مرضیه قاضی زاده
سقف دانشسرای 120 ساله رشت از دو نقطه فروریخته و موج بارش در راه است

دانشسرا با برف بعدی ویران می شود

مدیركل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گیلان: برای مرمت حفاظتی منتظر تخصیص بودجه 1400 هستیم.

مرضیه قاضی زاده | نیمی از سقف دانشسرای رشت فروریخته و میراث فرهنگی می گوید بودجه ای برای مرمتش ندارد. باد و باران امان این عمارت تاریخی را بریده است. بیش از 30 سال است كه این بنای ثبت شده در فهرست آثار ملی به حال خود رها شده است. ساختمان قاجاری دانشسرا در مالكیت 6 وارث است كه تمایل چندانی به مرمتش ندارند. آن ها سال 97 هم به فكر تخریب این بنا افتادند. از همان سال بود كه تخریب شدت گرفت و رفته رفته بخش هایی از سقف عمارت فرو ریخت و كفپوش ها از جا درآمدند.

تا دهه هفتاد آموزش و پرورش از این ساختمان استفاده می كرد اما رفته رفته بنا فرسوده شد و مالكان اصلی، بنا را از آموزش و پرورش پس گرفتند. دانشسرا از همان ابتدا برای 

تعلیم و تربیت ساخته شده بود؛ ابتدا برای محصلان و بعد هم برای تربیت آموزگاران.

برف و باران تا جایی كه توانسته سقف را نمور و نمناك كرده. سقف بخش غربی عمارت كاملا فرو ریخته. كبوتران بالای طاقچه ها و كمدها لانه ساخته اند و بوته های خودرو در جان دیوارهای عمارت رخنه كرده است. سال هاست كه وضع همین است.

دو سال پیش ورثه چوب حراج به این عمارت صد و بیست و چند ساله زدند. سرمایه گذار تصمیم داشت تخریبش كند، بدون توجه به این كه این ساختمان تاریخی در سال  1387 در فهرست آثار ملی ثبت شده. معلوم نیست كه چطور فكر تخریب از سر وراث افتاد اما انگار چندان هم از فرسودگی بنا ناراضی نبودند.

  حتی اگر دانشسرا تخریب شود، كاربری تجاری یا مسكونی نمی گیرد

مالكان، عمارت را به حال خودش رها كردند و رفتند. بعضی البته معتقدند كه خود وراث در تخریب این بنا نقش داشته اند. مسعود حلاج پور، مدیركل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گیلان به «پیام ما» می گوید: «وقتی ساختمانی در یك روند قانونی ثبت ملی می شود، جز نفایس كشور محسوب می شود و به همین دلیل هم مالكان برای تخریب سمت روش های دیگر می روند. روش هایی مثل تخریب سقف برای نفوذ باران و خراب كردن كفپوش.»

این دست وپا زدن برای تخریب از نظر او، دور باطل است: «اینكه بگذارند با عوامل جوی ساختمان تخریب شود تا ادعا كنند اعیانی وجود ندارد، چندان هم به كار مالكان نمی آید چرا كه در آن صورت هم قانون راهكاری پیشنهاد كرده است. بر طبق قانون  كاربری این نوع از زمین ها آموزشی است. این تصور كه سقف بنا را بردارند و سفال آن را جمع كنند تا آب و باران ساختمان را خراب كنند و در نهایت بتوانند مجوز احداث ساختمان مسكونی یا تجاری بگیرند، فقط یك خیال باطل است.»

ویرانی اما خیال باطل نیست. ساختمان دانشسرا حال و روز خوبی ندارد. فعالان

میراث فرهنگی می گویند فاصله عمارت تا تخریب كامل تنها یك بارش است. تاكنون هیچ گونه مرمتی اساسی روی این سازه تاریخی انجام نشده است. البته سال 81 یك مرمت جزیی توسط یكی از وراث انجام شد اما همان هم چندان اصولی نبود. حالا كه دانشسرا فرسوده تر از همیشه شده، حلاج پور می گوید میراث فرهنگی بودجه ای برای مرمت این بنا ندارد. او آمار ثبت آثار را عوض این بی توجهی نشان می دهد: «استان گیلان چهارمین استان كشور در ثبت ابنیه تاریخی و فرهنگی است. بیش از 530 ساختمان ثبت ملی شده داریم و بسیاری از ساختمان ها هم واجد شرایط ثبت ملی است.» ساختمان دانشسرا هم یك اثر ملی است كه رو به تخریب می رود.

  2900 امضا برای احیای دانشسرا

پس از این كه اخبار وضع بغرنج این بنای تاریخی به گوش همه رسید، فرهنگ دوستان مطالبه شان را به نمایندگان خود در شورای شهر منتقل كردند و حالا كارزاری برای نجات این بنا شكل گرفته است. در متن این كارزار آمده است: «دانشسرای شهر رشت، تنها دانشسرای استان گیلان و از معدود دانشسراهای برجای مانده در كشور است. این بنا با قدمتی بیش از 120 سال بخشی از هویت و فرهنگ شهر رشت و از آثار ملی ایران است كه متأسفانه چند سالی است به حال خود رها شده. طبق پیش بینی های هواشناسی، در زمستان 1399 هم بارش های شدید و برفی سنگین در انتظار این بناست كه با وضعیت موجود، تخریب كامل سقف و وارد آمدن آسیب های جدی به این اثر ملی تاریخی دور از انتظار نیست.»  احیا و مرت دانشسرا دیگر به یك مطالبه عمومی تبدیل شده و بیش از دو هزار و هشتصد نفر از معماران، شهرسازان، هنرمندان و دوستداران و حامیان فرهنگ، هنر پای این كارزار را امضا كردند.

20 روز پیش طرح دو فوریتی خرید ساختمان دانشسرا در شورای شهر تصویب شد. بر مبنای این طرح قرار بود شهرداری در چارچوب قانونی اقدام به خرید ساختمان دانشسرا كند. حامد عبدالهی، عضو شورای شهر رشت در این رابطه به «پیام ما» می گوید: «ما این طرح را مصوب كردیم و به كمیته تطبیق فرستادیم. در روزهای آینده جلسه كمیته تطبیق تشكیل می شود اما طی صحبت هایی كه با فرماندار شده است، نظر ایشان مساعد بوده است.» به گفته او مصوبه شورا به شهرداری ابلاغ شده و شهرداری آن را در دستور كار خود قرار داده است تا با قید فوریت اجرا كند.

به گفته عبداللهی بودجه خرید دانشسرا مشخص شده و قرار است یك تا سه كارشناس دادگستری در توافق با ملك قیمت را مشخص كنند و این ملك خریداری شود.

منتظر بودجه هزار و چهارصدیم

عبداللهی درباره مرمت بنا اطلاعاتی ندارد اما می گوید كه شهرداری و میراث فرهنگی با همكاری یكدیگر بودجه مرمت را تامین خواهند كرد. حلاج پور، مدیركل میراث فرهنگی گیلان اما منتظر بودجه 1400است: «بعد از اینكه شهرداری این ساختمان را خرید، تلاش می كنیم با همكاری نمایندگان مجلس برای نجات بخشی و مرمت، بودجه بگیریم.» او اطلاع دقیقی از میزان خسارات ساختمان ندارد و می گوید كارشناسان باید آن را تخمین بزنند. عمارت تاریخی اما تاب انتظار و دست دست كردن مسئولان را ندارد. حسین صمدیان، كارشناس معماری، فعال میراث فرهنگی هم همینطور فكر می كند. او به «پیام ما» می گوید: «این خانه تا بودجه 1400 دوام نمی آورد. دو طرف سقف بنا تخریب شده است. می توان گفت كه نیمی از سقف عمارت در دو نقطه سمت حیاط و ضلع غربی ساختمان ریخته است. بخش هایی هم كه نریخته فرسوده است و آب باران به جداره و سقف نفوذ كرده است.»

 مرمت حفاظتی ضروری است

صمدیان معتقد است كه باید هر چه سریع تر این بنا مرمت حفاظتی شود و دست كم با نصب یك داربست جلوی تخریب بیشتر گرفته شود. او می گوید: علاوه بر سقف، كف بنا كه سقف طبقه اول است هم پوسیده شده. ساختمان دانشسرا برف های سنگین سال های 83 و 86 را پشت سر گذاشته اما دیگر به قدر گذشته محكم نیست. این فرسودگی دغدغه مندان تاریخ و میراث فرهنگی را نگران كرده است و به گفته این كارشناس معماری، عمارت تحمل برف بعدی را نخواهد داشت: «اگر برف سنگین بیاید به احتمال زیاد سقف با وضعیت فعلی دوام نمی آورد.»

همین یك ماه پیش بود كه میراث دوستان به دیدار محمد حسن طالبیان، معاون وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و 

صنایع دستی رفتند. صمدیان می گوید: «معاون 

میراث فرهنگی همان زمان تلفنی با مدیركل میراث گیلان صحبت كرد و دستور داد كه  دو مورد خرید دانشسرا و نصب داربست و زدن حلب برای محافظت از بنا در برابر بارش برف و باران زمستان صورت گیرد اما از آن زمان تاكنون هیچ اقدامی صورت نگرفته است.»

مدیركل میراث فرهنگی گیلان اما می گوید كه اداره میراث فرهنگی مثل شهرداری درآمد ندارد: «اداره كل  میراث فرهنگی گیلان ارتزاق بودجه اش از شورای برنامه ریزی استان گیلان است. ما در كمیته های برنامه ریزی هر شهرستان با ابلاغ بودجه ای كه فرمانداران شهرستان به عنوان رییس كمیته برنامه ریزی یا استاندار به عنوان رییس شورای برنامه ریزی استان دارند، هزینه می كنیم. ما این اختیار را داریم كه برای ساختمان هایی كه در مالكیت بخش خصوصی است هزینه كنیم اما در صورت تحقق بودجه.»

حلاج پور ادامه می دهد: «گیلان بناهای تاریخی زیادی دارد و در كنار این تكثر، آب و هوای هم طوری است كه رطوبت و رشد گیاهان در بدنه ساختمان باعث می شود كه ساختمان های شمال البرز نسبت به فلات زاگرس سریع تر تخریب شوند. برای حفظ این  بناها ما نیاز به بودجه مكفی داریم اما در حال حاضر بودجه ای در اختیار اداره كل ما نیست. امیدوارم با توجه به قول هایی كه در تهران داده اند و با حمایت استاندار بودجه سریعا اختصاص یابد.»