ایسنا/اصفهان رایزن اسبق فرهنگی ایران در سنگال گفت: قاره آفریقا با وجودی كه به مدت دو قرن تحت استعمار مستقیم بود، اما به اعتقاد بسیاری از كارشناسان قاره آفریقا از نظر اقتصادی به یكی از قطب های برتر اقتصادی در قرن 21 تبدیل می شود.


دیپلماسی اقتصادی به مفهوم اولویت یافتن موضوعات اقتصادی در سیاست خارجی، یكی از ابزارهای مهم در پیش برد اهداف بلندمدت رشد و توسعه اقتصادی كشورها به حساب می آید كه در این باره شناخت ظرفیت های اقتصادی قاره های مختلف جهان برای فعال شدن دیپلماسی اقتصادی كشور از اهمیت زیادی برخوردار است.

یكی از قاره های مهم از نظر داشتن ظرفیت های اقتصادی فراوان، قاره آفریقا(دومین قاره پهناور جهان) است كه برای مثال بیش از 80 درصد از الماس جهان و 60 درصد از معادن طلای دنیا در خاك این قاره قرار گرفته است و با توجه به جمعیت این قاره، كشورهای مستقر در آن از نظر استراتژیك و اقتصادی فرصتی ویژه برای جمهوری اسلامی ایران به شمار می روند، اما دیپلماسی اقتصادی ایران در این قاره چندان فعال نبوده است.

یكی از سیاست های محوری دولت سیزدهم در حوزه سیاست خارجی در راستای اجرای دیپلماسی اقتصادی، گسترش تعاملات اقتصادی با همسایگان و كشورهای منطقه و سایر كشورها در قاره های مختلف جهان است.

برای بررسی بیشتر این موضوع و امكان فعال شدن دیپلماسی اقتصادی ایران در قاره آفریقا، ایسنا با محمدعلی بصیری كه سه سال از سال 1385 تا 1388 رایزن فرهنگی ایران در سنگال بوده است به گفت وگو پرداخته كه در ادامه می خوانید:

قرن 21، قرنِ آفریقا

محمدعلی بصیری اظهار كرد: بسیاری از كارشناسان و حتی اندیشمندان غیر آفریقایی، قرن 21 را قرن آفریقا می دانند. این قاره با وجودی كه به مدت دو قرن تحت استعمار مستقیم بود و خیلی از منابع زیرزمینی آن را به تاراج بردند، اما این قاره و كشورِ سنگال پتانسیل غنی از نظر معادن و موقعیت جغرافیایی دارند و زمین های بِكر كشاورزی در بیشتر نقاط آفریقا دیده می شود.

وی افزود: قاره آفریقا از نظر رشد جمعیت در میان سایر قاره های جهان رتبه نخست را دارد و طبق پیش بینی ها با توجه به پتانسیل بالا، قاره آفریقا از نظر اقتصادی به یكی از قطب های برتر اقتصادی در قرن 21 تبدیل می شود. البته بسیاری از كشورها كه در قرن 21 برنامه جهش اقتصادی دارند مانند چین، تركیه، هند، فرانسه و... قصد دارند حضور و سطح روابط خود را در قاره آفریقا ارتقا و گسترش دهند و این امر بیانگر این موضوع است كه این قاره آینده درخشانی از نظر تجاری، اقتصادی و علمی و صنعتی دارد و كشورهایی كه بیشتر در این حوزه ورود و سرمایه گذاری كنند از این ظرفیت ها بهتر می توانند برای توسعه اقتصاد ملی خود استفاده كنند.

بیشترین حضور اقتصادی در قاره آفریقا را چین دارد

این استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه اصفهان، گفت: در حال حاضر بیشترین حضور اقتصادی در قاره آفریقا را چین دارد و طبق پیش بینی ها اقتصاد چین در قرن 21 رتبه اول جهان را به خود اختصاص خواهد داد كه بدون شك یكی از حوزه های نفوذ اقتصادی و سیاسی برای چین، آفریقا است. تركیه، هند و برخی از قدرت های نوظهور آمریكای لاتین مانند برزیل و آرژانتین رتبه های بعدی حضور در آفریقا را دارند.

بصیری ادامه داد: نگاه به آفریقا در دولت نهم مقداری فعال شد و با برخی از كشورهای آفریقایی قراردادهای تجاری و اقتصادی امضا شد و سفارتخانه ها در این دوره بیشتر در زمینه دیپلماسی فرهنگی و اقتصادی فعال شدند، اما در زمان دولت یازدهم چون نگاه به غرب با محوریت برجام اولویت داشت، نگاه به آفریقا مغفول ماند و روابط با این قاره تنزل پیدا كرد و برخی قراردادها مسكوت ماند و حتی برخی از سفارتخانه ها تعطیل شد. دولت جدیدِ ابراهیم رئیسی نیم نگاهی به ارتباط منطقی و فعال كردن دیپلماسی اقتصادی در آفریقا دارد و حوزه های جدید در توسعه روابط سیاسی و تجاری با كشورهای همسایه، خاورمیانه، شرق، آفریقا و آمریكای لاتین مدنظر دولت سیزدهم است.

وی افزود: در كل قاره آفریقا این ظرفیت را دارد كه بخشی از نیازهای ایران را در بخش صادرات كالا و خدمات كه بسیاری از كشورهای توسعه یافته و همسایه برای ما این ظرفیت را ایجاد نمی كنند، رفع كند. متقابلاً شركت های دولتی و غیردولتی ایران می توانند حضور مؤثر و گسترده ای در آفریقا داشته باشند، به طوری كه از حضور چنین شركت هایی در این قاره استقبال می شود و این شركت ها می توانند در تبادل كارشناس و انجام پروژه های زیرساختی از قبیل برق رسانی، جاده سازی، بندرسازی، سدسازی، مجتمع های صنعتی و راه اندازی زیرساخت های علمی مشاركت كنند و قاره آفریقا به این پروژه ها نیاز دارد.

دیپلماسی اقتصادی ایران در قاره آفریقا فعال نبوده است

رایزن اسبق فرهنگی ایران در سنگال، گفت: اگر نگاه استراتژیك و بلندمدت در سیاست خارجی ایران باشد و این حضور را با مطالعه و كار انجام دهند بخشی از ركود اقتصاد ایران را می تواند به تحرك در بیاورد و ثروت، درآمد و اشتغال در كشورمان ایجاد كند. اما این نگاه در طول سالیان گذشته اُفت و خیز زیادی داشته و به نوعی غیراستراتژیك بوده است و دیپلماسی اقتصادی ایران در قاره آفریقا چندان فعال نبوده و از ظرفیت هایی كه این قاره برای اقتصاد ایران دارد آن گونه كه باید استفاده نشده است.

بصیری افزود: امیدواریم دولت جدید كه چنین هدفی را برای فعال كردن دیپلماسی اقتصادی دنبال می كند با حمایت نیروهای مستعدی كه در سفارتخانه های ایران در كشورهای مختلف آفریقایی هستند از ظرفیت های اقتصادی این قاره به نحو احسن استفاده تا ضعف موجود در این روابط مرتفع شود كه در این صورت تأثیر تحریم های غرب نیز كاهش می یابد.

نگاه ایران به حوزه آفریقا بیشتر نگاه سیاسی و فرهنگی بوده است

این استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه اصفهان، ادامه داد: معتقدم در صنایعی مانند خودروسازی، ذوب آهن، كارخانه های سیمان، آهن، پتروشیمی و محصولات پلاستیكی، تولیدات دانش بنیان، ایران حرف های زیادی برای گفتن در آفریقا دارد. ایران در تربیت نیروهای دانشگاهی در آفریقا موفقیت های خوبی داشته است و اكنون بسیاری از دانشجویان دانشگاه های ایران را اتباع كشورهای آفریقا تشكیل می دهند. متقابلاً آفریقا نیز این ظرفیت ها را در حوزه منابع معدنی و شیلات دارد تا نیازهای ایران در این بخش ها را تا حدی بر طرف كند.

وی گفت: نگاه ایران به حوزه آفریقا بیشتر نگاه سیاسی و فرهنگی بوده و در اولویت سوم یا چهارم نگاه اقتصادی و بازرگانی وجود داشته است. این امر سبب شده تا به درستی از ظرفیت های اقتصادی قاره آفریقا بهره نبریم كه به همین دلیل نیاز داریم این نگاه فعال شود.

رایزن اسبق فرهنگی ایران در سنگال درباره فعالیت های فرهنگی ایران در آفریقا، گفت: ایران در چند دهه گذشته سعی كرده فرهنگ انقلاب و تشیع را در این قاره ترویج كند كه تا حدی هم موفق بوده است، اما نگاهی كه بخواهد از ظرفیت های اقتصادی و سیاسی این قاره برای توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران بهره ببرد در حاشیه بوده و در تجارت بین المللی از ظرفیت های قاره آفریقا بهره چندانی نبرده ایم.

فعال سازی دیپلماسی اقتصادی در آفریقا نیازمند برنامه بلندمدتِ راهبردی است

بصیری افزود: البته ایران در برخی كشورهای آفریقایی مانند سنگال و تونس خط تولید اتومبیل زده است، اما چون صرفاً دولتی بوده و بخش خصوصی چندان دخیل نبوده تأثیر به سزایی را شاهد نبوده ایم. ضعف دیپلماسی اقتصادی نه تنها در حوزه آفریقا، بلكه در سایر قاره ها نیز چندان فعال نبوده، چراكه سیاست خارجی ایران در چهار دهه گذشته بیشتر امنیت محور و سیاست محور بوده و تا حدودی فرهنگی و اساساً اقتصاد محوری در اولویت نبوده و این نگاه حاشیه ای بیشتر در آفریقا نمود داشته است.

این استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه اصفهان، خاطرنشان كرد: اگر واقعاً قصد داریم از اقتصاد تك محصولی و خام فروشی نجات یابیم و از تحریم ها عبور كنیم باید تجارت بین الملل ایران و سیاست خارجی كشور یك برنامه بلندمدت راهبردی تنظیم كند و نهادهای تصمیم ساز مانند مجلس و شورای امنیت یك برنامه بلند مدت راهبردی 30 ساله تدوین كنند و در ارتباط با قاره ها نگاه تحول زا داشته باشیم و در عمل این برنامه راهبردی وارد میدان شود و در حد شعار باقی نماند. مانند چین كه 10 سال پیش یك برنامه بلندمت 50 ساله با پنج كشور آفریقایی به امضا رساند.

انتهای پیام