به گزارش همشهری آنلاین به نقل از شرق، زمین زیر 816 هزار خانه مسكونی، 6 هزار بنای تاریخی، ورزشگاه بزرگ نقش جهان، 2 پالایشگاه، 3 فرودگاه و 2.5 میلیون نفر خالی می شود. آبخوان دشت اصفهان ـ برخوار تا 9 سال دیگر تخلیه می شود و پس از آن شهر در معرض تهدید فرونشست ویران كننده خواهد بود.

در حال حاضر حجم تقریبی آب باقی مانده در آبخوان دشت اصفهان ـ برخوار حدود 4.5 میلیارد مترمكعب و میزان مصرف آب سالانه 311 تا 512 میلیون مترمكعب است و اگر آبخوان تغذیه نشود، در سال های 1409 تا 1416 به صورت كامل تخلیه می شود. در واقع اصفهان برای نجات از بحران كمتر از 10 سال دیگر فرصت دارد.

این نكاتی است كه رضا اسلامی، مدیركل سازمان زمین شناسی و اكتشافات معدنی استان اصفهان و بهرام نادی، عضو هیئت علمی دانشگاه نجف آباد اصفهان می گویند و از تخلیه برخی محله های مسكونی شهر بر اثر ظهور علائم فرونشست بر ساختمان ها خبر می دهند.

نبض اصفهان كند می زند زاینده رود، رگ حیات اصفهان دوباره خشكیده است و گزارش های وزارت نیرو حاكی از آن است كه نیمی از سدهای كشور خالی مانده اند. هنوز اولین ماه سال به پایان نرسیده، خبرها از سال سخت آبی روایت می كنند.

در این میان زنگ هشدار برای اصفهان به صدا درآمده است و كارشناسان می گویند كه برای احیای اصفهان و برگرداندن زندگی به نصف جهان ایران كمتر از 10 سال دیگر زمان باقی مانده است. حالا نه تنها ذخایر آب اصفهان در معرض خطر جدی قرار دارد كه خالی شدن حفره های زیرزمینی آب موجب شده خاك پوچ و سست شود و نشست زمین در جای جای اصفهان رخ دهد و ناگهان زیر پای شهر خالی شود.

رضا اسلامی، مدیر كل سازمان زمین شناسی و اكتشافات معدنی استان اصفهان، می گوید در همین هفته های اخیر دو فروریزش در خیابان های آمادگاه شرقی و آپادانا رخ داد كه اگرچه گفته شد این رخداد به خاطر نشت آب حاصل از پوسیدگی لوله های آب است، اما باید تأمل كرد كه آیا دلیل آن پوسیدگی لوله های آب بوده است یا می توان به این گزینه فكر كرد كه اختلاف سطح زمین در دو سوی خطوط انتقال آب به دلیل فرونشست، موجب شكستگی لوله ها شده است؟

او می گوید غیرممكن است ظرف یك شب حجم عظیمی خاك در آب حل شود و حفره ای به طول هفت متر و عرض یك تا دو متر و عمق پنج تا شش متر را ایجاد كند!

زمین زیر پای شهر خالی می شود ماجرا به همین جا ختم نمی شود. تصور كنید زمین زیر خانه های مسكونی یا اتوبان ها خالی شود، زیر دكل های برق یا لوله های انتقال گاز، پمپ بنزین، فرودگاه و هر تأسیسات حیاتی دیگر. چه اتفاقی رخ می دهد؟

مدیر كل سازمان زمین شناسی و اكتشافات معدنی استان اصفهان می گوید كه خطر فرونشست زمین در اصفهان آن قدر جدی شده است كه آثار آن بر بدنه شهر بیشتر از همیشه به چشم می آید.

او توضیح می دهد: ترك ها و شكاف ها بر روی زمین به اشكال مختلفی، چون لانه زنبور در نزدیكی ابوزیدآباد كاشان، فرودگاه اصفهان، شمال موغار، دندریتی یا شاخه درختی در شرق امامزاده آقا علی عباس، شمال ایستگاه شهرآب، دوایر متحدالمركز در شمال سن سن، فروچاله ها در شمال طاهرآباد، طولی در مهیار و مشكات رخ داده است و همین گستردگی تنوع ترك ها فرونشست در اصفهان را ویژه می كند.

اسلامی با اشاره به اینكه از مجموع 609 دشت در ایران 409 دشت با مخاطره فرونشست زمین درگیر هستند، می گوید: در میان این دشت های در خطر فرونشست، دشت اصفهان-برخوار موقعیت استراتژیكی دارد چراكه در این دشت سه هزار و 600 كیلومتری، كلان شهری با دو میلیون و نیم نفر جمعیت، شش هزار بنای تاریخی، دو پالایشگاه، سه فرودگاه، نیروگاه سیكل برق تركیبی، ورزشگاه بزرگ نقش جهان، خطوط مترو، كریدور شمال به جنوب، دانشگاه، بیمارستان و 816 هزار خانه مسكونی واقع شده است.

او تأكید می كند كه آبخوان دشت اصفهان-برخوار هزار و 606 كیلومتر مربع و به شكل كاسه است و نوع لایه بندی آبرفت این دشت به صورت ساندویجی است و اصلی ترین دلیل فرونشست، برداشت های بیش از حد از آبخوان بدون انجام تغذیه مناسب آن است.

مدیركل سازمان زمین شناسی و اكتشافات معدنی استان اصفهان با اشاره به اینكه اصفهان به موزه ای بزرگ از آثار فرونشست تبدیل شده است، می گوید: كافی است به مناطق شمالی شهر بروید و منازل متأثر از فرونشست را به وضوح ببینید. اگرچه هشدارها و تلنگرها تأثیری بر شیوه مدیریت مسئولان نداشته است.

فرصت نجات اصفهان؛ كمتر از 10 سال دیگر برای نجات اصفهان كمتر از 10 سال دیگر فرصت وجود دارد. بهرام نادی، عضو هیئت علمی دانشگاه نجف آباد با گفتن این نكته توضیح می دهد كه 65 درصد منابع آب زیرزمینی كه در طول هزاران سال در دشت اصفهان-برخوار ذخیره شده بود، ظرف مدت كوتاه و در دهه های اخیر مصرف شده و دیگر در اختیار نیست.

به عبارت ساده تر میزان آب زیرزمینی در دسترس به ازای هر نفر در دشت اصفهان به چهار درصد كاهش یافته است و 90 درصد باغات باغ شهر اصفهان قدیم و گونه های گیاهی و جانوری نابود شده اند و تالاب گاوخونی و زاینده رود به نفس های آخر افتاده اند و توفان ریزگرد شهر را در بر گرفته است.

این اتفاق موجب شده كه فرونشست تقریبی دو متر در برخی نقاط شهر رخ دهد. كارشناسان آب و محیط زیست اصفهان معتقد هستند كه سیاست های وزارت نیرو اوضاع درهم شكسته منابع آب اصفهان را وخیم تر كرده است. آن ها می گویند كه این وزارتخانه به دنبال انتقال آب از حوضه ورشكسته زاینده رود به حوضه آبریز كارون است. طرحی كه هرچند در سال 94 و سه سال بعد از آغاز عملیات اجرائی، از سوی سازمان حفاظت محیط زیست، فاقد مجوز زیست محیطی معرفی شد، اما با اصرار وزارت نیرو ادامه یافته است.

تعرض به منابع آبی اصفهان ادامه دارد در این رابطه محسن مرادی، كارشناس آب و محیط زیست توضیح می دهد: اگر تا پیش از این تصور این بود كه ابربحران های زیست محیطی ناشی از عدم تأمین حقابه های زیست محیطی به دلیل اشتباهات وزارت نیرو بوده است، اكنون با ملاحظه اصرار وزارت نیرو بر بارگذاری های جدید و غیرقانونی بیشتر، آن هم به منظور انتقال آب به خارج از حوضه زاینده رود، می توان ادعا كرد كه ماجرا از مرز اشتباه و ناكارآمدی فراتر رفته و در حال فاجعه آفرینی در اكوسیستم فلات مركزی ایران است.

او ادامه می دهد: بیلان آب حوضه زاینده رود حداقل از دو دهه پیش، منفی بوده و هست. پدیده ای كه نمود عینی آن خشك شدن تقریبا كامل تالاب بین المللی گاوخونی و 70 درصد از اصلی ترین رودخانه فلات مركزی ایران است. انتقال آب از این حوضه به حوضه آبریز كارون، مانند این است كه بخواهید از لیوان خالی در یك پارچ آب، آب بیشتری بریزید.

این فعال محیط زیست تأكید می كند كه حداقل 30 درصد تخصیص های این طرح غیرقانونی بوده و به بخش صنعت و گردشگری رسیده است، اما حالا دیگر وضعیت به گونه ای است كه هیچ فرصتی برای تكرار اشتباهات گذشته وجود ندارد.

مدیر كل سازمان زمین شناسی و اكتشافات معدنی استان اصفهان هم با ابراز نگرانی از تداوم عملیات اجرائی این طرح می گوید: متأسفانه با وجود تمام هشدارهای كارشناسان و متخصصان هنوز عده ای اصرار بر بارگذاری خارج از توان بر حوضه آبریز زاینده رود مانند پروژه بن -بروجن، طرح گلاب 2 و طرح های مشابه دارند. با اجرای این پروژه ها و برداشت آب از حوضه زاینده رود بهتر است دولت به فكر سنگ قبری برای اصفهان باشد!

او معتقد است دولت نه تنها نباید اجازه بارگذاری های جدید در حوضه زاینده رود حتی برای مصرف شرب بدهد، بلكه باید تا می تواند از فشار بارگذاری های گذشته كم كند.

این كارشناسان تأكید می كنند كه برای كنترل سرعت دیوانه وار فرونشست به داخل شهر باید برداشت های آب از آبخوان به حداقل برسد و در عوض تغذیه آبخوان چند برابر شود كه اصلی ترین منبع تغذیه كننده آبخوان دشت اصفهان-برخوار، حفظ جریان دائمی زاینده رود از سراب تا پایاب است؛ بدون هرگونه تعرضی!