این در حالی بود كه شاخص كل هم وزن در روز گذشته بیش از 50 واحد (معادل 0/33 درصد) از ارتفاع خود را از دست داد. به عبارت بهتر، اگرچه شاخص بورس در روز گذشته اندكی مثبت شد، اما در واقع كلیت بازار سهام منفی دنبال شد. این روزها نیاز به نقدینگی و فشار فروش در نمادهای مختلف به خوبی احساس می شود. تجربه تاریخی بورس تهران نیز نشان می دهد اگر وضعیت فوق العاده ای در بازار برقرار نباشد، معمولا انتهای سال، دوره كم رمقی برای بازار سهام به حساب می آید.

تسویه اعتبارات و سال مالی كارگزاران

سال مالی بخش مهمی از شركت های كارگزاری فعال در بورس تهران در انتهای سال خورشیدی به پایان می رسد، از این رو درست مانند شهریور هر سال، تمایلات كارگزاران برای تسویه اعتبارات و همچنین اجتناب از اعطای اعتبارات جدید، افزایش می یابد. در واقع همان طور كه معاملات سهام در شهریور وارد ركود می شود، برای اسفند نیز می توان انتظار داشت كه تمایلات نقد كردن سهام از طرف بورس بازانی كه از اعتبارات استفاده می كنند بیشتر می شود. بر این اساس می توان انتظار داشت كه هر 6 ماه یك بار در بورس تهران تمایلات فروش افزایش یابد. تقاضا نیز در این دوره می تواند به دو دلیل كاهش نشان دهد. از طرفی متقاضیان دریافت اعتبارات برای خرید سهام مجبور هستند تا انتهای سال صبر كنند و از طرف دیگر خریداران بالقوه احتیاط بیشتری در معاملات خود نشان می دهند تا سایه فشار فروش از سر بازار عبور كند. افت ارزش معاملات و همچنین شاخص بورس در شهریور هر سال تقریبا به طور منظم در سال های اخیر رخ داده است اما در اسفند این روند مشاهده نمی شود. در سال های اخیر تقریبا به طور یك سال در میان، بازار سهام در اسفند ركود و رونق را تجربه كرده است. اسفند برای بورس به دلایلی كه در ذات آخرین ماه سال نهفته است، می تواند بدتر یا بهتر از شهریور ماه رقم بخورد.

تمایزات اسفند و شهریور بورسی

از آنجا كه شركت های بورسی دارای سال مالی منتهی به 29 اسفند ماه (به جز شركت های سرمایه گذاری)، موظف هستند تا آخرین روز بهمن ماه اولین پیش بینی سود هر سهم خود را برای سال مالی بعد در شبكه كدال منتشر كنند از این رو رفتار فعالان بازار در آخرین ماه سال وابستگی قابل توجهی به اولین پیش بینی ها دارد. در سال گذشته ارزش معاملات بورس در اسفند نسبت به میانگین ماهانه ارزش معاملات افزایش چشمگیری نشان داد. بهانه رشد ارزش معاملات در آن برهه یك دلیل واهی، اما جذاب داشت. فعالان بازار انتظار داشتند كه با اجرایی شدن برجام، سال درخشانی در انتظار بورس تهران باشد. ملاك خرید سهام در اسفند ماه سال گذشته، نه ملاكی كمّی، بلكه بیشتر كیفی بود. در واقع بخش عمده ای از فعالان بازار در آن دوره، انتظار داشتند كه اوضاع صنایع بورسی برای مثال خودروسازان، بهتر خواهد شد. اما كسی ملاك كمی برای قضاوت در میزان بهبود اوضاع خودروسازان در اختیار نداشت. بازار فضایی هیجانی به خود گرفته بود و خریداران برای آنكه از هم جانمانند، اقدام به خرید می كردند. در اسفند ماه سال گذشته، نه تنها ارزش معاملات افزایش قابل توجهی یافت، بلكه شاخص بورس نیز به لطف خودرویی ها رشد كرد. در اسفند ماه سال 1391 نیز به دلیل جهش نرخ دلار، چشم انداز سودآوری شركت ها به شدت رشد كرده بود و فعالان بازار در فضایی هیجانی سهام می خریدند. به طور خلاصه می توان گفت كه معمولا هر سال در اسفندماه پتانسیل فروش سهام بیشتر از خرید سهام بوده است، مگر آنكه مانند آنچه در سال گذشته تجربه، یا جهش نرخ ارز در سال 91، بهانه ای وجود داشته باشد كه بورس بازان را برای خرید غیرعادی ترغیب كند.

در واقع می توان این طور ادعا كرد كه معمولا فضای معاملات در اسفند ماه، حتی از شهریور ماه نیز كسل كننده تر است، مگر آنكه اتفاق خاصی در جریان باشد. آنچه ارزش معاملات را در شهریور ماه كاهش می دهد، توقف اعتباردهی و احتیاط خریداران بالقوه سهام است. تسویه اعتبارات نیز باعث می شود كه قیمت ها رو به نزول بگذارند. فشار فروش و افت تقاضا در اسفند ماه به چند دلیل می تواند از شهریور ماه نیز شدید تر باشد. علاوه بر فشار اعتبارات بر معاملات سهام، تأمین نقدینگی شب عید نیز در اسفند ماه به عنوان دلیل مضاعف رخوت بورس مطرح می شود. صبح روز گذشته اغلب كارگزاران به مشتریان خود یادآوری كردند كه اگر می خواهند در سال 95 وجوه حاصل از فروش سهام را دریافت كنند، تا 23 اسفند مهلت دارند برای فروش اقدام كنند. چنانچه پس از این تاریخ فروشی انجام شود، تسویه وجوه آن تا 5فروردین به طول خواهند انجامید لذا علاوه بر تقاضای نقدینگی برای شب عید، بورس بازانی كه به قیمت های مورد نظر خود برای فروش نزدیك شده اند، احتمالا زودتر اقدام به فروش می كنند تا پول حاصل از فروش سهام را 10 تا 12 روز راكد باقی نگذارند.

كم اثری پیش بینی های سود

همه این مسائل دست به دست هم می دهند تا بورس تهران در آخرین روزهای سال 95، معاملات كند و كم رمقی را تجربه كند. در واقع با وجود آنكه اغلب شركت های بورسی در اولین پیش بینی های سود خود تعدیل مثبت لحاظ كرده اند، اما فعالان بازار حاضر نیستند نیاز به نقدینگی خود را به زمان دیگری موكول كنند. این در حالی است كه درست یك سال پیش در چنین زمانی، فعالان بازار بدون توجه به شب عید، تسویه اعتبارات و تعطیلات طولانی عید، در فضایی هیجانی خرید می كردند. در واقع می توان چنین استنباط كرد كه بورس بازان یا احتمال تحقق پیش بینی شركت ها را پایین می دانند و گزارش های خوش بینانه در نظر گرفته اند یا نسبت به آینده شركت ها بی اعتماد شده اند. اما حقیقت این است كه اغلب شركت ها پیش بینی های واقع بینانه ای روانه كدال كرده اند و سال آینده با توجه به وجود فضای هیجانی انتخابات و وعده های احتمالی انتخاباتی، تنور بورس نیز احتمالا داغ تر خواهد بود.

مروری بر آمار معاملات دیروز

در معاملات دیروز گروه های شیمیایی، فلزات اساسی و بانك ها با بیشترین حجم و ارزش معاملات در صدر برترین گروه های صنعت قرار گرفتند. شاخص كل بورس 23 واحد رشد كرد و به رقم 76 هزار و 790 واحد رسید.

همچنین دیروز سهامداران بیش از 922 میلیون برگه سهم و حق تقدم را به ارزش 2 هزار و 330 میلیارد ریال در 42 هزار نوبت معاملاتی دست به دست كردند. ارزش معاملات خرد سهام و حق تقدم در نمادهای عادی نیز به زحمت به 105 میلیارد تومان رسید. در جریان معاملات دیروز، شاخص بازار اول در حالی 89 واحد افت كرد كه شاخص بازار دوم شاهد رشدی 637 واحدی بود.نمادهای صنایع پتروشیمی خلیج فارس، ارتباطات سیار، كشتیرانی، گل گهر و ملی مس بیشترین تاثیر مثبت را بر شاخص كل ثبت كردند. در مقابل نمادهای مپنا و پالایش نفت تهران با بیشترین تاثیر منفی بر شاخص مانع رشد بیشتر این متغیر شدند.

صدرنشینی بازار نیز با بیشترین رشد قیمت متعلق به نمادهای سرما آفرین، موتورسازان تراكتورسازی ایران، صنایع شیمیایی فارس، سایپا آذین، بین المللی محصولات پارس و داروسازی زاگرس فارمد پارس بود. در مقابل نمادهای آلومراد، كارتن ایران، نصیر ماشین، پارس سوئیچ، فیبر ایران، گروه صنعتی بوتان و لوله و ماشین سازی ایران با بیشترین كاهش قیمت در انتهای جدول معاملات قرار گرفتند.در جریان داد و ستدهای روز گذشته سرمایه گذاران بورسی برای خرید اوراق مشاركت شهرداری سبزوار، واحدهای صندوق امین یكم، كیان، اوراق صكوك مرابحه سایپا، واحدهای صندوق پارند پایدار سپهر و اوراق مشاركت كاركنان نفت و اوراق مشاركت ملی نفت ایران بیشترین تقاضا و طولانی ترین صف های خرید را تشكیل دادند.

در مقابل گروهی دیگر تلاش كردند با عرضه های سنگین در اوراق صكوك بناگستر كرانه، سهام پالایش نفت تهران، فولاد خراسان، واحدهای صندوق پارند پایدار سپهر، اوراق مشاركت ملی نفت ایران و اوراق مشاركت شهرداری سبزوار از این نمادها خارج شوند. در این نمادها سنگین ترین صف های فروش تشكیل شد. در پایان معاملات دیروز ملی مس با معامله بلوكی 135 میلیون سهمی بیشترین حجم معاملات و اوراق مشاركت ملی نفت ایران با معامله 400 میلیارد ریال بیشترین ارزش معاملات را داشتند.