مدیرعامل بورس انرژی ایران با شركت در جلسه انجمن مالی ایران ضمن پاسخگویی به سوالات شركت كنندگان درخصوص اهداف و اقدامات بورس انرژی ایران، به تشریح ابزارهای حال حاضر و در دست انتشار این شركت پرداخت. علی نقوی با برشمردن فرصت های قانونی، اقتصادی و جغرافیایی پیش روی بورس انرژی ایران بیان كرد كه در سیاست های كلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی مقام معظم رهبری به صورت دقیقی در خصوصی افزایش سهم بخش خصوصی در تجارت نفت، گاز سایر حامل های انرژی و همچنین كاهش زمینه های فساد از محل شفاف سازی اقتصادی تاكید شده است. به گفته نقوی، این تأكیدها نشان دهنده ظرفیت هایی است كه بورس انرژی ایران می تواند فعالیت های بسیار مهمی را در راستای آنها انجام دهد.» مدیرعامل بورس انرژی ایران افزود: «در كنار سیاست های كلی اقتصاد مقاومتی، طبق قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید كالاهایی كه در بورس های كالایی معامله می شوند معاف از آیین نامه های مناقصه و مزایده در نظام دولتی هستند و همچنین از معافیت های مالیاتی برخوردارند.در ماده 13 قانون خروج غیرتورمی از ركود بر مكانیزم بورس تاكید شده است. همچنین در ماده 4 برنامه های مختلف توسعه و نیز قانون رفع موانع تولید بر استفاده از ظرفیت بورس انرژی ایران برای قیمت گذاری و انجام معاملات تاكید شده است.»

نقوی در خصوص فرصت های اقتصادی و جغرافیایی پیش روی بورس انرژی ایران نیز بیان كرد كه ایران منابع عظیم هیدروكربوری را در خود جای داده و جزو بزرگ ترین تولیدكنندگان نفت خام و گاز طبیعی و حامل های انرژی در دنیا است. همچنین زیرساخت های تولید و انتقال مناسبی برای حامل های انرژی دارد و در حوزه برق و شبكه انتقال آن نیز جایگاه ویژه ای را بین كشورهای منطقه دارد.» مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به جایگاه جغرافیایی ایران كه از جنوب به خلیج فارس و از شمال به دریای خزر متصل است، اظهار كرد: «ایران یكی از شاهراه های ترانزیت حامل های انرژی در جهان است و بورس انرژی می تواند از این فرصت استفاده كند.»

صندوق های پروژه هیبریدی

مدیرعامل بورس انرژی ایران در ادامه مهم ترین ابزارهای مالی كنونی و در دست انتشار این شركت را برشمرد. وی بیان كرد: «در حال حاضر علاوه بر معاملات «اسپات»، چند ابزار مالی مثل «سلف موازی استاندارد»، «قراردادهای آتی» و «واحدهای صندوق پروژه» نیز مورد معامله قرار می گیرند.»

به گفته نقوی، یكی از مهم ترین ابزارهای بورس انرژی ایران كه برای تأمین مالی پروژه ها مورد استفاده قرار می گیرد، واحدهای صندوق پروژه هستند. «صندوق پروژه یك نهاد مالی است كه با اخذ مجوز از سازمان بورس تاسیس می شود و برای ساخت و تكمیل یك پروژه اعلام شده در اساسنامه اختصاص پیدا می كنه. از آنجایی كه پروژه های زیادی در صنایع نفت و گاز و نیروگاهی كشور تعریف شده است، می توان با استفاده از ظرفیت صندوق پروژه آنها را تأمین مالی كرد. صندوق پروژه چند ویژگی مهم دارد كه از جمله باید به كنترل ریسك پروژه، جلوگیری از تسری پروژه به مالكان آن، داشتن یك شخصیت حقوقی مستقل، افزایش نقدشوندگی و امكان تدوین استراتژی خروج برای سرمایه گذاران در دوره های مختلف، امكان تامین مالی بدون درنظرگرفتن محدودیت های طرازنامه ای صاحبان پروژه و نیز بهره مندی از مزایای مالیاتی صندوق های سرمایه گذاری مثل معافیت مالیاتی بابت انتقال دارایی به صندوق های سرمایه گذاری پروژه اشاره كرد. همچنین با توجه به آنكه این صندوق ها می توانند Open end باشند، تغییرات سرمایه آنها نباید نزد مرجع ثبت شركت ها ثبت شود و به همین دلیل مدت پذیره نویسی در آنها بسیار كاهش پیدا می كند.»

وی افزود: «به تازگی در بورس انرژی ایران مفهومی به نام صندوق پروژه هیبریدی در حال بررسی است. بر اساس این نوع صندوق ها، بخشی از منافع حاصل از پروژه به سرمایه گذاران واگذار می شود. بسیاری از پروژه های حوزه نفت و گاز و سایر حامل های انرژی منجر به تولید یك دارایی پایه می شوند كه در بورس انرژی قابل معامله است و ناشر صندوق می تواند خود دارایی یا بخشی از عواید حاصل از آن را با سرمایه گذاران صندوق به شراكت بگذارد و بدین ترتیب جذابیت های صندوق را افزایش دهد.»

گواهی های سپرده حامل های انرژی

به گفته نقوی، معرفی ابزارهای مالی جدیدی از قبیل «قراردادهای اختیارمعامله»، «گواهی صرفه جویی»، «گواهی سپرده كالایی» و «واحدهای صندوق های كالایی» در برنامه های بورس انرژی ایران قرار دارد.

مدیرعامل بورس انرژی ایران در بخشی از سخنان خود به معرفی «گواهی سپرده حامل های انرژی» پرداخت. وی در این رابطه اظهار كرد: «در ادبیات مالی از گواهی سپرده كالایی نام برده شده كه موید مالكیت دارنده آن بر مقدار معینی از كالا است. بنابراین شرایطی فراهم شده است كه افراد با سرمایه اندك بتوانند معاملاتی را بر روی دارایی های فیزیكی انجام دهند. پس در بورس انرژی این امكان می تواند فراهم شود كه افراد حقیقی بتوانند به معاملات میعانات گازی، سایر حامل های انرژی و حتی نفت خام وارد شوند.»

نقوی در ادامه توضیح داد: «مراحل بدین شرح است كه ما انبارهای حامل های انرژی استانداردی را مورد پذیرش قرار می دهیم و قبض انبار برای كالای آنها در چارچوب گواهی سپرده حامل های انرژی صادر می شود و در اختیار مردم قرار می گیرد. با توجه به ظرفیتی كه ما در حوزه صادرات داریم، این ابزار می تواند برای پوشش ریسك تورم هم مورد استفاده سرمایه گذاران قرار بگیرد. وی گفت: «گواهی سپرده حامل های انرژی یكی از ابزارهای در دستور كار بورس انرژی ایران است و امیدواریم امسال به مرحله معامله برسد. لازم به ذكر است كه یك سری از معافیت های مالیاتی مربوط به ارزش افزوده آن هم در بودجه سال 1401 توسط قانون گذار ایجاد شده است.»

مدیرعامل بورس انرژی ایران در خصوص گواهی سپرده حامل های انرژی افزود: «از این گواهی برای دریافت تسهیلات پشتوانه و تضمین تسهیلات نیز می توان استفاده كرد.» به گفته نقوی، به محض راه اندازی گواهی سپرده حامل های انرژی، صندوق های كالایی می توانند تشكیل شوند كه با كاهش ریسك سرمایه گذاری ظرفیت خوبی را برای سرمایه گذاری سرمایه گذاران خرد ایجاد خواهند كرد. همچنین این گواهی ها می توانند در آینده باعث رونق بیشتر بازارهای آتی شوند.

گواهی صرفه جویی انرژی

به گفته نقوی یكی دیگر از ابزارهای مهم در دست بررسی بورس انرژی ایران گواهی صرفه جویی انرژی است. وی در این باره بیان كرد: «ایران علیرغم تمام منابع غنی كه در حوزه انرژی در اختیار دارد، یكی از بدترین رتبه ها در مصرف بهینه انرژی در دنیا را دارد. داده های منتشر شده در آژانس بین المللی انرژی تأیید می كند كه در ایران بالغ بر 91 میلیارد دلار یارانه انرژی سالانه پرداخت می شود. سیاست هایی كه تاكنون برای كنترل مصرف انرژی در ایران دنبال شده روی بالا بردن تعریفه حامل های انرژی و جریمه مصرف كنندگان تمركز داشته است، اما تمركز ابزار مالی جدید بورس انرژی ایران، یعنی همان گواهی صرفه جویی انرژی روی تشویق به مصرف كمتر و خوش مصرفی مردم به جای جریمه پرمصرفان است. این ابزار خوش مصرفان را در منافع حاصل از مصرف كم شان شریك می كند. به عنوان مثال، گواهی صرفه جویی انرژی می تواند یك تولیدكننده فولاد را به سرمایه گذاری برای بهینه سازی تجهیزاتش در راستای مصرف كمتر ترغیب كند تا از منافع اقتصادی حاصل از صرفه جویی خود بهره مند شود.

انرژی های پاك

مدیرعامل بورس انرژی ایران با ذكر اینكه بحث انرژی پاك یا همان حفظ انرژی یكی از موضوعات داغ بورس های انرژی در دنیا است، اعلام كرد كه بورس انرژی ایران نیز ورود به این موضوع را در برنامه خود قرار داده است. نقوی درباره امكان معامله برق نیروگاه های خورشیدی در بورس انرژی ایران گفت: «یكی از برنامه هایی كه با وزارت نیرو در دست اقدام است، انجام معاملات برق تولیدی نیروگاه های خورشیدی است. امیدواریم امسال تابلوی آن راه اندازی شود و برق نیروگاه های خورشیدی در بورس مورد معامله قرار بگیرد.»

وی در پاسخ به پرسش یكی دیگر از حاضران درباره سطح آشنایی مردم با ابزارهای مالی بورس انرژی ایران اظهار كرد: «امیدواریم با راه اندازی ابزارهای جدید مالی سطح آشنایی با بورس انرژی در جامعه افزایش بیابد. زیرا اشخاص حقیقی و مردم می توانند از این ابزارها استفاده كنند و هر كسی كه كد سجامی داشته باشد توانایی معامله در معاملات آتی، معاملات اختیار ابزارهای مشتقه و خرید اوراق سلف بورس انرژی را خواهد داشت. برنامه هایی برای آشنا كردن مردم با ابزارهای بورس انرژی در دست داریم.» پرسش دیگر مطرح شده در این جلسه درباره حجم و ارزش معاملات در سال گذشته بود كه نقوی پاسخ داد: «در سال 1400 در رینگ بین الملل بالغ بر 2 میلیون 300 هزار تن انواع فرآورده ها به ارزش حدود 25 هزار میلیارد تومان در بازار هیدروكربوری بورس انرژی مورد معامله قرار گرفت. در رینگ بین الملل حدود 5 میلیون و 300 هزار تن فراورده به ارزش 80 هزار میلیارد تومان معامله صورت گرفت. این یعنی در مجموع 105 هزار میلیارد تومان ارزش كل معاملات هیدروكربوری بورس انرژی در سال 1400 بوده است.»

وی افزود: «در تابلوی بازار برق بالغ بر 11 میلیارد كیلووات ساعت برق به ارزش حدود 673 میلیارد تومان معامله شد. در تابلو سلف موازی استاندارد بیش از 41 هزار میلیارد تومان معامله داشتیم كه هم معاملات تامین مالی و هم معاملات ثانویه این اوراق بود. در بازار آتی كه در روزهای آخر سال 1400 راه اندازی شد، حدود 860 میلیون تومان معامله صورت گرفت. در اوراق گواهی ظرفیت هزار و 300 میلیارد تومان و در بازار صندوق های سرمایه گذاری پروژه نیز 8 هزار میلیارد تومان معامله شد.»

به گفته نقوی، در مجموع در بورس انرژی ایران حدود 148 هزار میلیارد تومان معامله در سال 1400 انجام شد كه نسبت به سال 1399 به لحاظ ارزشی 13 درصد رشد داشت. لازم به ذكر است كه به لحاظ حجمی در رینگ بین الملل كاهش داشته ایم، زیرا در سال 1399، حدود 8 میلیون تن بنزین برای مقاصد صادراتی معامله شد ولی در سال 1400 به دلیل افزایش مصرف بنزین داخلی، این صادرات تقریبا صورت نگرفت. ولی در تابلو برق 21 درصد، در تابلو قراردادهای سلف 48 درصد و در رینگ داخلی نیز 6 درصد رشد حجمی داشته ایم.»