مناطق ویژه اقتصادی در كشورهای پیشرفته، محلی برای جذب سرمایه گذاران در جهت تولید و تجارت هستند. عمدتا این مناطق در كنار دریاهای آزاد قرار دارند و به همین دلیل، تولید و تجارت در این مناطق آسان تر از سایر نقاط صورت می گیرد. یكی از مناطق ویژه اقتصادی كشور كه طی سال های اخیر به عنوان قطب تولید و صادرات فولاد، آلومینیوم و سایر محصولات معدنی و نفتی مطرح شده، منطقه ویژه اقتصادی و صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس است. برای بررسی بیشتر این موضوع، خبرنگار پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات آنلاین» با حسن خلج طهرانی، مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی و صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس به گفت وگو نشسته است كه مشروح آن را در ادامه می خوانید:

توضیحاتی در خصوص منطقه ویژه خلیج فارس و شركت های مستقر در این منطقه بفرمایید.

منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس در كیلومتر 13 بزرگراه شهید رجایی در غرب بندرعباس واقع شده است. این منطقه در تاریخ 24 بهمن سال 1376 با نام منطقه ویژه معادن و فلزات، بر اساس مصوبه هیت وزیران تاسیس و از ابتدای سال 1388 به منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس تغییر نام داد .
منطقه خلیج فارس با وسعت تقریبی چهار هزار و 500 هكتار در چهار سایت جنوبی، میانی، شمالی و توسعه به لحاظ جغرافیایی تقسیم شده كه دو هزار هكتار آن عملیاتی و شركت های سرمایه گذار در حال اجرا یا بهره برداری طرح های مورد نظر بوده و دو هزار و 500 هكتار دیگر در حال آماده سازی زیرساخت ها هستند.
با پیگیری و مذاكرات متعدد در سال 1398 با توجه به تمام فشارها و محدودیت های كشور در سرمایه گذاری، این منطقه به لطف خداوند و حمایت استانداری و ریاست هیئت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) موفق به جذب سرمایه گذاران داخلی و خارجی جهت سرمایه گذاری در منطقه ویژه شده است. هم اكنون 17 واحد تولیدی در منطقه ویژه علی رغم اعمال فشارهای ناجوانمردانه به كشور با حداكثر ظرفیت در حال تولید هستند و هیچ یك غیر فعال و یا تعطیل نشده اند و همچنان در حال تولید و صادرات هستند. اشتغال زایی در این منطقه حدود 12 هزار نفر به صورت مستقیم بوده و 22 هزار نفر با توجه به طرح های در دست اجرا هدف گذاری شده است.
این منطقه یكی از قطب های تولید فولاد كشور است؛ به طوری كه در سال گذشته با امضای تفاهم نامه ای، طرح تولید 10 میلیون تن فولاد در استان هرمزگان و منطقه ویژه خلیج فارس به امضا رسید. در حال حاضر، شركت های تولیدكننده فولاد و فلزات در حال تولید مستقر در منطقه شامل شركت های فولاد هرمزگان جنوب با تولید اسلب فولادی به ظرفیت 1.5 میلیون تن، فولاد كاوه جنوب كیش با تولید بیلت فولادی به ظرفیت 1.2 میلیون تن، صبا فولاد خلیج فارس با تولید آهن اسفنجی (بریكت) به ظرفیت 1.5 میلیون تن و فولاد جنوب با تولید فولاد خام به ظرفیت 300 هزار تن مشغول به فعالیت هستند.
در عین حال، شركت های آلومینیوم المهدی با تولید شمش آلومینیوم به ظرفیت 110 هزار تن، آلومینیوم جنوب (هرمزآل) با تولید شمش آلومینیوم به ظرفیت 147 هزار تن، تولید روی بندرعباس با تولید شمش روی به ظرفیت 18 هزار تن و سنگ و فولاد هرمزگان با تولید آهك كلسینه و هیدراته به ظرفیت 20 هزار تن در سال، سایر تولیدكنندگان فلزات اساسی در منطقه ویژه خلیج فارس هستند.
همچنین شركت های دیگری توسعه برق غدیر اكسین با تولید برق به ظرفیت 235 مگاوات تركیبی، قیر هرمز پارس با تولید روغن سنگین و قیر به ظرفیت دو میلیون بشكه در سال، بنا گستر كرانه با انجام انتقال مواد نقتی از پالایشگاه ستاره خلیج فارس به اسكله، توسعه برق غدیر اكسین (نیروگاه هرمز) با نیروگاه برق سیكل تركیبی به ظرفیت 235 مگاوات و نیك گستر قشم با انجام تخلیه و بارگیری و تولید جیوه مشغول به كار هستند. در عین حال، فولاد مباركه اصفهان نیز یك انبار كالاهای وارداتی و صادراتی در این منطقه احداث كرده است. علاوه بر موارد یاد شده، شركت ها برای تامین آب خود اقدام به تصفیه آب دریا كرده اند كه شامل شركت های نور ویژه با تولید آب شیرین كن به ظرفیت چهار هزار متر مكعب در روز، فولاد هرمزگان جنوب با ظرفیت 30 هزار متر مكعب در روز و فولاد كاوه جنوب كیش با ظرفیت 55 هزار متر مكعب در روز می شوند.

چه طرح های توسعه ای در منطقه ویژه خلیج فارس در حال اجرا هستند؟

به دلیل قرارگیری در كنار دریا، این منطقه جذابیت های زیادی برای سرمایه گذاران دارد و به همین دلیل علاوه بر شركت های یاد شده، چند طرح دیگر نیز در حال اجرا هستند كه شامل طرح های معدنی و فلزی، نیروگاهی و... می شود. ازجمله طرح های معدنی و فلزی كه به زودی به بهره برداری می رسند، می توان به طرح شركت مادكوش با احداث كارخانه گندله سازی به ظرفیت 2.5 میلیون تن در فاز اول و 2.5 میلیون تن فاز دوم، شركت مادشیمی با احداث كارخانه كنسانتره، شركت ملی صنایع مس با احداث ذخیره اسید سولفوریك، امین تجارت هرمز با احداث كارخانه های فرزكاری، ماشین كاری، انبارداری، تراش كاری، تعاونی مبشر نور دریا با تولید آهن اسفنجی و تختال فولادی به ظرفیت 1.5 میلیون تن، تولیدی و خدمات نسوز توكا با تولید جرم های نسوز به ظرفیت هشت هزار تن، فرآوری معدنی اپال كانی پارس با تولید و فرآوری آهن قراضه و احداث كوره پخت آهك هیدارته به ظرفیت 90 هزار تن، صنعتی و معدنی میمند پارسیان با تولید آهك و دولومیت به ظرفیت 120 هزار تن، پروژه سولفو كریت، نوین آلیاژ سمنان با تولید فروكروم و فرو منگنز پركربن به ظرفیت 26 هزار تن، صنعتگران مطمئن شرق با ساخت انواع سازه های فلزی، یكتا فولاد دوران با تولید انواع فروآلیاژ و كورد وایر به ظرفیت 41 هزار تن، اشاره كرد.
همچنین در این منطقه قرار است طرح هایی همچون نفت كاسپین با ایجاد پالایشگاه روغن به ظرفیت 650 هزار تن، سرمایه گذاری برق و انرژی غدیر (نیروگاه نما) با احداث نیروگاه سیكل تركیبی به ظرفیت 910 مگا وات، كیمیا بنیان ایرانیان (گروه توسعه سرمایه گذاری انتخاب) با تولید LAB و پارافین نرمال، آساك انرژی زینو با تولید قیر پلیمر و مازوت و نگار شبكه قزوین با اجرا و بهره برداری از پروژه ICT كه تكمیل كننده زیرساخت های منطقه هستند نیز به بهره برداری برسند.

این منطقه از چه زیرساخت هایی برای جذب سرمایه گذاران برخوردار است؟

جهت آماده سازی زیرساخت های مرتبط با تولید در سال 1397 علی رغم افزایش نرخ ارز و فشار بر پیمانكاران با جدیت و همت مضاعف سه طرح به بهره برداری رسید. یكی از آن ها خط انتقال گاز منشعب از خط هفت سراسری صلح حسب مصوبه هیئت محترم دولت به ظرفیت یك میلیون و 200 هزار متر مكعب در ساعت، خط 30 اینچ كلاس Dبا سه لایه پوشش پلی اتیلن به طول 3.8 كیلومتر برای فشار 1050 psi و سه ایستگاه بود كه شامل ایستگاه LBV (Line Break Valve) شیرهای كنترل خودكار طرح و رسیور جهت تمیز كردن خط، ایستگاه Metering و Heatering جهت كنترل مقدار دبی گاز ورودی و گاز مصرفی و گرم كردن گاز ورودی، ایستگاه CGS (City Gate Station) شامل فیلترهای جداكننده در دو مرحله و رگولاتور افت فشار از 800 psi به 400 psi می شوند. این طرح با مبلغ 35 میلیارد تومان كامل شد و در صورتی كه تاخیر و یا توقف در اجرا اتفاق می افتاد، باید با بیش از 150 میلیارد تومان هزینه اضافه تكمیل می شد.
طرح دیگر، نیروگاه سیكل تركیبی هرمز با ظرفیت 235 مگاوات در دو بخش شامل 160 مگاوات گاز و 75 مگاوات بخار بود كه در بخش گاز حدود 40 میلیون یورو (300 میلیارد ریال) سرمایه گذاری شد.
طرح توسعه دیگر، پروژه ساخت دیوار و جاده پیرامون به طول 43 كیلومتر بود زیرا با مصوبه دولت دو هزار و 500 هكتار به منطقه اضافه شد كه طبق مقررات گمركی باید محصور می بود. طول رینگ 43 كیلومتر بود و این طرح در شرایط توپوگرافی بسیار خشن و سخت با درج آرم منطقه بر دیوار بتنی به ضخامت 12 سانتی متر به اجرا درآمد. در این طرح از تكنولوژی RCC (Role Concirit Compact) جهت زیرساخت جاده استفاده شد كه برای اولین بار در كشور به این وسعت با پیمانكار بومی استان (شركت سرریگ بندر) انجام پذیرفت. نكته جالب توجه آن است كه در این روش، سنگدانه و سیمان به میزان متناسب آب تبدیل به بتن خشك و قابل حمل با كامیون شده و همانند آسفالت به وسیله Finisher و غلطك به تراكم می رسد. مبلغ قرارداد این طرح 62 میلیارد تومان بود كه با 25 درصد افزایش، مبلغ آن به 94 میلیارد تومان رسید.

چه سرمایه گذاری هایی اخیرا در منطقه ویژه جذب شده اند؟ مبلغ این سرمایه گذاری ها چه میزان است؟

در راستای فرمایشات مقام معظم رهبری و ریاست جمهوری مبنی بر توجه ویژه به امر تولید و سرمایه گذاری بخش خصوصی، با مذاكرات مستمر و جلب رضایت سرمایه گذاران بخش خصوصی داخلی و خارجی، منطقه ویژه موفق به جذب سرمایه گذاران متعددی در منطقه ویژه جهت راه اندازی واحدهای تولیدی شده است. این سرمایه گذاری ها شامل طرح تولید فروآلیاژ و كورد وایر شركت یكتا فولاد دوران با سرمایه گذاری به میزان 17 میلیون یورو، طرح تقطیر نفت سفید و تولید حلال های نفتی شركت پترو پالایش تسخیر با سرمایه گذاری به میزان سه میلیون دلار، طرح انتقال، ذخیره سازی و صادرات اسید سولفوریك شركت صنایع ملی مس ایران با سرمایه گذاری به میزان سه هزار و 866 میلیارد ریال، طرح تولید ایستگاه های تقلیل فشار شركت عمران سازان با سرمایه گذاری به میزان 90 میلیارد ریال، طرح تولید حلال های شیمیایی شركت پترو جام كیمیا با سرمایه گذاری به میزان 12 هزار میلیارد ریال، طرح تولید اسید فسفریك شركت فرآورده های فسفات كارون با سرمایه گذاری 136 میلیون یورو، طرح تولید قیر شركت پالایشگاه نفت جی با سرمایه گذاری 9 هزار و 271 میلیارد ریال، طرح تولید فرو سیلیس شركت توسعه تجارت انرژی خاورمیانه با سرمایه گذاری به میزان پنج هزار و 737 میلیارد ریال، طرح تولید نوار نقاله شركت لاستیك ها و غلطك های صنعتی مباركه (میركو) با سرمایه گذاری یك هزار و 99 میلیارد ریال می شوند. لازم به ذكر است سرمایه گذاری های موارد اول و دوم سرمایه گذاری خارجی بوده كه سرمایه گذارانی از كشور هند تمایل خود را به این سرمایه گذاری ها اعلام كرده و این موضوع منتج به قرارداد و واگذاری زمین شده و مراحل اجرایی كار در حال انجام است. جذب سرمایه گذاری خارجی در شرایط فشارهای حداكثری تحریم ها خود یك پیروزی برای كشور تلقی می شود.
همچنین با شركت Chongqing Zhongfunan Thermal Power كشور چین به عنوان سرمایه گذار برای طرح تولید فروآلیاژ توسط با ظرفیت تولید سالانه 100 هزار تن فروسیلیس و سایر فروآلیاژها در حال مذاكره نهایی هستیم كه در سال جاری به قرارداد منتج خواهد شد. میزان این سرمایه گذاری 60 میلیون دلار برآورد شده است.

مهم ترین اقدامات و دستاوردهای منطقه ویژه خلیج فارس در سال گذشته چه مواردی بوده است؟

ازجمله دستاوردها این بوده كه برای اولین بار در میان مناطق ویژه اقتصادی كشور، این منطقه موفق به دریافت گواهی امنیت اطلاعات ISMS شد. همچنین برون سپاری هتل 5 ستاره منطقه ویژه خلیج فارس به بخش خصوصی جهت جذب حداكثری توریست های صنعتی برای بازدید از این منطقه ویژه و شركت های حاضر در آن، صورت گرفت. همچنین به دلیل اقدامات انجام شده، در تابستان سال 1398، جایزه پیشروان بهره وری 4 ستاره به منطقه ویژه خلیج فارس اعطا شد.
میزان صادرات مواد فلزی، معدنی، نفتی و تولیدات شركت های مستقر در منطقه در 9 ماهه اول سال 1398 از نظر مقدار صادرات ، حدود 2.7 میلیون تن معادل 2.5 میلیارد دلار بود كه نسبت به كل سال 1397 به میزان 25 درصد در مقدار و 35 درصد در ارزش صادرات افزایش داشته است.
با توجه به ظرفیت اسكله منطقه ویژه به صورت كاملا محرمانه و با نظارت دستگاه های امنیتی استان علاوه بر تخلیه و بارگیری مواد معدنی، منطقه ویژه با شركت بنا گستر كرانه قرارداد صادرات نفتا منعقد كرد و در حال حاضر كشتی های با ظرفیت تا 100 هزار تن در حال صادرات نفت كوره هستند. به این ترتیب، در سال 1398 بیش از چهار میلیون تن صادرات مواد یاد شده از طریق اسكله منطقه ویژه انجام پذیرفته است كه كمك بسیار مهم و سودمندی به شركت های مستقر در بندرعباس انجام پذیرفته است.

چه برنامه ها و طرح های توسعه زیرساختی در سال جاری در دست اقدام دارید؟

منطقه ویژه اقتصادی خلیج فارس به عنوان محلی برای جذب سرمایه گذار، توسعه زیرساخت ها را به عنوان عاملی مهم در جذب سرمایه گذار در دستور كار قرار داده است و این برنامه در سال جاری نیز ادامه دارد. طرح های توسعه در دست اقدام در سال 1399 توسط منطقه ویژه شامل توسعه اسكله تخلیه و بارگیری مواد معدنی از 12 میلیون تن به 20 میلیون تن در سال توسط سرمایه گذاری بخش خصوصی، استفاده از پساب شهر بندرعباس جهت تامین آب مورد نیاز واحدهای صنعتی مستقر در منطقه ویژه و صنایع غرب بندرعباس به صورت خرید تضمینی توسط منطقه ویژه با ظرفیت 80 هزار مترمكعب در روز، احداث نیروگاه برق سیكل تركیبی با ظرفیت یك هزار مگاوات جهت تامین برق واحدهای صنعتی و مصارف شبكه استان و كشور از طریق سرمایه گذاری بخش خصوصی و خرید تضمینی توسط منطقه ویژه، انجام عملیات تسطیح اراضی سایت توسعه به مساحت دو هزار و 500 هكتار در چهار فاز با مشاركت بخش خصوصی به منظور واگذاری به سرمایه گذاران در منطقه ویژه، اجرای پل دسترسی بین سایت قدیم و سایت توسعه در منطقه ویژه، اجرای طرح جمع آوری و هدایت آب های سطحی و كنترل سیلاب در كل اراضی منطقه ویژه، توسعه پست برق 230/400 كیلوولت شهید لشكری جهت تامین برق طرح 10 میلیون تن فولاد در منطقه ویژه در راستای برنامه های افق 1404 كشور می شوند.

گفت وگو: سعید فتاحی منش