علی رغم كاهش چشمگیر صادرات نفت ایران و گذشت حدود سه هفته از مصوبه جدید شورای عالی هماهنگی اقتصادی برای عرضه مجدد نفت در بورس، همچنان با بی تفاوتی وزارت نفت، هیچ خبری از عرضه مجدد نفت در بورس و حتی اطلاعیه آن نیست.
به گزارش گروه اقتصادی قدس آنلاین، یكی از معضلات اصلی اقتصاد كشور وابستگی آن به درآمدهای نفتی است كه ضربه پذیری دولت و مردم را در برابر تحریم های نفتی بیشتر كرده است. همزمان با بازگشت مجدد تحریم های نفتی آمریكا از اردیبهشت ماه، صادرات نفت كشور روندی نزولی به خود گرفته است و گزارش های موسسات بین المللی حكایت از كاهش چشمگیر میزان صادرات نفت كشور و رسیدن آن به حدود یك میلیون در روز دارد. هرچند مسئولان دولتی در زمینه عموما سكوت اختیار كرده اند اما محمدباقر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه در جمع نمایندگان معلولان در تاریخ 12 آذرماه، كاهش میزان صادرات نفت ایران به یك میلیون بشكه در روز را تایید كرد.
فروش نفت در بورس، پیروزی بزرگ ایران در مقابله با تحریم ها
از ابتدای خروج آمریكا از برجام، كارشناسان با بررسی مكانیزم اعمال تحریم های نفتی معتقد بودند كه برای دور زدن و بی اثر كردن تحریم ها باید روش های فروش نفت متنوع سازی شود. یعنی نفت كشور علاوه بر مدل سنتی فروش نفت، از كانال های دیگری نیز به فروش برسد، كانال هایی كه اگر چه برای مسئولین دولتی و نهادهای نظارتی شفاف بوده اما برای نهادهای تحریم كننده آمریكایی غیرقابل رهگیری و شناسایی باشد. در نتیجه شورای عالی هماهنگی اقتصادی پس از بررسی راهكارهای موجود، طرح عرضه نفت در بورس و مشاركت بخش خصوصی در صادرات نفت را به صورت آزمایشی تصویب كرد.
با توجه به توانایی و انعطاف پذیری بخش خصوصی برای دور زدن تحریم های نفتی، فاز آزمایشی عرضه نفت در بورس با موفقیت اجرا شد. در این مرحله یك میلیون بشكه نفت خام سبك ایران در بورس انرژی عرضه شد كه با استقبال گسترده شركت های خصوصی داخلی و خارجی همه ی محموله های عرضه شده به فروش رسید. اجرای موفقیت آمیز این راهكار ضدتحریمی بازتاب گسترده ای در رسانه های دنیا داشته كه از جنبه تاثیر عرضه نفت در بورس در دور زدن تحریم های آمریكا قابل تحلیل است. در این بین اما اعتراف زودهنگام بنیاد دفاع از دموكراسی های آمریكا (FDD) بیش از سایر بازتاب های خبری حائز اهمیت است.
در این راستا سعید قاسمی نژاد مشاور بنیاد دفاع از دموكراسی ها كه اتفاقا یكی از كارویژه های این موسسه تمركز به تاثیرگذاری تحریم ها بر اقتصاد ایران است، با انتشار مطلبی در سایت businessinsider با عنوان "تحریم های ترامپ علیه ایران طبق انتظار عمل نكرده است" به راهكار جدید ایران برای مقابله با تحریم های نفتی اشاره كرده است و گفت: «فروش نفت در بورس انرژی یك پیروزی برای ایران بود و به جهان راه دور زدن تحریم های آمریكا را نشان داد».
وزارت نفت، مقصر اصلی تعلیق اجرای این راهكار ضدتحریمی
در حالی كه انتظار میرفت اجرای این راهكار در هفته های آتی با قوت و قدرت بیشتری صورت گیرد و نفت خام كشور به صورت منظم و هفتگی و در احجام بیشتری در بورس انرژی عرضه شود؛ این راهكار با وقفه ای یك ماهه مواجه شد. بهانه وزارت نفت برای عدم اجرای این راهكار ضدتحریمی نبود مجوزهای لازم برای عرضه نفت در بورس از سوی شورای عالی هماهنگی اقتصادی بود. نهایتا در جلسه مورخ 27 آذرماه این شورا، راهكارهای وزارت نفت در زمینه عرضه گسترده تر نفت در بورس انرژی تصویب شد و مقرر گردید 3 میلیون بشكه نفت در بورس عرضه شود. ضمنا به وزارت نفت اختیار داده شد كه صد درصد ریالی تسویه وجوه را انجام دهد. در حالی كه انتظار می رفت این مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی به سرعت اجرایی شود، حدود سه هفته از این مصوبه می گذرد و نه تنها هیچ خبری از عرضه سوم نفت در بورس انرژی نیست و حتی تاكنون اطلاعیه این عرضه نیز منتشر نشده است. شواهد نشان میدهد كه وزارت نفت تنها مقصر عدم اجرای این راهكار ضدتحریمی است. اما دلیل این اقدام وزارت نفت چیست؟
پشت پرده سنگ اندازی وزارت نفت در مسیر عرضه نفت در بورس
از همان ابتدای طرح راهكار عرضه نفت در بورس در فضای رسانه ای، افراد نزدیك به وزارت نفت و به خصوص شركت ملی نفت ایران با طرح شبهاتی درباره آن، با اجرای این راهكار مخالفت كردند. به همین دلیل، می توان عدم تمایل وزارت نفت به اجرای این راهكار ضدتحریمی را مهمترین دلیل تعلل این وزارتخاانه در اخذ مصوبه از شورای عالی هماهنگی اقتصادی و همچنین عدم عرضه نفت در بورس پس از گذشت سه هفته از اخذ این مصوبه تحلیل كرد.
به نظر میرسد سنگ اندازی های وزارت نفت در مسیر عرضه نفت در بورس به دو دلیل صورت می گیرد:
1- انحصارطلبی وزارت نفت و به خصوص شركت ملی نفت در صادرات نفت كشور: زیرا انحصار فروش نفت كشور طبیعتا امتیازات فراوانی برای مسئولین امور بین الملل شركت نفت داشته و با عرضه نفت در بورس هر چند میتوان تحریم های نفتی را دور زد اما انحصار فروش نفت برای این بخش از شركت ملی نفت ایران شكسته می شود و شاید بخشی از منافع این وزارتخانه كه ناشی از انحصار فروش نفت است به خطر بیفتد. در نتیجه، وزارت نفت و زیرمجموعه های آن مشابه دو تجربه قبلی عرضه نفت در بورس در سال 90 و 93 این بار هم علیرغم كاهش شدید صادرات نفت كشور، منافع سازمانی خودش را به منافع ملی كشور ترجیح میدهد.
2- اعطای معافیت های موقت آمریكا به خریداران نفت ایران: اعطای این معافیت به خریداران نفت ایران باعث شد كه نگرانی ها از به صفر رسیدن میزان صادرات نفت كشور كاهش یابد و همچنین فشار ایجاد شده بر وزارت نفت برای اجرای راهكارهای ضدتحریمی كاهش یابد و عرضه نفت در بورس با وقفه ای 50 روزه مواجه شود. این در حالی است كه معافیت های داده شده به خریداران نفت ایران تنها تا 6 ماه برقرار است و پس از آن، حجم این معافیت ها كاهش خواهد یافت و حتی احتمال دارد برخی از این معافیت ها لغو شود. اما به نظر میرسد كه اعطای معافیت های موقت باعث شده كه این وزارتخانه بر روند اشتباه خود یعنی فروش نفت از مدل سنتی تمركز كند و نسبت به تنوع سازی مسیر فروش نفت بی تفاوت شود. این در حالی است كه كارشناسان معتقدند كه دلیل اصلی اثرگذاری تحریم های نفتی آمریكا، مدل سنتی فروش نفت كشور توسط امور بین الملل شركت ملی نفت ایران است.
در مجموع، با توجه به كاهش شدید میزان صادرات نفت كشور در ماه های اخیر و همچنین موفقیت آمیز بودن عرضه نفت در بورس در فاز آزمایشی، ضروری است ولی انحصارطلبی وزارت نفت و دلخوشی به معافیت های موقت آمریكا به خریداران نفت ایران باعث شده است این راهكار موفق متوقف شده و این پیروزی بزرگ در بی اثر كردن تحریم های نفتی در آستانه شكست قرار گیرد. انتظار می رود با هوشیاری مقامات ارشد وزارت نفت و نهادهای نظارتی هر چه سریعتر این شرایط تغییر یابد و مجددا شاهد عرضه نفت در بورس باشیم.
منبع: فارس
انتهای پیام/