برای همه زبان های خارجی، كتاب درسی داریم؟ باید این رشته ها و زمینه های رشد آن ها را معرفی و سازوكاری در قالب هدایت تحصیلی فراهم كنیم كه اگر دانش آموزی قصد تحصیل در یك زبان خارجی را در دانشگاه داشت در دوره دبیرستان نیز همان زبان را بخواند.
توجه به تنوع در آموزش زبان های خارجی از جمله دغدغه های مقام معظم رهبری بود كه در دیدار با فرهنگیان در سال 95 به آن اشاره فرمودند. رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی و توجه به سایر زبان ها به لحاظ مجموعه نیازهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی متنوعی كه در كشور وجود دارد از جمله دغدغه های مهمی است كه تا كنون پاسخ مناسبی در آموزش و پرورش به آن داده نشده است. هرچند زبان های غیرانگلیسی مصوب می توانند به عنوان زبان خارجی از سوی دانش اموزان متقاضی انتخاب شوند و منعی برای آن وجود ندارد اما عملا به علت اقبال جامعه به زبان انگلیسی، زبان های خارجی دیگر مغفول واقع می شوند.

رضا خیرآبادی، سرپرست حوزه تربیت و یادگیری زبانهای خارجی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی در گفت وگو با ایسنا، درباره ضرورت های آموزش زبان های خارجی غیرانگلیسی مواردی را مطرح و پیشنهادات جدیدی برای تقویت انگیزه فراگیران زبان های خارجی داشت كه اكنون در مرحله بررسی های كارشناسانه قرار دارند.

وی در ابتدا با اشاره به ماموریت ها و وظایف سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی اظهار كرد: وظیفه سازمان پژوهش چندبعدی است؛ یك بعد آن كه بیشتر شناخته شده، تالیف و تولید كتاب های درسی است البته باید توجه داشت كه در رویكرد جدید وزارت آموزش و پرورش و در راستای تحول بنیادین، از ابتدای دهه 1390 به جای "كتاب" از "بسته آموزشی" صحبت می كنیم. تفاوت در این است كه رسانه های آموزشی و تالیف های مكمل هم به بسته آموزشی افزوده می شود.

وی افزود: به عنوان مثال در حوزه زبان های خارجی بسته آموزشی شامل كتاب دانش آموز، كتاب كار، راهنمای معلم، فایل صوتی یا كتاب گویا و فلش كارت آموزشی (برای پایه های هفتم تا نهم) می شود.

سرپرست حوزه تربیت و یادگیری زبانهای خارجی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی با بیان اینكه یك وظیفه دیگر سازمان، تولید راهنمای حوزه های یادگیری است گفت: بسته آموزشی باید مبتنی بر یكسری برنامه ریزی ها و سیاستگذاری های كلان تولید شود. ما علاوه بر تولید محتوا، سیاست گذاری را نیز انجام می دهیم تا مولفان بر مبنای آن تولید محتوا كنند.

خیرآبادی افزود: وظیفه سوم سازمان پژوهش، نظارت است. به عنوان مثال اگر قرار باشد كتب كمك آموزشی و مكمل وارد مدارس بشوند سازمان باید به لحاظ محتوایی آنها را بررسی كند. طرح سامانبخشی منابع كمك آموزشی در همین راستا اجرا می شود. سازمان پژوهش ماموریت های دیگری چون چاپ و توزیع كتاب های درسی، برگزاری برخی جشنواره ها مانند جشنواره بین المللی فیلم رشد و ... را نیز برعهده دارد.

صرفا متولی آموزش زبان انگلیسی نیستیم/ 6 زبان خارجی مصوب داریم

زبان عربی به عنوان زبان خارجی دیده نشده است

وی با بیان اینكه برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران دارای 11 حوزه تربیت و یادگیری است كه یكی از آنها زبان های خارجی است گفت: ما صرفا متولی آموزش زبان انگلیسی نیستیم. از دو دهه قبل شورای عالی آموزش و پرورش كه نهاد اصلی سیاست گذار در عرصه آموزش و پرورش است، آموزش زبان های دیگری غیر از زبان انگلیسی را هم به تصویب رسانده است. در برنامه درسی ملی و مصوبات شورای عالی، تدریس زبان های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی و روسی تصویب و به رسمیت شناخته شده است.

سرپرست حوزه تربیت و یادگیری زبانهای خارجی سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ادامه داد: زبان عربی به عنوان زبان خارجی دیده نشده است و حوزه مستقلی به نام حوزه تربیت و یادگیری قرآن و عربی در برنامه درسی ملی دیده شده است. عملكردی كه از زبان آموزی عربی انتظار داریم، گفت وگو و محاوره نیست بلكه دانش آموزان باید توانایی پیدا كنند منابع و كتب دینی و مذهبی را بخوانند و به قرآن مسلط شوند. در واقع عربی در خدمت فهم منابع دینی است. البته برخی كارشناسان بر این باورند كه با توجه به جغرافیای خاص ایران و همسایگان عرب زبانی كه داریم می توانیم زبان عربی را هم به عنوان زبان خارجی در مدارس تدریس كنیم.

برای همه زبان های خارجی، كتاب درسی تولید شده است؟

خیرآبادی در پاسخ به اینكه آیا برای همه زبان های خارجی نام برده شده كتب و محتوای آموزشی تولید شده است؟ اظهار كرد: تولید و تدوین كتاب، حلقه آخر فرآیند آموزش است. زمانی كتاب تولید می كنیم كه این موضوع در اسناد بالادستی دیده و نیازسنجی انجام شده باشد. فی نفسه نوشتن كتاب كار سختی نیست. اما این كتاب قرار است تدریس شود كه الزاماتی می خواهد. دغدغه اصلی ما تولید كتاب نیست بلكه میزان بازخورد آن در میان دانش آموزان است.

عضو هیئت علمی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی افزود: اینكه یك كتاب چگونه تدریس بشود و این تدریس استمرار داشته باشد حائز اهمیت است. این تجربه را از دهه 70 داریم. سالهاست كه دو درس فرانسه و آلمانی به عنوان زبان خارجی انتخابی در مدارس قابل ارائه است و سال هاست كه دانش آموزان ما می توانند در امتحان نهایی یا كنكور زبان خارجی خود را زبان آلمانی یا فرانسه انتخاب كنند.

وی با بیان اینكه مسئله اصلی ما در آموزش زبان های خارجی این است كه استقبال چندانی از زبان های غیرانگلیسی به عمل نمی آید عنوان كرد: این موضوع نیازمند آسیب شناسی است. بنابراین همانطور كه گفته شد مشكل اصلی ما تولید كتاب و حتی تربیت دبیر هم نیست. وقتی یك عنوان درسی به عنوان زبان خارجی می تواند بالنده باشد كه نیاز از سمت مخاطب و اولیاء نیز وجود داشته باشد درغیراین صورت طبیعی است كه وقتی در یك سبد دروس 99 درصد دانش آموزان انگلیسی را انتخاب می كنند به تدریج سایر زبان ها كنار گذاشته شود.

تعداد ناچیز دانش آموزان غیر انگلیسی زبان در نظام آموزش رسمی

خیرآبادی درباره تعداد دانش آموزان غیر انگلیسی زبان در نظام آموزش رسمی اظهار كرد: تقریبا می توان گفت شمار این دانش آموزان با توجه به جمعیت دانش آموزی ناچیز و قابل اغماض است البته زبان های غیرانگلیسی در برخی مدارس تدریس می شوند كه البته بیشتر مدارس تطبیقی هستند. گروهی از دانش آموزانی كه زبان های فرانسه و آلمانی را انتخاب می كنند به صورت خودخوان و داوطلب آزاد این زبانها را مطالعه می كنند و بخشی هم در مدارس این زبانها را می آموزند. البته باید به این نكته توجه داشت كه در مجموع در جامعه ما اقبال نسبت به زبان انگلیسی نسبت به سایر زبان های خارجی حتی در موسسات آزاد هم بیشتر است كه این موضوع ریشه در نوع نگرش جامعه و مجموعه ای از متغیرهای فرهنگی و اجتماعی دارد.

وی در پاسخ به اینكه چرا باید زبان های غیر انگلیسی را آموزش دهیم؟ اظهار كرد: تنها با بازارهای انگلیسی زبان سروكار نداریم. به عنوان مثال با كشورهای حوزه شرق، روسیه، چین و ... نیز ارتباط داریم و در مجموع نیازهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی متنوعی وجود دارد و ضروری است كه برای تامین نیازهای كشور مترجمان و افراد زبان دان مسلط و توانمندی تربیت كنیم.

سرپرست حوزه تربیت و یادگیری زبان های خارجی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی به شروع آموزش زبان های خارجی غیرانگلیسی از دبیرستان تا دانشگاه ها نیز اشاره كرد و گفت: در حال حاضر زبانهای خارجی مختلفی در سطح كارشناسی، كارشناسی ارشد و حتی دكترا در گرایشهای مترجمی، ادبیات و آموزش در دانشگاه های كشور تدریس می شود. وقتی به عنوان مثال دانش آموزی در دبیرستان زبان انگلیسی بخواند و در دانشگاه رشته زبان ایتالیایی را انتخاب كند ما به نوعی دچار هدررفت منابع شده ایم. شخصی كه می خواهد مترجمی زبان ایتالیایی بخواند چه بهتر كه از دوره متوسطه شروع به مطالعه آن كند و در دانشگاه استمرار دهد.

پیشنهادهای جدید برای تقویت انگیزه فراگیران زبان های خارجی غیرانگلیسی:

از ایجاد و معرفی ارزش افزوده زبان های غیرانگلیسی تا تاسیس هنرستان های زبان های خارجی

خیرآبادی ادامه داد: گام نخست ما این است كه یك راهنمای حوزه تربیت و یادگیری منسجم و جامع تدوین كنیم و پس از تصویب آن در مراجع ذی صلاح فرایند تالیف بسته های آموزشی زبانهای خارجی غیرانگلیسی هم آغاز می شود. پیشنهادهای خوبی ارائه داده ایم و به دنبال ایجاد و معرفی ارزش افزوده برای زبان های خارجی غیرانگلیسی هستیم. جامعه ما به درست یا غلط بر این باور است كه زبان خارجی یعنی زبان انگلیسی. اگر والدین و دانش آموزان بدانند مثلا مترجمی آلمانی بازار كار مناسبی دارد حتما از آن استقبال می كنند.

وی تاكید كرد: باید این رشته ها و زمینه های رشد آن ها را معرفی و سازوكاری در قالب هدایت تحصیلی فراهم كنیم كه اگر دانش آموزی قصد تحصیل در یك زبان خارجی را در دانشگاه داشت در دوره دبیرستان نیز همان زبان را بخواند.

سرپرست حوزه تربیت و یادگیری زبان های خارجی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی افزود: پیشنهادهای مختلفی برای تقویت انگیزه فراگیران زبان های خارجی غیرانگلیسی بررسی شده است از جمله بررسی احتمال تاسیس هنرستان ها یا زبانكده هایی برای تدریس زبان های خارجی در استان های مختلف كه البته این پیشنهادات فعلاً در مرحله بررسی كارشناسانه است. در ضمن می توانیم در آموزش زبان های خارجی از بسترهای فناورانه مانند آموزش مجازی و برخط هم استفاده كنیم كه ضمن صرفه جویی مالی می تواند باعث گسترش دسترسی دانش آموزان مناطق مختلف به زبان های خارجی غیرانگلیسی شده و عدالت آموزشی را در سراسر كشور تعمیق كند.