جمهوری اسلامی ایران در صدر كشورهای دارنده ذخایر نفت و گاز جهان قرار دارد و تبدیل این منابع به محصولات نهایی با ارزش افزوده بالا، یكی از سیاست های راهبردی وزارت نفت است كه این رویكرد، صنعت پتروشیمی را در برنامه های توسعه ای وزارت نفت در جایگاهی ویژه قرار می دهد.
در این میان به نظر می رسد صنعت پتروشیمی تمامی مشخصه های اقتصاد مقاومتی شامل درون زا بودن، برون گرایی، دانش بنیان بودن و مردمی بودن را دارد؛ به طوری كه این صنعت به دلیل استفاده از ظرفیت های داخل كشور درونزا، به سبب امكان صادرات همه محصولات پتروشیمی برونگرا و به جهت كاربرد سطح بالای دانش در ایجاد و بهره برداری، صنعتی دانش بنیان است.
در همین زمینه با توجه به اینكه
خام فروشی این روزها كلیدواژه مشكلات اقتصادی ایران شده و سیاستگذاران اقتصادی در دولت یازدهم هم از ابتدای سكانداری شان تلاش كردند تا مقابل این پدیده ایستادگی كنند، در میان طرح های بسیاری كه در عرصه های گوناگون اقتصادی كشور افتتاح شده ،پالایشگاه های
پتروشیمی به عنوان گل سرسبد این گونه طرح ها از این قاعده مستثنی نیست.
اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری در این زمینه می گوید: صنعت پتروشیمی یكی از صنایعی است كه از خام فروشی منابع جلوگیری می كند و بیشترین ارزش افزوده را برای كشور به همراه دارد، همچنین توسعه این صنعت مانند لوكوموتیوی است كه دهها رشته دیگر را به دنبال خود فعال می كند.
باید خاطرنشان كرد: ظرفیت اسمی صنعت پتروشیمی پس از نیم قرن فعالیت رو به رشد، 60 میلیون تن در سال است كه سهم ایران از ظرفیت تولید محصولات عمده پتروشیمی در جهان به 3ر2 درصد و در خاورمیانه به 6ر22 درصد در سال 94 رسیده بود.
همچنین اكنون 20 مجتمع پتروشیمی با ظرفیت اسمی 3ر26 میلیون تن در سال به اضافه یك شركت ارائه كننده سرویس های جانبی در منطقه ماهشهر، در حال تولید محصولات پتروشیمی متنوع هستند.
در همین زمینه باید اشاره داشت شعله های برافراشته بر فراز پالایشگاه های بندر ماهشهر، نشان از غیرت تولیدكنندگان داخلی دارد؛ آنان كه در طول شبانه روز می كوشند تا در این عرصه گام های موثری برداشته شود و مصداق آن پتروشیمی كارون در تولید محصولات منحصر به فردی است كه در خاورمیانه رقیب ندارد.
واحد «متیل دی فنیل دی ایزوسیانات» (MDI) كارون منحصر به فرد است و از نظر كیفی تنها چند شركت صاحب نام بین المللی با آن قابل رقابت هستند. همچنین فاز 2 پتروشیمی كارون دارای پنج واحد است كه عملیات پیش راه اندازی و راه اندازی آن از آبان سال 1394 با راه اندازی كامل 2 واحد آن در آذر همان سال آغاز شد و عملیات پیش راه اندازی و
راه اندازی سه واحد باقیمانده از اردیبهشت امسال آغاز و در نهایت با تولید محصول ام.دی.آی (MDI) در گریدهای مختلف در فاز دوم شركت پتروشیمی كارون به بهره برداری كامل رسید. با تكمیل واحد ام.دی.آی (MDI) از خروج 300 میلیون دلار ارز از كشور جلوگیری می شود.
همچنین قرار است تولید در سال 96 به ظرفیت پایدار برسد. ظرفیت اسمی هر یك از فازهای كارون 40 هزار تن است و این شركت تنها تولیدكننده تی.دی.آی (MDI) در خاورمیانه به شمار می رود؛ از این محصول در تولید اسفنج استفاده می شود. ام.دی.آی (MDI) در آسیای غربی و خاورمیانه تنها در ایران تولید می شود و در تولید اسفنج های سخت كاربرد دارد.
شركت پتروشیمی تخت جمشید هم در سایت 2 منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی واقع است كه در فاز نخست 50 هزار تن شامل اس٫بی.آر (SBR) و پی.بی.آر ( PBR) را در چرخه تولید دارد. واحد پی.بی.آر ( PBR)با ظرفیت 35 هزار تن در سال و با سرمایه گذاری
2 هزار و 540 میلیارد ریال و اشتغال زایی 700 نفر در زمان ساخت و 200 نفر در زمان بهره برداری است. تولیدات این واحد برای تامین مواد اولیه صنایع لاستیك سازی مورد استفاده قرار می گیرد و لیسانس واحد پی.بی.آر (PBR) از سوی شركت اسپك بومی سازی شده است.
خوراك مورد نیاز این واحد پتروشیمی شامل منومر یك و3 بوتادین و استایرن است كه به ترتیب از پتروشیمی امیركبیر به وسیله خط لوله و پتروشیمی پارس با تانكر تامین می شود. همچنین عمده یوتیلیتی (سرویس های جانبی) مورد نیاز این طرح شامل بخار و آب خنك كننده توسط واحدهای احداثی در داخل شركت تامین می شود و سایر سرویس های جانبی از قبیل برق از پتروشیمی فجر تامین خواهد شد.
شركت پتروشیمی تخت جمشید با نگاه ویژه به ملاحظات زیست محیطی در زمینه كاهش تولید آلاینده های هوا، بهینه سازی و كاهش مصرف انرژی بر اساس استانداردهای روز طراحی شده و از یك واحد تصفیه پساب بومی بسیار پیشرفته با سرمایه گذاری افزون بر 500 میلیارد ریال برخوردار است.
فاز دوم پتروشیمی كارون هم یكی از طرح های
اقتصاد مقاومتی صنعت پتروشیمی است كه یكی از محصولات این فاز یعنی «متیل دی فنیل دی ایزوسیانات» (MDI) برای نخستین بار در صنعت پتروشیمی كشور تولید می شود و كاربردهای مهمی دارد، از جمله آن تولید «پلی یورتان» هاست.
پلی یورتان در صنایع مختلف نظیر ساختمان، عایق كاری، فوم و اسفنج سخت، قطعات یخچال و اتومبیل، پوشش های صنعتی چسب ها و «الاستومرهای اورتان» و صنایع كفش مورد استفاده قرار می گیرد.
همچنین طرح پتروشیمی تخت جمشید، یك طرح پلیمری است كه با دریافت خوراك بوتادین و استایرن از سایر مجتمع های پتروشیمی 30 هزار تن در سال اس٫بی.آر (SBR) و 15 هزار تن در سال پی.بی.آر (BPR) تولید
می كند، این پروژه با دریافت خوراك از سایر مجتمع های پتروشیمی در واقع مصداق رویكرد تكمیل زنجیره ارزش، ایجاد ارزش افزوده بیشتر و جلوگیری از خام فروشی است.
این طرح از رویكردهای اصلی شركت ملی صنایع پتروشیمی در تدوین برنامه های صنعت پتروشیمی به شمار می رود. محصولات مذكور هم به طور عمده در صنایع لاستیك سازی، تایر اتومبیل، روكش كابل و سیم كاربرد دارد و امید است در درجه اول باعث رونق صنایع پایین دستی مربوطه و پس از آن باعث افزایش میزان صادرات كشور شود.
اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهوری در آیین بهره برداری از فاز 2 پتروشیمی كارون و پتروشیمی تخت جمشید گفت: راه اندازی 12 طرح پتروشیمی براساس سیاست های اقتصاد مقاومتی در سال اقدام و عمل از اولویت های نخست كشور بود كه تعدادی به بهره برداری رسیده اند و بقیه هم به زودی افتتاح خواهند شد.
ناگفته نماند:طرح های پلی اتیلن خطی لرستان با ظرفیت 330 هزار تن، اسید سولفوریك ارومیه با ظرفیت 50 هزار تن، پلی اتیلن خطی مهاباد با ظرفیت 330 هزار تن و طرح اوره و آمونیاك شهدای مرودشت با ظرفیت 8ر1 میلیون تن، از طرح های صنعت پتروشیمی هستند كه امسال به بهره برداری رسیده اند.
همچنین در كنار بهره برداری از طرح پلی استایرن تخت جمشید با ظرفیت 80 هزار تن و فاز 2 پتروشیمی كارون ، فاز 2 كاویان با ظرفیت یك میلیون و 100 هزار تن اتیلن،
پلی استایرن انتخاب با ظرفیت 250 هزار تن، پلی اتیلن سبك كردستان با ظرفیت 300 هزار تن، فاز 3 پتروشیمی پردیس با ظرفیت 7ر1 میلیون تن آمونیاك و اوره و متانول كاوه با ظرفیت 3ر2 میلیون تن به عنوان بزرگترین طرح متانول جهان از طرح هایی است كه به زودی به بهره برداری خواهند رسید.
بیژن زنگنه وزیر نفت هم در آیین
بهره برداری از فاز 2 پتروشیمی كارون و پتروشیمی تخت جمشید گفت: امسال سالی استثنایی برای صنعت پتروشیمی است، زیرا افزایش تولید محصولات پتروشیمی سبب ایجاد ارزش افزوده بالاتر شده و در نتیجه تاثیری مثبت بر زندگی مردم داشته است.
ناگفته نماند: جهشی كه صنعت پتروشیمی در سال های 76 و 77 داشت و تولید محصولات این صنعت را از حدود یك میلیارد دلار به بالای 20 میلیارد دلار رساند، باید تكرار شود؛ البته برای تحقق این هدف، شاهد هستیم كه ارزش محصولات پتروشیمی از چهار سال گذشته افزایشی حدود 6 میلیارد دلاری داشته است.
در حال حاضر ظرفیت طرح هایی كه تا پایان دولت یازدهم اجرایی می شود، 9 میلیون تن است كه با سرمایه گذاری 5 تا 5ر5 میلیارد دلار در این طرح ها، افزایش تولیدی در همین حدود خواهیم داشت. همچنین بهره برداری از فاز 2 پتروشیمی كارون و پتروشیمی
تخت جمشید در ماهشهر، از نمونه های بارز اقتصاد مقاومتی است.وزیر نفت در این باره می گوید: این طرح ها از مصادیق بارز تكمیل زنجیره تولید است كه با تبدیل خوراك های دریافتی مختلف از واحدهای متفاوت به ارزش افزوده بالاتر علاوه بر ایجاد قدرت برای كشور در صنایع دیگر هم استفاده می شوند.
در عین حال كه برای اجرای 2 طرح بهره برداری شده، استفاده چندانی از صندوق توسعه ملی نشده است و اجرای برجام سبب تامین 2 میلیارد دلار منابع برای بیدبلند بدون استفاده از صندوق توسعه ملی و با كمك سرمایه خارجی شد.
باید اشاره داشت: بخش خصوصی در صنعت پتروشیمی ایران یكی از اركان توسعه این صنعت رو به رشد به شمار می رود و افزایش سطح همكاری میان بخش خصوصی با شركت ملی صنایع پتروشیمی می تواند هدف های پیش بینی
شده را برای تولید محقق كند.
البته باید به بخش خصوصی میدان، امنیت و اعتبار داده شود و هنر مدیران كشور باید رفع موانع بخش خصوصی باشد تا با همكاری این بخش، بسیاری از مشكلات اقتصادی كشور برطرف شود؛چنانكه بسیاری از شركت های خارجی علاقه مند به سرمایه گذاری در صنعت پتروشیمی ایران هستند، زیرا در مقطع كنونی ایران می تواند برای دنیا یك كانون توسعه باشد كه بسیاری از مشكلات اقتصادی را هم حل می كند.
در این میان واگذاری طرح های ان.جی.ال به بخش خصوصی، از راهكارهای تسریع تولید خوراك پتروشیمی ها و همچنین جلوگیری از سوزاندن گازهای همراه نفت است، ان.جی.ال 3100، 3200، 2400 و بیدبلند همه در برنامه های
وزارت نفت برای تامین خوراك پتروشیمی ها
هستند.
در همین خصوص شركت ملی صنایع پتروشیمی برای سال آینده برنامه هایی را در نظرگرفته است،چنانكه خانم شاهدایی در این خصوص می گوید: اكنون 22 طرح میان دستی، بالادستی و پایین دستی پتروشیمی در منطقه با ظرفیت حدود 5ر1 میلیون تن و سرمایه گذاری
3ر1 میلیارد دلاری درحال اجراست كه علاوه بر 30 هزار شغل فعلی، 2500 شغل جدید به طور مستقیم و 4700 شغل غیرمستقیم ایجاد می شود.
شركت ملی صنایع پتروشیمی همچنین در مسیر توسعه صنعت پتروشیمی،با توجه به اینكه در عسلویه، فضایی برای توسعه و سرمایه گذاری وجود ندارد، از این رو برای ایجاد یك جریان توسعه ای، اختصاص زمینی به مساحت حدود 3 هزار هكتار را در ماهشهر در قالب طرح توسعه منطقه ویژه اقتصادی در فاز 2 از سوی مشاور در دست مطالعه و بررسی دارد. بر اساس این طرح، زیرساخت لازم برای توسعه طرح های آینده در این منطقه فراهم می شود.
در برنامه ریزی انجام شده درحوزه صنایع بالادست اجرای هفت طرح در منطقه ماهشهر با ظرفیت 5ر5 میلیون تن و سرمایه گذاری 5ر4 میلیارد دلار پیش بینی شده است كه
می تواند با تامین خوراك بیشتر و تقاضای سرمایه گذاران افزایش یابد.
وی می گوید: در حوزه صنایع پایین دست هم اكنون مطالعات اقتصادی 70 طرح با
سرمایه گذاری حدود 5 هزار میلیارد ریال انجام شده و آماده معرفی و واگذاری به سرمایه گذاران علاقه مند در این حوزه است و تاكنون 14 تفاهمنامه با شركت های متقاضی از سوی سازمان منطقه ویژه امضا شده كه پنج مورد آن به قرارداد و تحویل زمین انجامیده شده است.
ایرنا به نقل ازنشریه وزارت نفت (مشعل)