نیره خادمی| سرت را كه جلوتر ببری بوی تعفن از روی آسفالت بخش عقب نشینی شده میان دو خانه به صورتت می زند، همان وقت می فهمی كه این شب آرام و خوش بو با منظره زیبای درختان پیاده راه های 17 شهریور روی سكه دیگری هم در كوچه پس كوچه های تنگ و تاریك محله دارد. تا وقتی هوا روشن است، همه چیز در این محله، عادی است، رفت و آمدها، سر و صداها، اما شب شرایط دگرگون می شود. اهالی این منطقه، همه می دانند كه مردان جوانی كه به نرده های سبز كنار پیاده راه تكیه داده اند، خاك كردن بسته های سیاه كیسه پیچ شده، كار هر روزه شان است. آنها مواد مخدر را درست از وقتی كه شهرداری خیابان 17 شهریور را بست و باغچه ها را گل كاری كرد، زیر خاك همین باغچه ها پنهان می كنند تا مواد مخدر بدون دردسر، به دست مشتریان برسد، حتی «امیررضا» كه ساكن یكی از خانه های 17 شهریور است و تنها هشت سال دارد، اینها را می داند. او با دست به سمت باغچه اشاره می كند: «مواد را این جا چال می كنند و بعد با تلفن به مشتری خبر می دهند تا بیاید جنس را بردارد و جایش پول بگذارد، تازگی ها، دو ساقی جدید هم اضافه شده اند و با ماموران رفیق شده اند.» بعد با همان انگشت اشاره به انتهای كوچه دانش اشاره می كند: «این كوچه و كوچه بالایی پر از معتاد شده. همیشه از كنارشون رد می شم.»
با وجود مخالفت شورای سوم شهر تهران، شهرداری از سال 91 كلنگ ایجاد یك پیاده راه را در خیابان 17 شهریور بر زمین زد. میدان امام حسین(ع) تا میدان شهدا به طول 1250 متر سنگفرش و دو طرف خیابان با درخت و گل در باغچه ها و درختان با ریسه های ریز رنگی تزیین شد، كناره های باغچه ها را هم نیمكت گذاشتند و میدان امام حسین(ع) را در میان ستون های خاكستری و دیوارهای مشبك فلزی محصور كردند. هدفشان این بود كه محله متناسب با بار ارزشی دو میدان شهدا و امام حسین(ع) جایی برای اجرای فرهنگ آیینی دینی باشد اما نتیجه به گونه دیگری رقم خورد. پویا، فروشنده مغازه عطرفروشی این پیاده راه است. او با اشتیاق نرده های جلوی مغازه را نشان می دهد و می گوید: «پاتوق شان همین جاها بود. چند روزی است كه نیست شده اند.» آرنجش را روی میز می خواباند و ادامه می دهد: «دوباره برمی گردند.» این طور كه اهالی و كسبه می گویند پاتوق این افراد از میدان امام حسین(ع) تا داروخانه پرچم بوده است اما حالا احتمالا چند روزی میهمان بازداشتگاه یا كمپ ها شده اند. همه ناراضی نیستند، یكی مثل پیرمردی كه مشغول شستن خودرو اش است هم پیدا می شود كه از شرایط خیابان 17 شهریور راضی باشد. او دستمالش را از این دست به آن دست می دهد و می گوید: «البته این محل امنیت ندارد. ما این روزها كجا امنیت داریم؟ كجا معتاد و زن خیابانی ندارد؟ این جا هم مثل بقیه جاها. عوضش بعد از بستن خیابان 17 شهریور، این جا خیلی ساكت شد و ازدحام آلودگی هوا كمتر شده.»
هوا تاریك می شود، مغازه داران یكی یكی كركره ها را پایین می كشند. ساعت از هشت ونیم شب گذشته و هر چه به 9 نزدیك تر می شود، التهاب پیاده راه 17 شهریورهم كمتر می شود. صدای فواره حوضی كه در نزدیكی های خیابان «صفا» است را می توانی به خوبی بشنوی. دو زن جوان و یك پیرزن گرم صحبت روی نیمكت های سبزرنگ نشسته اند. از سكوت و آرامش پیاده راه راضی هستند اما از امنیت نه. «سمیرا» می گوید: «خدا را شكر خانه ما نبش پیاده راه است و با كوچه ها كاری نداریم. این قدر خلوت است كه آدم می ترسد در آن قدم بگذارد.» «عطیه» هم روسری اش را روی سرش جابه جا می كند و با ابرویش به كوچه روبه رو اشاره می كند. بعد این طور حرف های «سمیرا» را ادامه می دهد: «دیروز ظهر داشتم می رفتم توی كوچه، یكی را دیدم كه پشت یكی از خودروها مشغول تزریق مواد مخدر بود، وحشت كردم.»
كوچه های منتهی به خیابان 17 شهریور همگی با ستون های بتنی یا آهنی مسدود شده اند، به همین دلیل اگر حادثه ای رخ دهد، امكان ورود خودروهای امدادی اورژانس و آتش نشانی وجود ندارد و اعضای شورای شهر تهران هم بارها به این موضوع اشاره كرده اند. همچنین به علت بسته شدن خیابان 17 شهریور بار ترافیكی این منطقه هم از 4 سال گذشته به خیابان های اطراف آن منتقل شده است. مغازه داران هنوز هم ناراضی اند.
حرف ها زیاد است. یكی از سكوت و كاهش آلودگی هوا ابراز رضایت می كند و یكی دیگر از این كه مجبور است هر روز یك ربع پیاده روی كند تا به میدان برسد گلایه دارد، اگر چه ون هایی رایگان هم برای تردد در این مسیر در نظر گرفته شده است. بعضی ها هم از ناامنی كه ایجاد شده است، نگرانند حتی مردان و كسانی كه سنی از آنها گذشته است، می گویند روزی نیست كه درگیری و قمه كشی در میانه های ظهر یا وقتی هوا تاریك است آرامش محله را به هم نریزد. به گواه مشاور املاكی قیمت خانه در این محدوده، بسیار پایین آمده و بیشتر آنهایی كه می خواهند خانه اجاره كنند، جوان های مجرد هستند. هر چند كه پیش از ساخت پیاده راه، محله خالی از موادفروش و سایر ناهنجاری ها نبوده اما حالا، وضع از گذشته بحرانی تر شده است. این را می شود از گلایه های اهالی محل متوجه شد. «م» مامور پلیس است. او خودرو را نزدیكی های خیابان «صفا» پارك كرده. شیشه را كه پایین می كشد تازه صدای آدم را می شنود. سرش را تكانی می دهد و این طور پاسخ می دهد: «كاری از دست ما برنمیاد. هر روز هم كه معتاد و موادفروش رو دستگیر كنیم، باز هم فردا آزادشان می كنند و پس فردا دوباره همان ها را این جا می بینیم.»
بررسی طرح بازگشایی این پیاده راه؛ هفته آینده در شورا
حالا با تمام این حرف ها شهرداری قصد دارد بخشی از این پیاده راه از خیابان «صفا» به سمت جنوب را به صورت آزمایشی باز كند تا بعد از سه ماه مورد ارزیابی كمیسیون مشترك شورا و شهرداری قرار گیرد. چند هفته ای است كه تقاطع خیابان «صفا» و «17 شهریور» برای تردد خودروها باز شده اما آن طور كه محمد سالاری، رئیس كمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر تهران به «شهروند» خبر می دهد «قرار است طرح بازگشایی این پیاده راه هفته آینده در شورا بررسی شود.» او معتقد است: «پیاده راه محوری باید بر سواره رو ارجحیت پیدا كند چرا كه ماموریت ما این است كه بسیاری از چالش ها ازجمله ترافیك و مشكلات زیست محیطی كه تهران با آن مواجه است را حل كنیم و این مشكلات تنها با نهضت پیاده راه سازی حل خواهد شد.» سالاری اجرای این طرح كه مطالعات آن ناقص است را به عنوان یك انتقاد از شهرداری مطرح كرده و توضیح می دهد: «چرا باید این طرح به صورت ناقص مورد مطالعه و اجرا قرار می گرفت كه حالا این پروژه با شكست مواجه شود. اگر مشاوران ذیصلاح مطالعات امكان سنجی لازم را به صورت جامع و با در نظر گرفتن مطالعات مربوط به پیوست های اجتماعی، معماری، فرهنگی، شهرسازی، اقتصادی و جبران ضرردهی كاسبان این محله پیش بینی می كردند این پیاده راه با شكست مواجه نمی شد.» این طرح با شكست مواجه شده است اما شهرداری باز هم نقشه پیاده راه سازی را در نقاط دیگر شهر تهران می كشد، چون براساس برنامه 5ساله باید 22 پیاده راه در تهران ساخته شود اما رئیس كمیسیون شهرسازی شورا می گوید: «ورود بدون مطالعه شهرداری به این عرصه دوباره همان اشتباه 5 سال قبل شهرداری تهران را رقم خواهد زد درحالی كه پیاده راه سازی یكی از مهم ترین راه های حل مشكلات ترافیك و آلودگی هاست و ما از آن دفاع می كنیم اما نه با این روشی كه اكنون در پیش گرفته شده است. اصل پیاده راه سازی نباید به هیچ وجه زیر سوال برود چون اگر این نگاه ناامید به فرهنگ تبدیل شود، دیگر نمی توان در هیچ كجا پیاده راه ساخت و همه با آن مخالف خواهند بود.» البته همان طور كه سالاری هم به آن اشاره دارد، به واسطه هر طرح عمرانی ممكن است كه تعدادی از افراد جامعه دچار آسیب شوند، بنابراین مهم است مطالعاتی انجام شود كه در درون آن آسیب این افراد جبران شود تا با اعتراض های مردمی روبه رو نشویم. در غیراین صورت آنها هم مثل این طرح با شكست مواجه می شوند.»
یكی از زنده ترین مناطق تهران از دست رفت
چند روز قبل هم محسن سرخو، رئیس كمیته عمران شورای شهر به عنوان یكی از موافقان طرح های پیاده راه سازی در شهر نحوه اجرای این طرح را مورد انتقاد قرار داد و نسبت به نبود امنیت در این محدوده به خصوص از ساعت 9 شب به بعد واكنش نشان داد.
حالا هم عضو كمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر در گفت و گو با «شهروند» معتقد است كه با این طرح رگ مهم شریان تهران در محدوده 17 شهریور قطع شده است؛ محله ای كه یكی از زنده ترین مناطق تهران بود و حالا آسیب های اقتصادی و اجتماعی در آن بیشتر از گذشته بیداد می كند. احمد حكیمی پور می گوید: «بارها تأكید كرده ایم كه طرح های شهرداری باید پیوست اجتماعی، فرهنگی داشته باشد. متاسفانه به این موضوع توجه نمی شود و این طرح هم از نداشتن همین پشتوانه رنج می برد.» او در مقابل این ادعا كه گفته می شود طرح پیاده راه 17 شهریور پیوست داشته، توضیح می دهد: «یكی از مهم ترین آیتم های پیوست اجتماعی، فرهنگی رضایت مردم منطقه است. آیا در این طرح از مردم محله نظرخواهی شده و اكنون رضایت آنها جلب شده است؟ درحالی كه این طرح یكی از مسأله دارترین طرح هایی بود كه شهرداری اجرا كرد. باید توجه داشته باشیم كه شهر برای مردم است و آنها باید نسبت به طرح ها احساس آرامش كنند.» حكیمی پور با تأكید بر لزوم بازگشایی این پیاده راه می گوید: «توصیه ما به مدیریت شهری این است كه بقیه طرح های پیاده راه سازی را با عجله ای كه این طرح اجرا شد اجرا نكنند، بیشتر از دو سال است كه مردم و كسبه زیادی مرتبا به شورا و به مجلس مراجعه می كنند و از این وضعیت ناراضی هستند. امیدواریم كه شورا بتواند این مسأله را حل كند.» البته مسئولان شهری تا چند ماه قبل همچنان به این اصل اعتقاد داشتند كه طرح پیاده راه را درست اجرا كرده اند. محمد باقر قالیباف اردیبهشت ماه امسال در این باره گفته بود كه: «اهالی محل راضی هستند. كسبه راضی هستند. بخشی از كسبه كه ناراضی هستند، بنگاه های خودرو هستند و درست هم است. بخشی از آنها نیز صاحب ملك نیستند و مستأجرند كه ما به دنبال حل این مشكل هستیم، البته این كار زمان می برد ولی سایر كسبه و مردم راضی هستند و ما با آنها تماس داریم. با آنها صبحت می كنیم و عموم مردم از این كار راضی هستند.» درحالی كه حتی نتایج نظرسنجی شورای شهر نشان داد 70 درصد ساكنان و كسبه به طور میانگین از وضع این پیاده راه رضایت ندارند. 22 تیرماه امسال هم اهالی و كسبه پس از بارها نامه نگاری و تجمع در مقابل مجلس یك بار دیگر با تجمع در مقابل شورا نارضایتی خود را اعلام كردند.