به گزارش سرویس اقتصادی ''جام نیـوز''، در این گزارش 140 كشور مختلف از سرتاسر دنیا در طی بازه زمانی 12 ماه گذشته مورد مطالعه و بررسی قرار گرفتند و از این میان ملبورن، استرالیا بود كه توانست گوی سبقت را از سایر حریف ها برباید و مقام اول را كسب كند. درست است كه اكنون شهروندان ملبورن می توانند به خود افتخار كنند كه در بهترین و قابل سكونت ترین شهر دنیا زیست می كنند اما این مساله تاثیری در یك واقعیت تلخ نخواهد گذاشت و آنهم این است كه اكثر شهرهای دنیا در ظرف یك سال گذشته با شتابی فراتر از حد تصور، قابلیت های زیست پذیری شان را از دست داده اند.

برترین ها و مشكل دارترین ها

محققانی كه نتیجه مطالعات خود را در هفته نامه اكونومیست منتشر ساخته اند، برای ارزیابی هر شهر 5 معیار كلیدی را مبنا قرار داده اند كه این موارد به ترتیب عبارت است از پایداری، وضعیت بهداشت و سلامت، وضعیت فرهنگی و محیط زیست، وضعیت آموزشی و در نهایت هم زیرساخت ها.

بررسی به این صورت انجام شده كه در وهله نخست تمامی این معیارها برای هر شهر نمره دهی شد و در نهایت نیز نمرات با یكدیگر جمع شده اند. نمرات نشان می دهد كه به ترتیب شهرهای ملبورن استرالیا، وین اتریش، ونكوور كانادا، تورنتو كانادا، كالگری كانادا، آدلاید استرالیا، پرث استرالیا، اوكلند نیوزیلند، هلسینكی فنلاند و هامبورگ آلمان جزو 10 شهر سالم و قابل سكونت دنیای امروز ما هستند. اما وضعیت آخر جدول به این صورت است كه به ترتیب دمشق سوریه، طرابلس لیبی، لاگوس نیجریه، داكا بنگلادش، پورت مورسبی پاپوآ گینه نو، شهر الجزیره الجزایر، كراچی پاكستان، هراره زیمباوه، دوالا كامرون و در آخر كیف اكراین جزو 10 شهر دنیا هستند كه وضعیت زیستی در آن ها مطلوب نیست.

ملبورن استرالیا از نظر زیست پذیری مقام اول را به خود اختصاص داد.

جایگاه تهران كجاست؟

آمارهای این جدول نشان می دهد كه اغلب كلانشهرهای بزرگ در كل دنیا از نظر وضعیت زیستی مطلوبیت چندانی ندارند در حالی كه وقتی بحث شهرهای كوچك و متوسط به میان می آید، معادله اغلب به شكل شگفت انگیزی فرق می كند. بدیهی است كه وسعت تهران یكی از دلایل افت كیفیت زیستی در آن است.

یك برنامه ریز شهری به نام داگلاس بیكر (Douglas Baker) به اكونومیست می گوید: «مساله اینجاست كه وقتی یك شهر تا ابعاد مشخص و معینی رشد و آن مرز مشخص را رد می كند، مسائل متعددی هم اتفاق می افتد.» بیكر در مقام استاد رشته شهرسازی دانشگاه كوئینزلند معتقد است كه در وهله نخست، كیفیت مدیریت مالی از رشد افسار گسیخته آسیب می بیند و پس از آن حمل و نقل یا همان نحوه جابجایی در شهر است كه به هر صورت به مشكل برمی خورد. در واقع یك كلانشهر بزرگ همیشه با این چالش مواجه است كه شهروندان آن باید مسافت زیادی را بین محل سكونت و محل كارشان طی كنند. البته سیستم های پیشرفته حمل و نقل تا حدودی از بار این مشكل می كاهند اما این مساله در حال حاضر در بسیاری از شهرهای خاورمیانه كماكان به قوت خود باقی است.

در این گزارش آمده، علیرغم اینكه شهرهایی مانند تهران یا خبر، شهر مدرن و نفت خیز عربستان سعودی و تعدادی از شهرهای بزرگ آسیای جنوب شرقی مانند بانگكوك یا همان بانكوك از نظر رده بندی زیست پذیری در جایگاه پایینی قرار می گیرند اما رتبه آن ها از نظر پایداری باعث شده كه بتوانند به نوعی موقعیت خود را در جدول بهبود بخشند. تهران جزو همان معدود 6 شهر این گزارش است كه توانسته مقام خود را از پایین جدول ارتقاء داده و بالاتر بیایند.

در این گزارش آمده كه به ترتیب شهرهای تهران، ایران با رتبه 126؛ دبی، امارات متحده عربی با رتبه 74؛ هراره، زیمباوه با رتبه 133؛ آبیجان، ساحل عاج با رتبه 128؛ شهر كویت، كویت با رتبه 81؛ كاتماندو، نپال با رتبه 124؛ ورشو، لهستان با رتبه 65؛ براتیسلاوا، اسلوواكی با رتبه 63؛ باكو، آذربایجان با رتبه 103 و هونولولو، آمریكا با رتبه 17 جزو ده شهری هستند كه نمرات زیست پذیری آن ها در ظرف بیش از 5 سال گذشته بهبود یافته است.

تهران در بین 140 شهر دنیا، از نظر زیست پذیری رتبه ی 126 را كسب كرد.

مشكلات شهر تهران

یكی از مهم ترین مشكلات تهران، وضعیت زیستی آن بالاخص از نظر فضای سبز شهری است. سرانه فضای سبز شهری در تهران اكنون بالغ بر 10 مترمربع عنوان شده است در حالی كه دخیل كردن جنگلكاری بیرون شهری در سرانه فضای سبز درون شهری قابل قبول نیست. دركه، پسقلعه، میگون و باغات شمیران در گذشته هر كدام الگوی معماری خاص خود را داشتند اما متاسفانه ما امروز الگویی از معماری بومی و ارگانیك گذشته را نگاه نداشتهایم. احداث راه ها و مراكز خرید جدید در بسیاری موارد به از دست رفتن الگوهای سنتی اصلی خیابان ها نه تنها در تهران بلكه در اكثر كلانشهرهای ایران منجر شده است. درست است كه ساخت و ساز ابنیه و همچنین حجم زیادی از بزرگراه ها در رونق اقتصادی و ایجاد سطوح دسترسی خاص وسایل نقلیه موتوری نقش داشته اما محیط های فیزیكی شهر تهران اكثراً از جریان زندگی عمومی فاصله زیادی دارند چنانكه در شهری مانند تهران معلولان معمولاً دچار مشكلات متعدد هستند. افرادی كه مجبور به استفاده از صندلی های چرخ دار، چوب زیربغل و كالسكه بچه هستند، در تهران نمی توانند مانند دیگران به هر جا كه می خواهند بروند لذا توسعه ی جدید می بایست مشوق طراحی حركت ها و جنبش های جدیدی در خیابان ها و فضاهای همجوار آن ها باشد.

یكی دیگر از مهمترین مشكلات كلانشهری مثل تهران كه زندگی را در آن از نظر وضعیت زیستی به زیر سوال می برد، كیفیت وضعیت حمل و نقل در آن است. ظواهر امر نشان می دهد كه تهران فقط برای صاحبان وسایل نقلیه ساخته شده است. این امر كیفیت زیستی را در هر شهری بشدت مخدوش می كند. یك شهر زیست پذیر شهری است كه در آن عابران پیاده، دوچرخه سوارها، افراد پیر، معلول و دانش آموزان كارآیی داشته باشند.

تهران بیشترین رشد را از نظر شاخص زیست پذیری داشته است.

از طرف دیگر شكل شهر تهران جز شب ها برای بازدیدكنندگان جذابیت ندارد. مكان های شخصی برای گردهمایی و ملاقات با افراد بدان شكل كه باید در تهران تعریف نشده و به همین علت كیفیت زیستی در تهران نمره چندان بالایی نمی گیرد. مراكز شهرهای زیست پذیر باید عموماً از وسعت متوسطی برخوردار باشند و تناسب كاربری داشته باشند ولی در مراكز شهر تهران آنطور كه باید فضاهای خرید، كار و سرگرمی جانمایی نشده است.

جانمایی بناهای بلندمرتبه شهری یكی از مهمترین فاكتورهایی است كه در تهران مشكل ساز شده است. در غرب تهران بناهای مرتفعی ساخته شده كه بر مسیر باد غالب تاثیرگذار هستند. از آنجایی كه مسیر باد غالب تهران غرب به شرق است لذا ساختمان های بلندمرتبه غرب تهران به راحتی مسیر ورود باد غالب به شهر را مسدود می كنند. علاوه بر این تعداد كثیری از بناهای بلندمرتبه شمال شهر نیز یا اغلب در ارتفاعات غیرمجاز (بالای 1800متر) ساخته شده اند یا جانمایی درست آن ها بر روی مسیر گسل ها تعریف نشده است بنابراین اگر كوچكترین زلزله ای در تهران رخ دهد، ساختمان های بلندمرتبه به راحتی مسیرهای دسترسی اصلی شهر را مسدود خواهند كرد.

آلودگی نوری یكی دیگر از مشكلات شهر تهران است. درختان خیابان ولی عصر در ظرف سال های اخیر بشدت از این معضل آلودگی شبانه آسیب دیده اند. در عین حال بستر رودخانه های درون گذر شهر اغلب آسفالته هستند در حالی كه همین فاكتور ساده به معنی مرگ رودخانه در درازمدت خواهد بود. محیط های تفرجگاهی مناسب نیز آنطور كه باید در اطراف این رودخانه ها وجود ندارد.

در كل سه مساله مهم در تهران نادیده گرفته شده كه هر سه این موارد باعث شده تا كیفیت زیستی در تهران آنطور كه باید مناسب نباشد: عدم حفاظت از بهترین های گذشته، عدم توجه به نیازهای كنونی و نداشتن برنامه مناسب برای بهبود وضعیت در آینده.

دیجی كالا

110