اقتصادتهران: سفارش ساخت 10 فروند كشتی به شركت هیوندای كره توسط كشتیرانی جمهوری اسلامی كه از آن به عنوان اولین فاینانس خارجی كشور پس از برجام نام می بردند، با انتقاد برخی شركت های داخلی مواجه شده، آنها معتقدند كه در این میان توان بخش خصوصی نادیده گرفته شده است.

قرارداد با شركت كره ای، اولین سفارش ساخت كشتی برای شركت های ایرانی در یاردهای بین المللی پس از توافق هسته ای است كه میان جمهوری اسلامی ایران و گروه 1+5 و اجرایی شدن برجام در دی ماه 1394، مطرح می شود.

قرارداد ساخت كشتی های كانتینری مگاسایز 14 هزار و500 TEU و تانكر های حمل مشتقات نفتی و محمولات شیمیایی 49 هزار تنی با تامین مالی بانك ها و شركت های كره ای با كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران به عنوان یكی از بزرگترین شركت های كشتیرانی خاورمیانه به تازگی در سئول منعقد شد.

مذاكرات اولیه سفارش ساخت كشتی از اوایل دی ماه سال 1394 آغاز شده بود، طی چندین دوره مذاكرات در سئول و تهران، نهایتا در 19 آذر 1395 منجر به امضای قرارداد شد. كشتی های كانتینری سفارش شده، ابعادی برابر با 366 متر طول، 48٫2 متر عرض و 29٫9 متر ارتفاع داشته و تانكرهای حمل مشتقات نفتی و محمولات شیمیایی، 183 متر طول، 32٫2 متر عرض و 19٫1 متر ارتفاع دارند.

كشتی های كانتینربر سفارش شده در نوع خود اولین شناورهای نسل جدید با چنین ابعادی است كه در اختیار ناوگان ملی جمهوری اسلامی قرار می گیرد. براساس این قرار داد اولین كشتی در نیمه ی اول سال 1397 تحویل خواهد شد. همچنین تامین مالی این پروژه نخستین مدل فاینانس برای شركت های ایرانی در دوران پسا برجام است.

حمید رضاییان، مدیرعامل ایزوایكو كه مجموعه تحت مدیریت وی در این سال ها نتوانسته به تعهدات خود در قبال شركت ملی نفتكش و شركت كشتیرانی جمهوری اسلامی عمل كند و سال ها آنها را در انتظار سفارش های خود گذاشته است، در اولین واكنش نسبت به قرارداد ایران با شركت كره ای گفت: دولت به تولید كننده داخلی اعتماد ندارد.

وی درعین حال با پذیرش این موضوع كه این مجموعه در 20 سال اخیر در انجام سفارشات خوب عمل نكرده، می گوید كه این شركت در سال 81 ساخت نفتكش 32 هزار تنی را سفارش گرفت اما اجرای پروژه 15 سال به طول انجامیده و اكنون این مسئله به پرونده اختلافی بین دو شركت تبدیل شده است.

فرمانده قرارگاه خاتم الانبیاء نیز در واكنشی سفارش ساخت كشتی به شركت كره ای را مورد انتقاد قرار داد و گفت: رییس جمهوری دستور عاجل لغو این قرارداد را بدهد، صدرا آماده است این 10 كشتی را با فاینانس ٨5 و سهم 15 درصدی دولت بسازد.

وی گفت : «كره ای ها ٨ سال پیش هم میلیاردها دلار ما را گرفتند و برای ساخت كشتی كاری نكردند ».

از سوی دیگر محمد رحیم دهقانی مدیرعامل صدرا پیش از امضای قرارداد با شركت كره ای، با بیان اینكه شركت صدرا برای ساخت 10 فروند از این قرارداد اعلام آمادگی كرده است، گفت: وزیر صنعت، معدن و تجارت جلساتی را با شركت كشتیرانی برای متقاعد سازی آنها برگزار كرده اند تا سفارش های واگذار شده به كره ای ها در داخل كشور ساخته شود.

صدرا و ایزوایكو دو شركت داخلی هستند كه شركت نفتكش و كشتیرانی جمهوری اسلامی آنها را در اولویت سفارشات ساخت كشتی قرار داده اند و همزمان نیز با برخی شركت های خارجی قراردادهای مشابهی امضا كرده اند اما به نظر می رسد این دو مجموعه رضایتی از طرف های قرارداد خود ندارند.

اما دراین میان پاسخ معاون اول رییس جمهوری را می توان پایانی به انتقادات مطرح شده دانست، اسحاق جهانگیری می گوید: قرارداد با كره ای ها برای سال 2008 بوده كه پس از اجرایی شدن به دلیل تحریم متوقف شده بود ، بنابراین موضوع جدیدی نیست. در زمان انعقاد قرارداد بیش از 25 درصد مبلغ قرارداد به طرف كره ای پرداخت شد اما در مراحل بعدی به دلیل تحمل تحریم ها امكان انتقال پول فراهم نشد.

اسحاق جهانگیری ادامه داد : طرف كره ای پس از دریافت 25 درصد اولیه، كار كشتی سازی را آغاز كرده بود اما به دلیل عدم پرداخت پول از سمت ایران كار خود را متوقف و از ایران در دادگاهی شكایت كرد.

معاون اول رئیس جمهوری با اشاره به فراهم شدن امكان نقل و انتقالات مالی پس از برجام گفت: بعد از برجام در جریان مذاكراتی كه با كره ای ها انجام شد قرار شد كه قرارداد قبلی با 25 درصد كمتر از سمت آنها اجرایی شود.

جهانگیری در ادامه با تأكید بر لزوم استفاده از توان ساخت داخل، تصریح كرد: دولت و ستاد اجرایی اقتصاد مقاومتی همواره بر این موضوع اصرار دارند و هیچ قراردادی نباید امضا شود مگر اینكه از ظرفیت های داخلی به طور كامل استفاده شود و پیوست فناوری نیز لحاظ گردد.

با در نظر گرفتن مسائل مطرح شده در باره قرارداد با طرف كره ای این پرسش مطرح می شود كه آیا تولید كنندگان داخلی توان ساخت كشتی های مورد نیاز كشور را دارند؟ رییس پروژه های طراحی و ساخت شركت ملی نفتكش ایران می گوید: صدرا و ایزوایكو كشتی های 13 سال پیش را هنوز تحویل نداده اند.

محمد رشدی گفت: همزمان با قراردادهای ایزوایكو، ساخت سه فروند نفتكش 63 هزار تنی برای تردد در دریای خزر به كشتی سازی صدرا در نكاء از سوی شركت ملی نفتكش ایران سفارش داده شد. قیمت هر كشتی 40 میلیون دلار، كه با توجه به افزایش قیمت فولاد، كشتی سازی ها 15 میلیون دلار به قیمت هر كشتی اضافه كردند و گفتند اگر این مبلغ پرداخته نشود هیچ كدام از كشتی ها را نمی سازند.

وی افزود: شركت ملی نفتكش ایران در دوران تحریم نتوانست نوسازی ناوگان خود را انجام دهد به همین دلیل عمر ناوگان به بیش از 10 سال رسیده است و اینك علاوه بر نوسازی، ناوگان نیزباید توسعه پیدا كند.

رییس پروژه های طراحی و ساخت شركت ملی نفتكش ایران با بیان اینكه شركت ملی نفتكش ایران و كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران از پیشگامان صنعت دریایی ایران بوده اند و اولین شركتهایی بودند كه به صنایع داخلی كشتی سفارش دادند، به سفارش ساخت كشتی به شركت كشتی سازی ایزوایكو اشاره كرد.

وی اظهار داشت: در سال 1381 و 82 (2003میلادی) شركت ملی نفتكش ایران ساخت دو فروند كشتی فرآورده بر35هزار تنی را به ایزوایكو و همزمان سه فروند 35 هزارتنی را هم به HMD یا هیوندایی میپو كره جنوبی سفارش داد. سفارشاتی كه به كره جنوبی داده شد،

«پس از هفت ماه اولین كشتی، یك ماه و نیم بعد از آن، دومین كشتی و یك ماه پس از آن نیزكشتی سوم تحویل شركت ملی نفتكش شد. به عبارت دیگر در كمتر از 12 ماه سه كشتی فرآورده بر تحویل ما شد. در آن زمان قیمت هر كشتی 25 میلیون دلار بود در صورتی كه در زمان آغاز برش فولاد كشتی، قیمت كشتی ها به 37 میلیون دلار رسیده بود، اما كره ای ها به قرارداد وفاداربودند و قیمت را افزایش ندادند و در نهایت كشتی هایی كه قرار بود 13 ماهه تحویلNITC شود طی 11 ماه یعنی دو ماه كمترتحویل شد.»

رشدی با بیان اینكه شركت ایزوایكو در زمان سفارش ساخت دو كشتی عنوان كرده بود كه با قیمت كمتر و در زمان كمتری از كره ای ها این دو كشتی را تحویل ما می دهد، تصریح كرد: پس از گذشت یك سال ایزوایكو قیمت هر كشتی را پنج میلیون دلار افزایش داد كه پس از بحث های بسیار، قیمت هر كشتی 30 میلیون دلار شد.

رئیس پروژه های طراحی و ساخت شركت ملی نفتكش ایران با اشاره به سفارش ساخت سه فروند نفتكش به كشتی سازی صدرا نیز اشاره كرد و افزود: همزمان با این قراردادها، سه فروند نفتكش 63 هزار تنی برای تردد در دریای خزر به كشتی سازی صدرا در نكاء از سوی نفتكش ملی ایران سفارش داده شد. قیمت هر كشتی 40 میلیون دلار، كه با توجه به افزایش قیمت فولاد، كشتی سازی ها 15 میلیون دلار به قیمت هر كشتی اضافه كردند و گفتند اگر این مبلغ پرداخت نشود هیچ كدام از كشتی ها را نمی سازند.

رشدی همچنین یاد آور شد: اكنون حدود 13 سال از آن سفارش ها می گذرد اما هنوز اولین كشتی نفتكش فرآورده بر تنها 70 درصد و دومین كشتی فقط پنج درصد ساخته شده است و از 624 بلوك سه كشتی 63 هزار تنی در شمال ، تنها 68 بلوك ساخته شد.

رئیس پروژه های طراحی و ساخت شركت ملی نفتكش ایران با اعلام مبلغ پرداخت شده به كشتی سازهای تصریح كرد: برای ساخت كشتی های فرآورده بر 46 میلیون و 400 هزار دلار پول پرداخت شد تا حداقل ساخت یكی از آنها كشتی به پایان برسد. به عبارتی حتی پول كشتی دوم صرف كشتی اول شد. این درحالی است كه برای ساخت كشتی های 63 هزار تنی صدرا نكاء 97 میلیون و 400 هزار دلار پول پرداخت شده است. بنابراین ضرص قاطع می توان گفت مشكل كشتی سازی های داخلی مالی نیست بلكه مشكل سوء مدیریت و سازماندهی عدم مدیریت مالی است.

وی با اشاره به مسئله اخذ گواهی های بین المللی كیفیت اظهار داشت: در حال حاضر هر مقدار پول به این صنعت پرداخت شود باز هم كشتی ها ساخته نخواهند شد، چراكه كشتی سازی ها بدهكار هستند. آنها باید مشخص كنند كه چه نوع كشتی ای با چه سایزی می توانند بسازند سپس كشتیرانی ها بررسی كنند كه آیا آن نوع از كشتی ها را لازم دارند یا خیر. نه اینكه بگویند می توانیم شناورهای LPG،VLGC و LNG بسازیم. كشتی سازی های چینی پس از اینكه پنج سال با فرانسوی ها مشاركت كردند به تازگی توانسته اند گواهی كیفیت دریافت كنند. اما در داخل به سادگی می گویند "كشتی می سازیم" و به كشتیرانی ها اصرار می كنند برای ساخت، سفارش دهند.

رشدی عدم موفقیت كشتی سازی ها در ساخت را در21 عامل فهرست كرده و در این باره گفت: شركت ملی نفكتش عدم موفقیت كشتی سازی ها در ساخت را بررسی كرده و 21 عنوان استخراج كرده است كه فقدان برنامه ریزی مشخص، عدم برنامه ریزی مؤثر، تغییر پیاپی مدیریت های ناموفق، عدم توجه به انتقال تكنولوژی، نامشخص بودن توانایی ها، قوانین دست وپاگیر گمرگ و ... از آن جمله اند.

 وضعیت سفارشات كشتیرانی جمهوری اسلامی به صدرا نیز بی شباهت به ایزوایكو نیست، كشتیرانی جمهوری اسلامی در سال های گذشته قرارداد ساخت پنج فروند كشتی را به صدرا داد كه یكی از این كشتی ها قرار بود توسط آلمانی ها و مابقی توسط صدرا ساخته شود ، قرارداد ساخت یكی از این كشتی ها لغو شد و اولین كشتی ساخته شده صدرا سه سال قبل و 11 سال بعد از پایان تعهد و دو كشتی باقی مانده هم با تاخیر بسیار سه ماه پیش به كشتیرانی تحویل داده شد.

سخن آخر اینكه، درحالی كه عمل به وعده تولید كننده حرف اول را در بسیاری از صنایع پیشرفته به ویژه كشتی سازی می زند، طبیعی است كه هر گونه تاخیر در تحویل كشتی ها ضررهای بسیار مالی به ناوگان حمل ونقل كشور وارد كرده است، مسئله ای كه اقتصاد ایران نه فقط در حوزه كشتی سازی بلكه در بسیاری از حوزه های صنعتی با بخش خصوصی خود با آن دست به گریبان است و متاسفانه معضلاتی چون فقدان برنامه ریزی موثر، مدیریت های ناموفق ، عدم توجه به انتقال تكنولوژی، نامشخص بودن توانایی ها، قوانین دست و پاگیر و.... سایه سنگین خود را براین حوزه تحمیل می كند.

منبع: دیوان اقتصاد