تهران - ایرنا - سرپرست حوزه تربیت و یادگیری ادبیات فارسی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی گفت: یكی از كارهای جدی دست اندركاران تالیف كتاب های درسی،  نقد و بررسی كتاب ها،  زبان آموزش و برنامه درسی دوره اول ابتدایی و نوشتن نقشه جامع است.

معصومه نجفی پازوكی روز پنجشنبه در گفت و گو با خبرنگار گروه دانشگاه و آموزش اظهار داشت: محتوای برخی از كتاب های درسی با توجه به بازخورد و نظر سنجی از معلمان تغییراتی داشته است و به دنبال این هستیم تا تغییرات همراه با یك نقشه جامع باشد.

وی در رابطه با كتاب نگارش نیز اظهار داشت: كتاب های نگارش كتابی برای آموزش مهارت نوشتن است كه در گذشته كتابی با این نام و مضمون وجود نداشت. از پایه هفتم كتاب هایی را با عنوان نگارش تالیف كردیم كه تا پایه دوازدهم هر سال یك كتاب برای دانش آموزان در نظر گرفته شده است.

وی اضافه كردك به طور مثال در پایه هفتم استانداردهای نوشتن را به دانش آموز آموزش داده ایم و اینكه یك متن از پاراگراف هایی تشكیل شده كه باید در هر پاراگراف از یك ایده و موضوع استفاده شود و جمله های بعدی باید به دنبال جمله قبل نوشته شود تاكنون در سیستم آموزشی وجود نداشته است.

این استاد دانشگاه افزود: این كتاب های نگارش در تالیفات جدید همراه كتاب های فارسی اما در ساعت دیگر مورد آموزش قرار می گیرد. كه 2 ساعت درسی را كتاب های فارسی و 2 ساعت دیگر را تدریس كتاب های نگارش به خود اختصاص داده است. در قبل كتاب های فارسی حفظی بوده اما كتاب های تالیف شده جدید مهارت را به دانش آموزان یاد می دهد. در نگارش 3 ما به مقاله نویسی می رسیم كه دانش آموز در پایان این سری كتاب ها با آموزش مقاله نویسی نیز آشنا می شود.

نجفی پازوكی تصریح كرد: كتاب نگارش بنا به درخواست سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی از كنكور حذف شد و در پی این درخواست معلمان نیز این كتاب را به دلیل نبود در كنكور كنار گذاشته و آموزش ندادند. بعضی افراد نسبت به ارزش این كتاب آگاهی ندارند و تنها ملاك آنها كنكور است.

وی گفت: در برنامه درسی تمام كشورها اینگونه است كه وقتی قرار است آموزش نوشتن داده شود یك مرحله قبل از نوشتن، و مرحله بعدی مرحله پس از نوشتن است كه هر كدام دارای گام هایی است. كتاب كاملا آموزشی می گوید اگر گسترش محتوا در زمان و مكان باشد در مرحله اول فعالیتی به دانش آموز می دهد كه این مرحله را یاد می گیرد و یا خیر و در مرحله دوم نیز به دانش آموز فعالیتی سپرده می شود بدین معنی كه ضمن آموزش، دانش آموز تمرین نیز می كند البته برخی از معلمان به فعالیت های ضمن درسی انتقاد داشته و می گویند این فعالیت ها وقت گیر است كه این نتیجه را در پی خواهد داشت كه نگاه معلم به درس مهارتی، نگاهی دانشی باشد.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در مواردی معلم ادبیات، ساعت درس خود را كم عنوان كرده و از ساعت نگارش برای تدریس ادبیات استفاده می كند این در حالی است كه اگر معلم به جایی برسد كه لذت ادبیات و مهارت های زبانی را فرا بگیرد هیچ گاه از ساعت نگارش كم نمی كند.

وی در خصوی آموزش معلمان در زمان تالیف كتاب های جدید نیز توضیح داد: دوره مدرسان كشوری پیش از این برگزار می شد و هر یك از این افراد آموزش دیده، مدرسان میانی در استان خود می شدند اما اكنون این آموزش ها به دلیل هزینه بر بودن حذف شده است.

این استاد دانشگاه با بیان این مطلب كه لذت ادبیات در مدارس ما عمیق نیست، خاطرنشان كرد: باید بچه ها را به جای اینكه تنها در سطح دانشی نگه داریم از این فضا خارج كنیم و برای آموزش زبان به آنها مهارت زبانی را بیاموزیم. فن سخنوری، نوشتن و تمركز یك نوع از مهارت هستند از این رو اگر می خواهیم به دانش آموزان ادبیات آموزش دهیم باید لذت این درس را به آنها بچشانیم اینكه دائم حفظیات را به خورد دانش آموز دهیم، فایده ای نخواهد شد.

وی گفت: برای دوره اول ابتدایی (پایه های اول، دوم و سوم) از سال 94 تیمی برای مطالعه در مورد كتاب های درسی این دوره تشكیل شد و حدود 4 سال است كه هنوز كار كارشناسی آن تمام نشده و به قطعیت نرسیده است. این مطالعات همان برنامه درسی كشورهای پیشرفته، مبانی نظری در حوزه های مهارتی زبانی خواندن، نوشتن، سخن گفتن است و در مراحل بعدی در مدارس به صورت پایلوت اجرا می شود. اكنون در حال تنظیم برنامه درسی و طراحی آموزشی این دوره هستیم.

نجفی پازوكی ادامه داد: اگر فرصت داشته و بتوانیم زمان مناسبی را برای طراحی این دوره ها اختصاص دهیم به طور قطع كتاب های درسی خوب و جامعی تنظیم خواهد شد. اتفاقاتی كه روی داد در مدت زمان كوتاه و با امكانات كم انجام شد كه به طور قطع این زمان و امكانات كم ضعف هایی را نیز با خود به همراه داشت.

این استاد دانشگاه گفت: با توجه به دستور وزیر آموزش و پرورش مبنی بر اجرایی كردن سند تحول بنیادین و نیز عملیاتی كردن این سند توسط سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی و دستور رهبری مبنی بر اینكه سندهای خوبی در حوزه آموزش و پرورش تنظیم شده (سند تحول بنیادین و سند برنامه درس ملی) اما عملیاتی شدن این سندها در این برهه مهم است، ما در این زمان تمام توان و توجه خود را معطوف به عملیاتی كردن این سندها كرده ایم.

نجفی پازوكی بیان داشت: اگر ما بتوانیم سند برنامه درسی را عملیاتی كنیم با شرایط روز دنیا انطباق داشته و جدا از آن نخواهیم بود. این مسیر باید به قدری هموار باشد كه در تولیدات و كارهای پیش رو موفق باشیم.

وی با بیان اینكه درصدد تهیه بسته آموزشی تلفیقی در پایه اول ابتدایی هستیم، افزود: در این میان مشكلاتی وجود دارد از جمله اینكه در این بسته تلفیقی كلاس درس باید مجهز به ویدئو پروژكتور باشد كه كلاس های ما فاقد این امكانات هستند و در نتیجه كمی عقب نشینی می كنیم. و یا در مورد بعدی معلم آن كلاس باید آموزش لازم را دیده باشد كه این مورد نیز صورت نگرفته و باز هم به عقب بر می گردیم، در مرحله بعد تعداد دانش آموزان نباید بیشتر از 22 نفر باشد كه این مورد نیز در بیشتر مدارس ما صدق نمی كند.

نجفی پازوكی ادامه داد: با این شرایط از این بسته یادگیری دیگر چیزی باقی نمی ماند. ما در شرایط فعلی در این فكر هستیم كه بسته یادگیری را كامل تولید كنیم و در اولین سال اجرا پنج درصد مدارس كل كشور را زیر پوشش قرار دهیم.

وی در خصوص زمان اجرای این طرح گفت: تمركز ما در صورت هموار بودن مسیر سال 1401 است كه این طرح را آغاز كنیم. ما می خواهیم این طرح را به صورت پلكانی و اجرای سراسری انجام دهیم. در این طرح گوش كردن و سخن گفتن پیش نیاز خواندن و نوشتن است. اگر این مسیر هموار شده و بتوانیم برنامه درسی را از سال 1401 حتی در تعداد كمی از مدارس داشته باشیم حركت خوبی انجام شده است و در آن زمان است كه ظرفیت های علمی كشور برای ارتقا برنامه باید پای كار آمده و این طرح را مورد نقد قرار دهند.

این استاد دانشگاه افزود: ما باید هم افزایی كرده و در آموزش و پرورش از مراكز آموزشی خصوصی بهره بگیریم تا بتوانیم بسته غنی آموزشی را طراحی كنیم. باید به نگاهی برسیم كه پایگاه كتاب های درسی ما پایگاه علمی بوده و بتواند از ظرفیت كشور استفاده كند.

نجفی پازوكی گفت: در شرایط فعلی با نیروهای پاره وقت بیرونی كار می كنیم. كارگروهی را در یكی از روزهای هفته داریم كه تعدادی از استادان دانشگاه به این نشست آمده و جلساتی را در خصوص برنامه سه سال اول ابتدایی (رویكرد، اهداف، محتوا و ارزش ها) برگزار می كنند.

وی یادآورشد: كارگروه دیگری نیز در بحث زبان آموزش كتاب ها فعالیت می كند. این زبان آموزش همان جمله ای است كه چگونه نوشته شود تا قابل خواندن باشد. و یا حتی به لحاظ نقطه گذاری و ویرایشی چگونه باشد كه فعال كردن این كارگروه از برنامه های دیگر به موازات كارهای دیگر است.

وی كارگروه دیگر را نقد و بررسی كتاب های متوسطه عنوان كرد و گفت: این كارگروه نیز كه اكنون در حال طراحی آن هستیم و وضع موجود و چالش های این طرح در حال رسیدگی است بنا دارد نقدهای وارد شده به كتاب های درسی را به صورت تخصصی تری بررسی كند.

به گفته وی در رویكرد جدید حافظه محوری دیگر مطرح نیست بلكه آموزش مهارت و تفكر مورد بررسی قرار گرفته و آموزش داده خواهد شد. به عبارتی دانش آموز خود مفاهیم را كشف می كند.

نجفی پازوكی ادامه داد: زمانی كه حافظه محوری و مباحث دانشی كم رنگ شود شرایط برای اینكه نگاه و رویكرد جدید كه لازمه تغییر كتاب ها و شبیه شدن به نگاه دانش آموزان است، فراهم خواهد شد. زمانی كه مطالبه جامعه این است كه بعضی از كتاب ها به لحاظ ویراستاری و محتوایی ایراداتی دارد باید تا نهایی شدن طرح، ایرادات آن گرفته شود. باید با توجه به مطالبه جامعه نگاه نقادانه ای داشته و ایرادات آن را اصلاح كنیم.

معلمان ساعت آموزش درس ادبیات را زیاد می دانند

وی در خصوص حذف برخی محتوای درسی اظهار داشت: به درخواست شورای عالی آموزش و پرورش محتوای جداول كتاب های قبلی و فعلی ادبیات استخراج و بعد از كنار یكدیگر قرار دادن آن مشخص شد كه در كتاب های قبل پنج كتاب ادبیات و هر كدام شامل 24 درس بود و كتاب های ادبیات فعلی شامل 3 كتاب و هر كتاب شامل 16 درس است كه البته تعدادی از معلمان نیز همین 2 ساعت زمان درس ادبیات را كه در جداول هفتگی است زیاد عنوان می كنند.

این استاد دانشگاه گفت: كتاب های قبلی مربوط به 2 دهه قبل بوده و طبیعی است كه تغییراتی در آن رخ دهد بنابراین از متون به روزتر در كتاب های جدید استفاده می شود.

وی علت اینكه تعدادی می گویند حجم زیادی از مطالب درسی در كتاب های فعلی موجود نیست را كم شدن میزان درس های كتاب بیان كرد و افزود: علت دیگر كم شدن محتوای كتاب های جدید رویكردی است كه به لحاظ رفتن به سمت نویسندگان و شاعران معاصر در كتاب های درسی در پیش گرفته شده است.

نجفی پازوكی به نقل از سید جعفر شهیدی، گفت: اگر ما می خواهیم ادبیات لذت درستی را در مخاطب ایجاد كند باید تخصصی آن را به دانشگاه منتقل كنیم. فردی كه عاشق ادبیات است وقتی وارد دانشگاه می شود به طور تخصصی دانش موضوعی ادبیات را در دانشگاه یاد می گیرد.

این استاد دانشگاه ادامه داد: اگر نقدی به كتاب های درسی صورت می گیرد باید عمیق و اندیشمندانه بوده و سطحی نباشد. منتقدان می توانند كتاب های قدیم و جدید را از سال 85 تا 95 در كنار خود قرار دهند و حتی از منظر دیگری به كتاب های تالیف شده از سال 95 به بعد نگاه كنند. اینكه بخواهیم تالیف جدید را با تالیف های دیگر مقایسه كنیم كار درستی نیست. كلمه حذف محتوا از كتاب های درسی نادرست است.

نجفی پازوكی افزود: زمانی كه ظرف كتاب های درسی كوچك شود مسلما محتوای آنها نیز كمتر شده و طبیعی است كه بخشی از مظروف باید كنار گذاشته و حذف شود. كتاب های درسی فارسی ساختاری فصلی و مشترك دارند كه در هر فصل یك مضمون مشترك وجود دارد.

وی ادامه داد: به طور مثال یك فصل ادبیات داستانی و در فصل دیگر ادبیات انقلاب اسلامی وجود دارد كه این فصل ها در كتاب های دیگر نیز بر همین منوال بوده است. نگاه دیگر این است كه یك فصل ادبیات پایداری و فصل دیگر ادبیات انقلاب اسلامی است كه انتقاد به این رویه وجود دارد كه نباید این فصول پشت سر هم باشد.

وی در خصوص مطالبات سطحی از محتوای كتاب های درسی گفت: مطالباتی كه در رسانه ها برجسته می شود اگر مطالبه نقادانه و عمیق باشد باعث ارتقا شده اما زمانی كه جریان سازی از گروه های خاص داخل و یا خارج كه بخواهند موضوع را به هم ریخته جلوه داده و به آن بپردازند نه تنها باعث ارتقا نشده بلكه صدماتی را نیز به این بخش وارد می سازد.

این استاد دانشگاه با بیان این مورد كه انتقادهایی نیز به این بخش وارد است، افزود: من نیز نقد علمی به بعضی روش ها دارم كه این انتقاد بیشتر به كمبود امكانات در این بخش برمی گردد. به دلیل تغییر دائم نظام آموزشی تمام كارشناسان و متخصصان دفتر تالیف از این فرآیند ناراضی هستند. در یك جایی كه نظام آموزشی ما تبدیل به نظام 6.3.3 شد این اتفاق روی داد. /

برچسب ها
- كتب درسی
- سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
- آموزش و پرورش