گروه بین الملل: صبح روز 27 سپتامبر 2020 استپاناكرت پایتخت جمهوری خودخوانده آرتساخ در قره باغ كوهستانی با صدای انفجار بمب های خوشه ای از خواب بیدار شد. گویی آتش بازی از شب قبل زمانی كه شهر تعطیلات عمومی را جشن گرفته بود ادامه داشت. در 44 روز پس از آن، دست كم 3700 سرباز ارمنی و سربازان اهل قره باغ كه بسیاری از آنان مردان جوان بودند بر اثر حمله نیرو های آذربایجانی كه به دنبال تصرف مواضع كلیدی بودند كشته شدند. صد ها سرباز ارمنی امروز در اسارت جمهوری آذربایجان هستند و سرنوشت افرادی كه مفقود شده اند نامشخص است.
ده ها هزار ارمنی آواره شدند و صد ها روستا تحت كنترل جمهوری آذربایجان درآمد. در واقع، قره باغ 70 درصد از قلمرویی را كه از سال 1994 میلادی تحت كنترل خود درآورده بود از دست داد و به همراه آن احساس كنترل بر آینده خود را نیز از دست داده است. این قلمرو كه بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان مورد مناقشه است امروزه حدود 100 هزار ارمنی را در خود جای داده است و توسط یك دولت به رسمیت شناخته نشده اداره می شود.
این ""واقعیت تازه"" در توافق نامه آتش بس 10 نوامبر 2020 میلادی كه توسط ""نیكول پاشینیان"" نخست وزیر ارمنستان، ""الهام علی اف"" رئیس جمهور آذربایجان و ""ولادیمیر پوتین"" رئیس جمهور روسیه امضا شد مورد تایید قرار گرفت. بر اساس این سند، طرفین باید در مواضع اشغال شده فعلی خود باقی بمانند و جمهوری آذربایجان كنترل مناطق ""منطقه حائل"" اطراف قره باغ كوهستانی را در اختیار گرفت. تبادل زندانیان نیز در نظر گرفته شده بود هرچند كه به طرز دردناكی كند بوده است.
قرار بود حفظ این وضعیت توسط نیرو های حافظ صلح روسیه تضمین شود. نزدیك به 2000 سرباز روس با همراهی زرهی اندك در این قلمرو مستقر شدند. امروزه این نیرو ها ورود به منطقه را از طریق پست های بازرسی در تنها جاده مستقیمی كه قره باغ كوهستانی را به ارمنستان مرتبط می سازد كنترل می كنند. در نتیجه، بازدید از این قلمرو برای شهروندان خارجی از جمله گردشگران و خبرنگاران تقریبا غیرممكن شده است. این هفته، نمایندگان اپوزیسیون ارمنستان از ورود صلح بانان روس به قره باغ خودداری ورزیدند. مردم در قره باغ كوهستانی فكر می كردند كه ورود نیرو های روسی وضعیت را برای چند سال آینده تثبیت می كند، اما در عمل ثابت شده است كه ثبات زودگذر است.
چندین حادثه در ماه گذشته تاثیر مستقیمی بر زندگی مردم گذاشته اند. در 8 مارس، در یك دوره سرد غیرمعمول خط لوله گازی كه از ارمنستان به قره باغ می رسید پس از آسیب در منطقه تحت كنترل آذربایجان متوقف شد. قره باغ با حدود 100 هزار نفر ساكن بدون گاز طبیعی یعنی بدون غذای گرم یا آب گرم مانده بود. در نتیجه، تمام مهدكودك ها، مدارس و دانشگاه ها تعطیل شدند. قیمت كالا های روزمره در سوپرماركت ها افزایش یافته است، كمبود نان وجود دارد و شكر به سادگی از فروشگاه ها ناپدید شده است. اغلب اوقات برق قطع می شد. علاوه بر این، نیرو های جمهوری آذربایجان در ماه مارس به خاك قره باغ حمله كردند. در نزدیكی مرز چند روستای نزدیك به مواضع كنونی آذربایجان از جمله پاروخ، خرمورت و تغاورد سربازان آذربایجانی شروع به پخش سخنرانی های تهدید آمیز به زبان ارمنی كردند و از ساكنان خواستند خانه های خود را ترك كنند و ادعا كردند كار در باغ های شان غیرقانونی است.
چند روز پس از آن، نیرو های آذربایجانی شروع به تیراندازی كردند و اكثر مردم مجبور به ترك روستا های خود شدند. تپه قراقلوخ مجاور آن منطقه توسط نیرو های آذربایجانی تصرف شد و باعث شد تا آن به سوی استپاناكرت دید داشته باشند. در این حمله 3 سرباز توسط پهپاد آذربایجان كشته شدند.
اندكی پس از آن، مقام های قره باغ از دولت ارمنستان خواستند تا در پاسخ به سیگنال هایی مبنی بر آمادگی آن كشور برای امتیاز دادن به آذربایجان ""موضع فاجعه بار"" خود را كنار بگذارد.
پاروخ و خرمورت دیگر برای سفر امن نیستند. خرمورت اكنون در واقع یك موقعیت نظامی ارمنی است. ما با دو نفر صحبت كردیم. ""آلا آرزومانیان"" كه یك سازمان توسعه زنان را اداره می كند و ""نایرا باغداساریان"" كه پیش در خرمورت زندگی می كرد.
""آلا آرزومانیان"" می گوید:"" من كسی را باور نمی كنم. انگار همه دروغ می گویند. اخیرا آذربایجانی ها از مواضع نزدیك پاروخ و خرمورت از طریق مگافون از ما خواستند خانه های مان را رها كنیم. با دهیار روستای خرمورت تماس تلفنی داشتیم تا وضعیت را مشخص كنیم او به ما گفت همه چیز خوب است نیازی به وحشت نیست و روستا در حال زندگی روزمره خود است. سپس تیراندازی دنبال شد. از نارنجك انداز استفاده كردند و یك غیرنظامی در حین كار در باغ اش زخمی شد"".او می افزاید:""جالب ترین نكته این است كه باكو به طور رسمی همه این رویداد ها را رد می كند و مسئولیت آن را نمی پذیرد هرچند كه آذربایجانی ها خود شروع به پخش فیلم از طریق كانال های تلگرامی كرده اند. روس ها در پاسخ می گویند:""وقتی اجازه تیراندازی به ما داده نمی شود چه كنیم""؟ روس ها وضعیت فعلی را ""عقب نشینی آینه ای"" می خوانند (یعنی هم نیرو های ارمنی و هم نیرو های آذربایجانی باید به طور مساوی عقب نشینی كنند) این چه مفهومی دارد كه فقط ما باید عقب نشینی كنیم؟ اگر می خواهید مناطقی را تحویل دهید فقط آن را به وضوح بگویید. ما را با اصطلاحات اختراعی فریب ندهید"".
او می گوید:"" واضح است كه روسیه مشغول اوكراین است و نمی خواهد مشكل دیگری در قره باغ وجود داشته باشد. شاید این یك ""بازی بزرگ"" باشد كه ما آن را درك نمی كنیم. با اینكه (خرمورت و پاروخ) ده كیلومتر با ما فاصله دارند خبر آوارگی را تلفنی شنیدیم. مردم شروع به پرسیدن كردند و معلوم شد كه درست است. پیرمردی بود كه حاضر نشد روستای خود یعنی پاروخ را رها كند، اما پسرش كه نظامی است را از روستا بیرون كردند. ماندن خیلی خطرناك شده است. ما از پس گرفتن روستا های مان منع شده ایم. حدود 15 زن تظاهراتی در 4 آوریل در آسكران علیه ""نیكول پاشینیان"" نخست وزیر ارمنستان برگزار كردند تا به او بگویند كه از طرف ما مذاكره نكند، زیرا ما به او رای ندادیم. بنابراین، او حق امضای اسناد را ندارد. اخیرا كارزاری برای جمع آوری امضا در حمایت از پیوستن قره باغ به روسیه آغاز شده است. بخشی از جمعیت طرفدار و برخی دیگر مخالف هستند. اگر قره باغ بخشی از روسیه شود این بدان معناست كه ما باید با آذربایجانی ها زندگی كنیم آن وقت با یكدیگر اختلاف خواهیم داشت. من نمی دانم چرا ارمنستان استقلال قره باغ را در 30 سال گذشته برسمیت نشناخت"".
نایرا باغدارساریان می گوید:""پس از این كه آذربایجانی ها شروع به تیراندازی به سمت روستای ما كردند و ما آواره شدیم به استپاناكرت رفتیم تا با خواهرم كه او هم آواره و اهل شوشی است با یكدیگر زندگی كنیم. حالا باید كرایه بدهیم. حتی در طول جنگ 44 روزه در سال 2020 میلادی نمی خواستم روستا را ترك كنم. در آن زمان، چون تنها زندگی می كردم می ترسیدم و وقتی می خوابیدم نیز می ترسیدم: آذربایجانی ها در 500 متری خانه من بودند. من از تیراندازی آن قدر نترسیدم كه زمانی كه موغام (موسیقی سنتی آذربایجانی) را از طریق مگافون پخش می كردند دچار هراس می شدم. از نظر روانی روی من تاثیر می گذاشت. هر روز از خدا می خواهم كه ما را به خانه بازگرداند. دام هایمان را فروختیم و آمدیم اینجا. هم اكنون آذربایجانی ها در قراقلوخ هستند و روستای ما در دست آن هاست. من در پاروخ به دنیا آمدم و سپس در سال 1984 میلادی به خرمورت نقل مكان كردم. هنوز امیدوار هستم كه روزی به زیارت قبور اجدادمان و اماكن مقدس مان برویم و شمعی را روی خاچكار (سنگ یادبود ارامنه)روشن كنیم. شوهرم در جنگ دهه 1990 مفقود شد. من دیگر ازدواج نكردم. ما در میان برف سنگین بچه كوچك ام را در آغوش گرفتیم و به روستای شوهرم فرار كردیم. نمی دانم آن زمان چگونه 80 كیلومتر را پیاده پیمودم. آن زمان روستای ما سوخته بود. اكنون نیز همین طور است. ما می توانستیم جنگ سابق را تحمل كنیم، اما جنگ اخیر شدیدتر بود. ما از هر طرف صدمه دیده ایم. من به مردم تكیه نمی كنم من به خدا توكل می كنم. من می خواهم به خانه بروم و در را باز كنم. دیروز برگشتم خانه تا گل ها را آب بدهم در تمام راه گریه می كردم پسرم گفت صبر كن تا برسیم خانه. باغ شكوفا می شود لوبیا می روید. مسائل اجتماعی مهم هستند، اما از اهمیت بالایی برخوردار نیستند. زمانی كه گاز قطع شد شایعاتی وجود داشت مبنی بر اینكه جمهوری آذربایجان می تواند در ازای به رسمیت شناختن تمامیت ارضی خود از سوی ما جریان گاز را از سر بگیرد. مردم ترجیح دادند بدون گاز بمانند"".
او می افزاید:""ساسون بارسقیان"" رئیس سابق منطقه آسكران اخیرا پیشنهاد داد كه برای پیوستن به فدراسیون روسیه رفراندوم برگزار كنیم كه منجر به زندگی امن برای مردم قره باغ می شود. مردم شروع به مخالفت با این موضوع كردند و گفتند كه سربازان ما خون خود را برای پیوستن به ارمنستان ریخته اند نه روسیه. با این وجود، باید بگویم كه تعداد افرادی كه می خواهند به روسیه بپیوندند كم نیستند. سوال این است كه آیا روسیه قره باغ را بخشی از خود می بیند""؟
واقعه پاروخ بر شهرت روسیه نیز اثر منفی گذاشت: آذربایجانی ها در حضور روس ها وارد روستا شدند. علاوه بر این، تقریبا به وضوح گفته شد كه روس ها روستا را به آذربایجانی ها تحویل دادند. پس از آن، دولت قره باغ از دولت ارمنستان درخواست كرد تا به عنوان ضامن امنیت مردم قره باغ عمل كند. ارمنستان هنوز پاسخ خود را ارسال نكرده است.