كه بگوییم ایرانی نام آن را اسلامی گذاشته ایم. ابن سینا یك مسلمان و تحت تاثیر قرآن است و بارها فرمود كه توفیق من از خداوند است و خود را مدیون قرآن می داند؛ اینكه نام آن را خرد ایرانی می گذاریم باعث افتخار است، ولی فلسفه فلسفه اسلامی است.

انتهای پیام